levi-strauss

Της Σώτης Τριανταφύλλου

Ο ήλιος δύει στις έξι και τέταρτο: η δύση είναι σύντομη, στιγμιαία σχεδόν· εδώ, στην Κεντρική Βενεζουέλα, το σκοτάδι πέφτει απότομα, ηχηρό, γεμάτο κραυγές πουλιών. Pillow book: «Θλιβεροί τροπικοί» του Κλοντ Λεβί-Στρος, ένα βιβλίο που σου μαθαίνει πώς να βλέπεις, πώς να ταξιδεύεις, πώς να αποτιμάς τον δικό σου πολιτισμό έναντι του πολιτισμού των άλλων. Ο Λεβί-Στρος παρεξηγήθηκε όπως πολλοί μεγάλοι στοχαστές: η μέση ευφυΐα δεν επαρκεί· εξάγει τα δικά τη{jcomments off}ς συμπεράσματα κι ύστερα προσκολλάται σ’ αυτά μεταμορφώνoντάς τα σε πολιτική. Από τη μέση ευφυΐα λείπει η φαντασία, η πολυπλοκότητα – στην ουσία λείπει η κατανόηση. 

Αναρωτιέμαι πώς θα φαινόταν η σημερινή Βενεζουέλα στα μάτια ενός ανθρώπου που πίστευε στην εθνική και φυλετική διαφορά, που θεωρούσε την ομοιομορφία βήμα προς τη βαρβαρότητα. Οι «Θλιβεροί τροπικοί» είναι ένα μακρύ οδοιπορικό στον Νέο Κόσμο που παρήκμασε προτού γνωρίσει τον πολιτισμό, που πλήρωσε με την ύπαρξή του την επαφή με την πανίσχυρη Δύση. Πώς θα μπορούσαν να εξελιχθούν άραγε τα πράγματα αν δεν μεσολαβούσαν η αποικιοκρατία, τα εθνικιστικά απελευθερωτικά κινήματα και η παγκοσμιοποίηση; Απάντηση δεν υπάρχει: όταν οι πολιτισμοί δεν υπονομεύονται έξωθεν, απειλούνται με ενδόρρηξη. Σκέφτομαι κάπου κάπου όλους εκείνους τους Δυτικούς που αναζήτησαν νόημα στον εξωτισμό: στη Βόρεια Αφρική, στο Μεξικό, στο Θιβέτ – μερικοί, όπως ο Χένρυ Μίλλερ, αναζήτησαν νόημα στον εξωτισμό του Παρισιού· οι έννοιες παραείναι σχετικές. Μετά το εξωτικό Παρίσι επέστρεψε στις Ηνωμένες Πολιτείες κι έγραψε ένα δριμύ (και, νομίζω, κάπως φτηνό) κατηγορώ εναντίον τους με τίτλο «Κλιματιζόμενος εφιάλτης». Εβδομήντα χρόνια αργότερα κλιματιζόμενος εφιάλτης είναι η Βενεζουέλα.

tristes-tropiquesΟ Λεβί-Στρος κινείται σ’ ένα εντελώς διαφορετικό επίπεδο από αυτή την αναζήτηση: είναι επιστήμονας· σιχαίνεται την περιέργεια του εξερευνητή, το σπουδαιοφανές του ύφος, τον αέρα της ανωτερότητας – «για να δούμε λοιπόν πώς ζουν οι ιθαγενείς» - και απορρίπτει, όπως είναι αναμενόμενο, τον μαζικό τουρισμό, την ιδέα του να ταξιδεύεις μαζί μ’ ένα πλήθος. Στην Κεντρική Βενεζουέλα δεν υπάρχουν ούτε εξερευνητές, ούτε τουρίστες: είμαστε δυο χλομά πρόσωπα ανάμεσα σε Ινδιάνους. Έτσι κι αλλιώς, τα ταξίδια είναι αναχρονιστικά, όπως δεν παραλείπω να επαναλαμβάνω στον εαυτό μου· ήδη, όταν ο Λεβί-Στρος έγραφε τους «Θλιβερούς τροπικούς» παρατηρούσε τη συρρίκνωση του κόσμου – πόσο μάλλον σήμερα όπου μπορείς να ψευτοταξιδέψεις μ’ ένα εικονικό ψευτοτρένο αποφεύγοντας την ταλαιπωρία και την περιπέτεια.

Δεν είναι όλοι οι πολιτισμοί ίδιοι, δεν είναι καν ισότιμοι. Ο Λυκ Φερρύ επιτίθεται στον Λεβί-Στρος θεωρώντας τον υπεύθυνο για το αυτομαστίγωμα της Δύσης – στην πραγματικότητα τού επιτίθεται επειδή είναι μαρξιστής. Πράγματι, ο μαρξισμός δεν βοήθησε την ανθρωπολογία του Λεβί-Στρος – άλλωστε, ως ιδεολογία, δεν μπορεί να αντικαταστήσει την επιστημονική έρευνα, μπορεί μόνο να επηρεάσει τον τρόπο θέασης. Ωστόσο, το πρόβλημα της ενοχής της Δύσης και γενικότερα της δυστυχίας του πολιτισμού έγκειται στο ότι η Δύση αυτομαστιγώνεται για εγκλήματα που δεν διέπραξε ενώ λησμονεί εγκλήματα που διέπραξε. Η ουσία της ανθρωπολογίας του Λεβί-Στρος είναι η απλή και μαζί σύνθετη ιδέα ότι οι άνθρωποι εμφανίζουν παρόμοια χαρακτηριστικά, μύθους, αφηγήσεις: ο σύγχρονος ρατσισμός στηρίζεται στην λανθασμένη, αυθαίρετη σύγκριση του καλύτερου στοιχείου ενός πολιτισμού με το χειρότερο ενός άλλου. Αντιθέτως απ’ όσα φρονεί η διεθνής αριστερά –στην οποία ο Λεβί-Στρος «ανήκει»– η ανθρωπολογία του δεν εξομοίωσε ούτε τους πολιτισμούς (εξάλλου, η σκέψη του οργανώθηκε πέρα από συγκρίσεις) ούτε τις θρησκείες – και δικαίως: ο βουδισμός είναι ειρηνικός, ο la-pensee-sauvageισλαμισμός είναι πολεμοχαρής και δεν αποδέχεται την ανεκτικότητα. Επιπροσθέτως, αν διαβάσει κανείς προσεκτικά τους «Θλιβερούς τροπικούς» (και, δευτερευτόντως, την «Άγρια σκέψη») θα δει ότι δεν έχουν καμιά σχέση με την αριστερή υποκρισία του ταξιδιώτη που περιδιαβαίνει με δάκρυα στα μάτια τον Τρίτο Κόσμο θρηνώντας για τα πεινασμένα παιδιά. Αναφέρω ξανά και ξανά το «Χωρίς ήλιο», μια ταινία του Κρις Μαρκέρ, που μου φαίνεται το κινηματογραφικό αντίστοιχο του έργου του Λεβί-Στρος: ένα ταξίδι από το Σαν Φρανσίσκο στο Τόκιο, στην Ισλανδία και στη Γουινέα-Μπισάου της Δυτικής Αφρικής – μάθε να βλέπεις, μάθε να ταξιδεύεις, κι ύστερα μπορείς να πεις my eyes have seen you.

ΣΩΤΗ ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΥ

 

 

TA BIBLIA TOY CLAUDE LEVI-STRAUSS

politeia-link

 

 

 

 

 

 

 

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Η καταγωγή της οικογένειας

Η καταγωγή της οικογένειας

Για την πραγματεία του Φρίντριχ 'Ενγκελς «Η καταγωγή της οικογένειας, της ατομικής ιδιοκτησίας και του κράτους» (Στο φως των ερευνών του Λ. Χ. Μόργκαν) (εκδ.  Σύγχρονη Εποχή)

Της Σώτης Τρια...

Με τον Σπινόζα, σε αναζήτηση της ευτυχίας

Με τον Σπινόζα, σε αναζήτηση της ευτυχίας

Της Σώτης Τριανταφύλλου

Σ' αυτό το βιβλίο, ο Βalthasar Thomass αναλύει τη σκέψη του Σπινόζα γύρω από τα ζητήματα της καλής ζωής, τους όρους της γνώσης, τον προσδιορισμό της αλήθειας, της ηθικής, καθώς και της πολιτικής και αισ...

Η συνωμοσιολογία ως τρόπος σκέψης

Η συνωμοσιολογία ως τρόπος σκέψης

Σκέψεις με αφορμή το βιβλίο του Pierre-André Taguieff «Θεωρίες συνωμοσίας» (μτφρ. Αναστασία Καραστάθη, εκδ. Πόλις).

Της Σώτης Τριανταφύλλου

Ο Pierre-André Taguieff είναι από εκείνους τους ιστορικούς που έχουν αναλάβει τη mission impossible να...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Διαβάζοντας με τον Νίκο Κουφάκη

Διαβάζοντας με τον Νίκο Κουφάκη

Πρόσωπα από το χώρο των τεχνών, των ιδεών και του πολιτισμού, αποκαλύπτουν το δικό τους αναγνωστικό χαρακτήρα, τη μύχια σχέση τους με το βιβλίο και την ανάγνωση. Σήμερα, ο ηθοποιός Νίκος Κουφάκης απαντά σε 18 κλασικές ή απρόσμενες βιβλιοφιλικές ερωτήσεις.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Ξενοδοχείο Metropol», του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Ξενοδοχείο Metropol», του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Eugen Ruge «Ξενοδοχείο Metropol» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου), το οποίο κυκλοφορεί στις 6 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Συζήτηση στον πέμπτο όροφο

...
Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS: Δυο πολύ χρήσιμα βιβλία

Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS: Δυο πολύ χρήσιμα βιβλία

Η επιδημία του AIDS επηρεάζει με πολλούς τρόπους τη ζωή χιλιάδων οροθετικών στη χώρα μας ενώ οι νέες μολύνσεις κάθε χρόνο είναι εκατοντάδες. Το 1988 ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας καθιέρωσε την 1η Δεκεμβρίου ως Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS. Προσεγγίζουμε το θέμα με οδηγούς δύο καλά βιβλία, πολύ διακριτά μεταξύ τους...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ξενοδοχείο Metropol», του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Ξενοδοχείο Metropol», του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Eugen Ruge «Ξενοδοχείο Metropol» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου), το οποίο κυκλοφορεί στις 6 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Συζήτηση στον πέμπτο όροφο

...
«Τα πουλιά που ήθελαν να τραγουδήσουν», της Τσάρλι Τζέιν Άντερς (προδημοσίευση)

«Τα πουλιά που ήθελαν να τραγουδήσουν», της Τσάρλι Τζέιν Άντερς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Charlie Jane Anders «Τα πουλιά που ήθελαν να τραγουδήσουν» (μτφρ. Πόλυ Μοσχοπούλου), το οποίο κυκλοφορεί στις 30 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Φουρφούρι.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το Δέντρο δεν μιλούσε. ...

«Μακάβριες ιστορίες κατά Σαρλ Μποντλέρ», του Έντγκαρ Άλαν Πόε (προδημοσίευση)

«Μακάβριες ιστορίες κατά Σαρλ Μποντλέρ», του Έντγκαρ Άλαν Πόε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός διηγήματος του Edgar Allan Poe από το βιβλίο «Μακάβριες ιστορίες», έτσι όπως το μετέφρασε στα γαλλικά ο Charles Baudelaire. Η εικονογράφηση είναι του Benjamin Lacombe, ενώ η μετάφραση από τα γαλλικά είναι της Ιλέην Ρήγα. Το βιβλίο κυκλοφορεί στις 30 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Οξύ.

Επιμέλει...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS: Δυο πολύ χρήσιμα βιβλία

Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS: Δυο πολύ χρήσιμα βιβλία

Η επιδημία του AIDS επηρεάζει με πολλούς τρόπους τη ζωή χιλιάδων οροθετικών στη χώρα μας ενώ οι νέες μολύνσεις κάθε χρόνο είναι εκατοντάδες. Το 1988 ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας καθιέρωσε την 1η Δεκεμβρίου ως Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS. Προσεγγίζουμε το θέμα με οδηγούς δύο καλά βιβλία, πολύ διακριτά μεταξύ τους...

Εδώ Πολυτεχνείο: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζουν τα παιδιά σε δυο βιβλία

Εδώ Πολυτεχνείο: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζουν τα παιδιά σε δυο βιβλία

Καθώς η χρονική απόσταση που μας χωρίζει από την εξέγερση του Πολυτεχνείου πλησιάζει τον μισό αιώνα, τίθεται το ερώτημα πώς να μιλήσουμε στα σημερινά παιδιά για ένα από τα κομβικότερα γεγονότα της σύγχρονης Ιστορίας της Ελλάδας που για τα ίδια δεν είναι παρά μια αργία μεταξύ 28ης Οκτωβρίου και Χριστουγέννων.

...
11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ