levi-strauss

Της Σώτης Τριανταφύλλου

Ο ήλιος δύει στις έξι και τέταρτο: η δύση είναι σύντομη, στιγμιαία σχεδόν· εδώ, στην Κεντρική Βενεζουέλα, το σκοτάδι πέφτει απότομα, ηχηρό, γεμάτο κραυγές πουλιών. Pillow book: «Θλιβεροί τροπικοί» του Κλοντ Λεβί-Στρος, ένα βιβλίο που σου μαθαίνει πώς να βλέπεις, πώς να ταξιδεύεις, πώς να αποτιμάς τον δικό σου πολιτισμό έναντι του πολιτισμού των άλλων. Ο Λεβί-Στρος παρεξηγήθηκε όπως πολλοί μεγάλοι στοχαστές: η μέση ευφυΐα δεν επαρκεί· εξάγει τα δικά τη{jcomments off}ς συμπεράσματα κι ύστερα προσκολλάται σ’ αυτά μεταμορφώνoντάς τα σε πολιτική. Από τη μέση ευφυΐα λείπει η φαντασία, η πολυπλοκότητα – στην ουσία λείπει η κατανόηση. 

Αναρωτιέμαι πώς θα φαινόταν η σημερινή Βενεζουέλα στα μάτια ενός ανθρώπου που πίστευε στην εθνική και φυλετική διαφορά, που θεωρούσε την ομοιομορφία βήμα προς τη βαρβαρότητα. Οι «Θλιβεροί τροπικοί» είναι ένα μακρύ οδοιπορικό στον Νέο Κόσμο που παρήκμασε προτού γνωρίσει τον πολιτισμό, που πλήρωσε με την ύπαρξή του την επαφή με την πανίσχυρη Δύση. Πώς θα μπορούσαν να εξελιχθούν άραγε τα πράγματα αν δεν μεσολαβούσαν η αποικιοκρατία, τα εθνικιστικά απελευθερωτικά κινήματα και η παγκοσμιοποίηση; Απάντηση δεν υπάρχει: όταν οι πολιτισμοί δεν υπονομεύονται έξωθεν, απειλούνται με ενδόρρηξη. Σκέφτομαι κάπου κάπου όλους εκείνους τους Δυτικούς που αναζήτησαν νόημα στον εξωτισμό: στη Βόρεια Αφρική, στο Μεξικό, στο Θιβέτ – μερικοί, όπως ο Χένρυ Μίλλερ, αναζήτησαν νόημα στον εξωτισμό του Παρισιού· οι έννοιες παραείναι σχετικές. Μετά το εξωτικό Παρίσι επέστρεψε στις Ηνωμένες Πολιτείες κι έγραψε ένα δριμύ (και, νομίζω, κάπως φτηνό) κατηγορώ εναντίον τους με τίτλο «Κλιματιζόμενος εφιάλτης». Εβδομήντα χρόνια αργότερα κλιματιζόμενος εφιάλτης είναι η Βενεζουέλα.

tristes-tropiquesΟ Λεβί-Στρος κινείται σ’ ένα εντελώς διαφορετικό επίπεδο από αυτή την αναζήτηση: είναι επιστήμονας· σιχαίνεται την περιέργεια του εξερευνητή, το σπουδαιοφανές του ύφος, τον αέρα της ανωτερότητας – «για να δούμε λοιπόν πώς ζουν οι ιθαγενείς» - και απορρίπτει, όπως είναι αναμενόμενο, τον μαζικό τουρισμό, την ιδέα του να ταξιδεύεις μαζί μ’ ένα πλήθος. Στην Κεντρική Βενεζουέλα δεν υπάρχουν ούτε εξερευνητές, ούτε τουρίστες: είμαστε δυο χλομά πρόσωπα ανάμεσα σε Ινδιάνους. Έτσι κι αλλιώς, τα ταξίδια είναι αναχρονιστικά, όπως δεν παραλείπω να επαναλαμβάνω στον εαυτό μου· ήδη, όταν ο Λεβί-Στρος έγραφε τους «Θλιβερούς τροπικούς» παρατηρούσε τη συρρίκνωση του κόσμου – πόσο μάλλον σήμερα όπου μπορείς να ψευτοταξιδέψεις μ’ ένα εικονικό ψευτοτρένο αποφεύγοντας την ταλαιπωρία και την περιπέτεια.

Δεν είναι όλοι οι πολιτισμοί ίδιοι, δεν είναι καν ισότιμοι. Ο Λυκ Φερρύ επιτίθεται στον Λεβί-Στρος θεωρώντας τον υπεύθυνο για το αυτομαστίγωμα της Δύσης – στην πραγματικότητα τού επιτίθεται επειδή είναι μαρξιστής. Πράγματι, ο μαρξισμός δεν βοήθησε την ανθρωπολογία του Λεβί-Στρος – άλλωστε, ως ιδεολογία, δεν μπορεί να αντικαταστήσει την επιστημονική έρευνα, μπορεί μόνο να επηρεάσει τον τρόπο θέασης. Ωστόσο, το πρόβλημα της ενοχής της Δύσης και γενικότερα της δυστυχίας του πολιτισμού έγκειται στο ότι η Δύση αυτομαστιγώνεται για εγκλήματα που δεν διέπραξε ενώ λησμονεί εγκλήματα που διέπραξε. Η ουσία της ανθρωπολογίας του Λεβί-Στρος είναι η απλή και μαζί σύνθετη ιδέα ότι οι άνθρωποι εμφανίζουν παρόμοια χαρακτηριστικά, μύθους, αφηγήσεις: ο σύγχρονος ρατσισμός στηρίζεται στην λανθασμένη, αυθαίρετη σύγκριση του καλύτερου στοιχείου ενός πολιτισμού με το χειρότερο ενός άλλου. Αντιθέτως απ’ όσα φρονεί η διεθνής αριστερά –στην οποία ο Λεβί-Στρος «ανήκει»– η ανθρωπολογία του δεν εξομοίωσε ούτε τους πολιτισμούς (εξάλλου, η σκέψη του οργανώθηκε πέρα από συγκρίσεις) ούτε τις θρησκείες – και δικαίως: ο βουδισμός είναι ειρηνικός, ο la-pensee-sauvageισλαμισμός είναι πολεμοχαρής και δεν αποδέχεται την ανεκτικότητα. Επιπροσθέτως, αν διαβάσει κανείς προσεκτικά τους «Θλιβερούς τροπικούς» (και, δευτερευτόντως, την «Άγρια σκέψη») θα δει ότι δεν έχουν καμιά σχέση με την αριστερή υποκρισία του ταξιδιώτη που περιδιαβαίνει με δάκρυα στα μάτια τον Τρίτο Κόσμο θρηνώντας για τα πεινασμένα παιδιά. Αναφέρω ξανά και ξανά το «Χωρίς ήλιο», μια ταινία του Κρις Μαρκέρ, που μου φαίνεται το κινηματογραφικό αντίστοιχο του έργου του Λεβί-Στρος: ένα ταξίδι από το Σαν Φρανσίσκο στο Τόκιο, στην Ισλανδία και στη Γουινέα-Μπισάου της Δυτικής Αφρικής – μάθε να βλέπεις, μάθε να ταξιδεύεις, κι ύστερα μπορείς να πεις my eyes have seen you.

ΣΩΤΗ ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΥ

 

 

TA BIBLIA TOY CLAUDE LEVI-STRAUSS

politeia-link

 

 

 

 

 

 

 

 

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Η καταγωγή της οικογένειας

Η καταγωγή της οικογένειας

Για την πραγματεία του Φρίντριχ 'Ενγκελς «Η καταγωγή της οικογένειας, της ατομικής ιδιοκτησίας και του κράτους» (Στο φως των ερευνών του Λ. Χ. Μόργκαν) (εκδ.  Σύγχρονη Εποχή)

Της Σώτης Τρια...

Με τον Σπινόζα, σε αναζήτηση της ευτυχίας

Με τον Σπινόζα, σε αναζήτηση της ευτυχίας

Της Σώτης Τριανταφύλλου

Σ' αυτό το βιβλίο, ο Βalthasar Thomass αναλύει τη σκέψη του Σπινόζα γύρω από τα ζητήματα της καλής ζωής, τους όρους της γνώσης, τον προσδιορισμό της αλήθειας, της ηθικής, καθώς και της πολιτικής και αισ...

Η συνωμοσιολογία ως τρόπος σκέψης

Η συνωμοσιολογία ως τρόπος σκέψης

Σκέψεις με αφορμή το βιβλίο του Pierre-André Taguieff «Θεωρίες συνωμοσίας» (μτφρ. Αναστασία Καραστάθη, εκδ. Πόλις).

Της Σώτης Τριανταφύλλου

Ο Pierre-André Taguieff είναι από εκείνους τους ιστορικούς που έχουν αναλάβει τη mission impossible να...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ξεκίνησε χθες το 1ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων

Ξεκίνησε χθες το 1ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων

Το βράδυ της Τετάρτης 29 Ιουνίου ξεκίνησε και επίσημα το 1ο φεστιβάλ βιβλίου στα Χανιά με εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε στον χώρο «Μίκης Θεοδωράκης». Στην κεντρική εικόνα, ο διευθυντής του Φεστιβάλ Μανώλης Πιμπλής και η δημοσιογράφος Κυριακή Μπεϊόγλου, παρουσιάζουν το Φεστιβάλ. 

Επιμέλεια: Book ...

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...
«Ο ταχυδρόμος του Νερούδα» του Αντόνιο Σκάρμετα (κριτική)

«Ο ταχυδρόμος του Νερούδα» του Αντόνιο Σκάρμετα (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Antonio Skarmeta «Ο ταχυδρόμος του Νερούδα» (μτφρ. Αγγελική Βασιλάκου, εκδ. Κλειδάριθμος), στο οποίο βασίστηκε και η εξαιρετικά επιτυχημένη ταινία «Ο ταχυδρόμος» (1994) του Μάικλ Ράντφορντ.

Της Λεύκης Σαραντινού

Μια καλή ματ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...
«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό αφήγημα του Ηλία Μαγκλίνη «Το μόνο της ζωής τους ταξίδι – Μικρά Ασία. Οδοιπορικό σε πόλεμο και σε ειρήνη», που θα κυκλοφορήσει στις 23 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Άκουσέ με.

Σε όλη μας τη ...

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα των Stephen King & Peter Straub «Το φυλαχτό» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Ιουνίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

Επιλογή 31 βιβλίων non fiction, τα οποία κυκλοφόρησαν τους προηγούμενους μήνες: Ιστορία, φιλοσοφία, πολιτική και διανόηση, έμφυλη βία και δικαιώματα και, βέβαια, Μικρασιατική Καταστροφή. Και στο τέλος, μια ιδιαίτερη πρόταση μεταφρασμένης λογοτεχνίας.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...
Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

To 2021 ήταν η χρονιά της μαύρης λογοτεχνίας. Το βραβείο Νόμπελ αλλά και το γαλλικό Γκονκούρ απονεμήθηκαν σε συγγραφείς που γεννήθηκαν στην Αφρική αλλά βρήκαν φωνή στις χώρες που μετανάστευσαν. Τα βραβεία επισφράγισαν μια ευρύτερη αύξηση του ενδιαφέροντος για έργα μαύρων συγγραφέων, κυρίως Αμερικανών, που τους ανακα...

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ