stou kanenos ti chora

Για την ποιητική συλλογή του Στάθη Κουτσούνη «Στου κανενός τη χώρα» (εκδ. Μεταίχμιο). Κεντρική εικόνα: Η Fanny Ardant από την ταινία του François Truffaut «Η γυναίκα της διπλανής πόρτας».

Του Βαγγέλη Τασιόπουλου

Στην έβδομη ποιητική του κατάθεση ο Στάθης Κουτσούνης επιχειρεί με λόγο λιτό και καθαρό να συντάξει την προσωπική του μυθολογία ανασύροντας επιβιώματα του παρελθόντος που τροφοδοτούν τη μνήμη και τον αφορούν. Συμπυκνώνει με την προσήκουσα ευγένεια στο παιχνίδι του φωτός με το σκότος την ευρηματική συνέχεια της ζωής. Ό,τι του ανήκει έρχεται και φεύγει με την παλίρροια και την άμπωτη τροφοδοτώντας τη σύγκρουση, επιτείνοντας τη συγκίνηση έτσι στο ποιητικό αποτέλεσμα.

Η ιδέα στηρίζεται σε ένα είδος νοσταλγίας η οποία ξεκινάει από τη μνήμη και σχεδιάζοντας διαδρομές έως το αναπόφευκτο αφήνει τα ποιητικά της ίχνη. Το καλό κατευόδιο των αγαπημένων είναι η πλάνη της αλήθειας, αφού το σκοτάδι αφαιρεί οποιαδήποτε δυνατότητα. Άλλωστε η εμπειρία της αντίπερα όχθης είναι οριστική και αμετάκλητη. Ιδού ο λόγος που ο ποιητής αποδέχεται τη συνδρομή του αρχαίου λόγου και της λαϊκής σοφίας για να εκφράσει τις παρηγορητικές στιγμές ενός επίμονου πόνου. Προτάσσει εικόνες οι οποίες φροντίζουν να επισημάνουν και να λειτουργήσουν την αλληγορία, ούτως ώστε το τετελεσμένο να δηλωθεί χωρίς τραγικές συνέπειες: «στου κανενός τη χώρα / ήδη τρεις μέρες ανεμίζει το σκοινί».

Το καλό κατευόδιο των αγαπημένων είναι η πλάνη της αλήθειας, αφού το σκοτάδι αφαιρεί οποιαδήποτε δυνατότητα. Άλλωστε η εμπειρία της αντίπερα όχθης είναι οριστική και αμετάκλητη.

Ο χρόνος εφευρίσκει τρόπους μέσω της ποιητικής του Στάθη Κουτσούνη για να εισχωρήσει στις ζωές των ανθρώπων και να αναμετρηθεί με το πεπερασμένο. Στήνει τις ξόβεργες με δόλωμα τη ματαιοδοξία. Στη σκηνή του παραδείσου στο ποίημα «Εύα» γράφει:

«[…] η γυναίκα γυμνή / […] / κόβει το μήλο για να δοκιμάσει / και με την πρώτη δαγκωνιά / ξεπροβάλλει ένα σκουλήκι / / είσαι όμορφη της λέει / αν μ’ αφήσεις να μπω μέσα σου / θα σου φανερώσω τη γνώση / το μυστικό για να μείνεις αμάραντη / κολακευμένη εκείνη το πιστεύει / και το σκουλήκι εισχωρώντας / αρχίζει να δουλεύει ακάματα / / από τότε μεγαλώνει / θεριεύει εντός μου και τρώει / οχιά τα σωθικά μου».

Και στο επόμενο ποίημα, «Το μήλο», όπου η συμμετοχή στο ερωτικό παιχνίδι καταλήγει στη συναινετική ενοχή, ο ποιητής αφήνει στις προστακτικές («έλα», «βάλε», «γίνε», «πνίξε με», «δάγκωσέ το»…) τη χρονική ακολουθία για να προσδιορίσει την ερωτική αταξία.

Η έννοια της τάξης και της διασάλευσής της χρήζει ιδιαίτερης μνείας, καθώς εισχωρούμε Στου κανενός τη χώρα. Έτσι λοιπόν, καθώς ο ποιητής γνωρίζει καλά τη νοοτροπία των ανθρώπων του γενέθλιου τόπου του για ό,τι ξενίζει και για τον κανόνα της έξωθεν καλής μαρτυρίας, τολμά να μεταλλάξει τον ιδιωτικό του χώρο και να τον μετατρέψει σε δημόσιο. Ο κίνδυνος αφορά ολόκληρη την κοινότητα κι ό,τι διαταράσσει την τάξη θέλει κουράγιο και αγώνα για να γίνει αποδεκτό. Το ποιος θα βγάλει το φίδι από την τρύπα είναι ένα στοίχημα που αντέχει ακόμα:

«[…] ήταν αταίριαστο με τ’ άλλα έπιπλα / διατάρασσε την τάξη / πού ακούστηκε τραπέζι ανθισμένο / τι θα ’λεγαν οι φίλοι μου / …» («Δέος»).

Στο ασφυκτικό αυτό περιβάλλον οι επιθυμίες αναβάλλονται και τότε το όνειρο αποκτά υπόσταση, γίνεται το ανάχωμα της ολοκληρωτικής υποταγής για ό,τι χάθηκε οριστικά και η προσδοκία της απόδρασης που έρχεται πιο κοντά:

«…ονειρεύεται τότε μιαν απόδραση / βγαλμένη από ταινία […] και στις φυτείες των απαλών του χρόνων / να ξαναβρίσκει τη χαμένη του γενιά / και με τον άνεμο παρέα ν’ αλητεύει» («Βαμβάκι στο κλουβί»).

Σ’ αυτή την ποιητική περιπέτεια ο Στάθης Κουτσούνης επιστρέφει σ’ ό,τι τον καθόρισε, «στους πρωτινούς του εαυτούς, τον Τρελαντώνη, τον Μικρό Σερίφη, τον Δον Κιχώτη, τον Μπολιβάρ, τον Καζανόβα και τον Σέρλοκ τους ατίθασους, ονειροπόλους, ασυμβίβαστους επαναστάτες και προπαντός της ομορφιάς εραστές». Ο ποιητής καταφέρνει να εξηγήσει, το ηρωικό και το πένθιμο της παιδικής ηλικίας στην ελληνική ενδοχώρα, καθώς και πώς προέκυψε και σε τι συνίσταται η συνέχεια. Οι παρακάτω στίχοι απαντούν, νομίζω:

koutsounis ex


«… / / μα ήδη είχα πάρει τη στροφή / [ …] / έτσι δειλός και άσημος / με ψίχουλα στα χέρια και σπασμένα δόντια / πήγα στο πάρτι χωρίς μεταμφίεση / μόνος εγώ μια θλιβερή παραφωνία» («Το πάρτι»).

Μέσα σ’ αυτό το πλαίσιο, ο ποιητής βιώνει τα μικρά και τα μεγάλα. Αποκωδικοποιεί τα κελεύσματα και τις προτροπές και συνδέει τα αφηγήματα, τις μεταφυσικές ανησυχίες, κρατώντας αποστάσεις από τον κυρίαρχο λόγο. Στη μυθολογία του κατακερματίζεται το δεδομένο και επικρατεί η δική του αιρετική, ανθρώπινη ματιά. Στο ποίημα «Σκεύος εκλογής» που αναφέρεται στον Ιούδα, δεν επαναπαύεται στο αμάρτημα, αλλά στην παραπλάνηση: «[…] / όλοι στο κόλπο κι όλοι ίδιοι / προδομένος εγώ και όχι εσύ Κύριε».

Η ζωή και ο θάνατος για τον ποιητή είναι ένα παιχνίδι της μεταφυσικής του νου. Εκφράζεται ακόμη κι ως ένα αστείο μεταξύ των ανθρώπων. Άλλοτε η αλληγορία γίνεται σαρκασμός και κάποιες φορές, όπως στον μεταθανάτιο γάμο, η παρηγορητική συνθήκη που γλυκαίνει το πένθος («Στεφάνι», «Νήμα», «Άχθος»). Από κοντά κι ο έρωτας που κατακτά τον ζωτικό χώρο των ανθρώπων, δεν νοείται χωρίς οδύνη. Αυτός ο πόνος κυλάει στις μικρές και τις μεγάλες στιγμές του βίου για να μείνουν τα τεκμήρια, άλλοτε ως εσώρουχα στο πάτωμα («Χωρισμός») και στην πιο ακραία μορφή ως εργαλεία του φόνου («Απολογία»). Όμως ο έρωτας για τον Στάθη Κουτσούνη είναι η ανυπέρβλητη στιγμή της σύγκρουσης, υπάρχει και μετά τον θάνατο, επιβιώνει, είναι το έπαθλο της κάθε στιγμής του βίου. Όπως γράφει, ο πόθος είναι ο άσος στο μανίκι κι είναι εκείνος που αναγκάζει σε παράταση («Παίζω άρα υπάρχω», «Coda»). Παρόλο που το τέλος ανήκει στον θάνατο, ο έρωτας πάντοτε θα διεκδικεί, μάταια έστω.

Ο έρωτας για τον Στάθη Κουτσούνη είναι η ανυπέρβλητη στιγμή της σύγκρουσης, υπάρχει και μετά τον θάνατο, επιβιώνει, είναι το έπαθλο της κάθε στιγμής του βίου.

Καταλήγοντας θέλω επιπροσθέτως να επισημάνω πως η εξαίρετη ποιητική συλλογή του Στάθη Κουτσούνη Στου κανενός τη χώρα διακόπτεται από τέσσερα στάσιμα-«νεκρές φύσεις» με ολιγόστιχα ακαριαία ποιήματα τα οποία λειτουργούν σαν τις κοφτές ανάσες της ζωή μας και καθαγιάζουν τα μικρά κι ασήμαντα του βίου. Επίσης πως ο ποιητικός άξονας είναι το παιχνίδι, η αναμέτρηση της ζωής με τον θάνατο· εκείνο όμως που επικρατεί δεν είναι ο ζόφος, αλλά η άγρια χαρά ότι παλέψαμε.

* Ο ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΤΑΣΙΟΠΟΥΛΟΣ είναι ποιητής και γραμματέας της Εταιρίας Λογοτεχνών Θεσσαλονίκης. Τελευταίο του βιβλίο, η ποιητική συλλογή «Αχερουσία η Θάλασσα» (εκδ. Γκοβόστη)..


ΝΕΚΡΕΣ ΦΥΣΕΙΣ i

αετός που κείτεται
στου κυνηγού τα πόδια

γεροντοκόρη στο παράθυρο
ασπρόμαυρη φωτογραφία

ροτόντα με δύο καρέκλες
σ' όποια και να καθίσω
η άλλη μένει άδεια

γέρος στο καρεκλάκι του μωρού
στο πίσω κάθισμα της λιμουζίνας
που τον πάει αργά στην εξοχή 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Κόκκινη γραμμή» της Ειρήνης Ρηνιώτη (κριτική) – Γραμμή διαχωρισμού αλλά και ποιητικής ένωσης

«Κόκκινη γραμμή» της Ειρήνης Ρηνιώτη (κριτική) – Γραμμή διαχωρισμού αλλά και ποιητικής ένωσης

Για την ποιητική συλλογή της Ειρήνης Ρηνιώτη «Κόκκινη γραμμή» (εκδ. Άγρα). Κεντρική εικόνα: πίνακας της Hanna Sidorowicz.

Γράφει η Αντιγόνη Βλαβιανού

Στην παρούσα ποιητική συλλογή, έχουμε μια κόκκινη γραμμή που σηματοδ...

«Αναγέννηση» του Χάρη Βλαβιανού (κριτική) – 39 ποιητικά πορτρέτα

«Αναγέννηση» του Χάρη Βλαβιανού (κριτική) – 39 ποιητικά πορτρέτα

Για την ποιητική συλλογή του Χάρη Βλαβιανού «Η Αναγέννηση - 39 ποιητικά πορτρέτα» (εκδ. Πατάκη). Κεντρική εικόνα: Πορτρέτο του Νικολό Μακιαβέλι, στον οποίο είναι αφιερωμένο ένα ποίημα της συλλογής © Wikipedia. 

Γράφει η Άννα Βασιάδη

...
«Ποιήματα και τραγούδια» του Θωμά Κοροβίνη (κριτική) – Oι στίχοι ενός αδέσποτου δεσπότη

«Ποιήματα και τραγούδια» του Θωμά Κοροβίνη (κριτική) – Oι στίχοι ενός αδέσποτου δεσπότη

Για το βιβλίο του Θωμά Κοροβίνη «Ποιήματα και τραγούδια» (εκδ. Άγρα). Κεντρική εικόνα: πίνακας του Γιάννη Τσαρούχη με τίτλο: «Δύο άντρες με φτερά πεταλούδας» © Ίδρυμα Γιάννη Τσαρούχη. 

Γράφει ο Γιώργος Γκόζης

…ή αλλιώς, περί του υμνογραφι...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Η μοναχοκόρη» της Γκουαδαλούπε Νέτελ (κριτική) – Οι πολλαπλές αποχρώσεις της μητρότητας

«Η μοναχοκόρη» της Γκουαδαλούπε Νέτελ (κριτική) – Οι πολλαπλές αποχρώσεις της μητρότητας

Για το βιβλίο «Η μοναχοκόρη» της Γκουαδαλούπε Νέτελ [Guadalupe Nettel] (μτφρ. Νάννα Παπανικολάου, εκδ. Ίκαρος). Kεντρική εικόνα: έργο της street artist Οla Volo © olavolo.com.

Γράφει η Φανή Χατζή

Όσο η άποψη ότι ο γενε...

«TACK»: Μια ταινία για τη δύναμη του καλού με πρωταγωνίστριες τις Σοφία Μπεκατώρου και Αμαλία Προβελεγγίου

«TACK»: Μια ταινία για τη δύναμη του καλού με πρωταγωνίστριες τις Σοφία Μπεκατώρου και Αμαλία Προβελεγγίου

Για το ντοκιμαντέρ «TACK» (παραγωγή Onassis Culture) της Βάνιας Τέρνερ με πρωταγωνίστριες τη Σοφία Μπεκατώρου, που πρώτη ξεκίνησε το ελληνικό #MeToo, και την Αμαλία Προβελεγγίου, της οποίας η καταγγελία για βιασμό από τον προπονητή της από τα έντεκά της οδήγησε στην πρώτη δίκη-ορόσημο όχι μόνο για τη δικαίωσή της αλ...

Ο Θεόδωρος Τερζόπουλος στη Στέγη με «Γκοντό» και ιταλικό θίασο: μια παράσταση-σταθμός

Ο Θεόδωρος Τερζόπουλος στη Στέγη με «Γκοντό» και ιταλικό θίασο: μια παράσταση-σταθμός

Ο Θεόδωρος Τερζόπουλος σκηνοθετεί το εμβληματικό κείμενο του Σάμιουελ Μπέκετ «Περιμένοντας τον Γκοντό» (1948) στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης από τις 15 μέχρι και τις 19 Μαΐου. Η παράσταση είναι στα ιταλικά με ελληνικούς υπέρτιτλους.

Επιμέλεια: Book Press

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μαργαρίτα Ιορδανίδη» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Μαργαρίτα Ιορδανίδη» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα του Μιχάλη Μακρόπουλου «Μαργαρίτα Ιορδανίδη», η οποία θα κυκλοφορήσει στις 19 Απριλίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εἶχαν πιάσει γιὰ τὰ καλὰ οἱ ζέστες, καὶ τὴν ἑπόμενη Κυριακὴ κανόνισαν ν...

«Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» του Αντρές Μοντέρο (προδημοσίευση)

«Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» του Αντρές Μοντέρο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Αντρές Μοντέρο [Andrés Montero] «Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» (μτφρ. Μαρία Παλαιολόγου), το οποίο κυκλοφορεί στις 17 Απριλίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η μονομαχ...

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ολίβια Μάνινγκ [Olivia Manning] «Σχολείο για την αγάπη» (μτφρ. Φωτεινή Πίπη), το οποίο κυκλοφορεί στις 23 Απριλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όταν έφτασαν στην κορυφή του λό...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Μεγάλο το θέμα, μικρό το δέμας: 21 βιβλία για τη «μικρή» ή τη «σύντομη» ιστορία του… οτιδήποτε

Μεγάλο το θέμα, μικρό το δέμας: 21 βιβλία για τη «μικρή» ή τη «σύντομη» ιστορία του… οτιδήποτε

Υπάρχει μια «μικρή» ή μια «σύντομη» ιστορία για το… οτιδήποτε. Οι τίτλοι βιβλίων που επιχειρούν (και καταφέρνουν) να συμπυκνώσουν μεγάλα θέματα σε, συνήθως, ολιγοσέλιδα βιβλία είναι πάρα πολλοί. Εντυπωσιακά πολλοί. Στην παρακάτω πολύ ενδεικτική επιλογή είκοσι ενός βιβλίων μπορεί καν...

Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου 2024: «Με ένα βιβλίο πετάω!» ξανά... – 12 βιβλία για το μεγάλο ταξίδι της ανάγνωσης

Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου 2024: «Με ένα βιβλίο πετάω!» ξανά... – 12 βιβλία για το μεγάλο ταξίδι της ανάγνωσης

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου (23 Απριλίου) επιλέγουμε 12 βιβλία που μας βάζουν στα ενδότερα της λογοτεχνίας και μας συνοδεύουν στο ταξίδι της ανάγνωσης.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Στις 23 Απριλίου γιορτάζουν τα βιβλ...

Δεν είναι «έγκλημα πάθους» είναι γυναικοκτονία: 5 μελέτες για την έμφυλη βία

Δεν είναι «έγκλημα πάθους» είναι γυναικοκτονία: 5 μελέτες για την έμφυλη βία

Πέντε μελέτες αναδεικνύουν τις νομικές και κοινωνικές διαστάσεις των γυναικοκτονιών και συμβάλλουν στην κατανόηση των αιτίων που προκαλούν την πιο ακραία μορφή έμφυλης βίας. Επειδή οι γυναικτοκτονίες δεν είναι «εγκλήματα πάθους» αλλά ανθρωποκτονίες με πολύ συγκεκριμένα χαρακτηριστικά.

Γράφει η Φανή Χ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ