louloudi tou kato kosmou

«Το λουλούδι του Κάτω Κόσμου» - Για την ποιητική συλλογή του Γιώργου Βέη «Βράχια» (εκδ. Ύψιλον).

Της Διώνης Δημητριάδου

…ο κόσμος ένα γυαλάκι μόνο
μια μπίλια χρωματιστή
που την κατάπιε πρωί πρωί κατά λάθος
το πάντα βιαστικό κοτσύφι της αυλής της».
[Το αίνιγμα]

Τα Βράχια του Γιώργου Βέη υποδεικνύουν την αναγνωστική οδό ήδη από το εξώφυλλο με τη βραχώδη απεικόνιση της φύσης στο έργο της Κλάρας Πεκ Βέη. Η φύση με την απόκρημνη, επικίνδυνη μορφή της σε γήινους τόνους και με ένα βαθυκόκκινο φόντο να πλαισιώνει την αγωνιώδη προσπάθεια της ανάβασης. Ο άνθρωπος μέσα στη φύση, ως αναπόσπαστο στοιχείο της ουσίας της – όποτε εννοεί τη θέση του αυτή. Αλλά και ο άνθρωπος απέναντι από τις δυνάμεις που τον ξεπερνούν σε φυσική ισχύ και σε ορατή σκοπιμότητα – ποιος διανοείται μια επιτυχή αναμέτρηση με την αιτιοκρατία, στην ουσία αδιαπέραστη για τη θνητή λογική; Το μόνο του κατόρθωμα συνιστά απλώς μια επινόηση «φυσικών» νόμων, στην ουσία των οποίων αδυνατεί να εισχωρήσει, αποτελώντας κομμάτι τους – πώς να εννοήσει το όλον εφόσον δεν μπορεί να τοποθετηθεί απέναντί του ως παρατηρητής;

Η φύση με την απόκρημνη, επικίνδυνη μορφή της σε γήινους τόνους και με ένα βαθυκόκκινο φόντο να πλαισιώνει την αγωνιώδη προσπάθεια της ανάβασης.

Ο Βέης στην πρόσφατη ποιητική του συλλογή έχει εγκιβωτίσει τον φυσικό χώρο μέσα στους ποιητικούς του τόπους, έχει ανοίξει ένα ελάχιστο άνοιγμα στη οριακή ανθρώπινη συνείδηση, προκειμένου να διεισδύσει η άλλη ερμηνεία της ύπαρξης. Έτσι, τοποθετώντας τη φύση στο κέντρο των ποιημάτων του, υποχωρεί ο ίδιος ως ποιητικό υποκείμενο, επιτρέποντας τη θέα ενός άλλου τοπίου.

«Όπως βγαίνει από το πηγάδι
μαζί με το δροσερό νεράκι
το λουλούδι του Κάτω Κόσμου
τον αόρατο υάκινθο εννοώ
που θα μας φέρει τέλος την άλλη άνοιξη

έτσι βγαίνει από τα σωθικά μας
το θάρρος του θανάτου»
[Ο πειρασμός της σαφήνειας]

Πόσο προκλητική η σιωπή των φυσικών πραγμάτων μπροστά στον διακαή πόθο του νοήμονος όντος για μια λογική εξήγηση, για την ποθητή σαφήνεια του σύμπαντος κόσμου. Και πόσο ατελέσφορη η προσπάθεια εξήγησης, πόσο αδύναμη η λογική ικανότητα στην αναμέτρησή της με την άλλη «λογική», τα όρια της οποίας ούτε φαντάζεται. Ωστόσο, αναζητά διαρκώς τα σημάδια στα ίχνη (δυσδιάκριτοι ή αόρατοι συχνά οι οδοδείκτες) που αφήνουν τα άλλα όντα μέσα από τη δική τους βίωση του κόσμου.

«…έρχεται, λέει το πρωί, ο κορυδαλλός
να συντρίψει τα έργα των τρελών ανθρώπων…»
[Προαύλισμα]

Μοναδική ανταμοιβή ένα αμυδρό, αχάραγο μήνυμα, έτσι όπως καμιά φορά θαρρεί ότι πήρε μια απάντηση. Και είναι τότε που πρέπει να αποφασίσει αν ό,τι είδε ή ό,τι εννόησε είναι πράγματι ο δρόμος μιας εξήγησης ή μήπως όλα σε όνειρο μέσα, άλλη μια παγίδα στημένη καλά για τις σωτήριες ψευδαισθήσεις του.

«Αυτό το μειλίχιο φως
δεν είναι παγίδα της θεάς […]
όχι, δεν είναι πλάνη
θέλει απλώς να σε φέρει
όσο πιο κοντά γίνεται
στο παν…»
[Ηραίον Σάμου]

Ο ποιητής προσφέρει ένα σισύφειο σκηνικό, με τη σιωπή του σύμπαντος να συνοδεύει τη διαρκή αναζήτηση μιας ερμηνείας των μυστικών της ζωής. Ψίχουλα εν είδει αναγνωριστικών σημάτων μόνον μπορεί να ακολουθήσει όποιος φλέγεται να κατανοήσει. Και τότε θα πρέπει να θεωρήσει θεϊκό (ή φυσικό;) δώρο μια υποψία από φως στο βάθος του σκοτεινού πηγαδιού. Ο χρόνος κυλάει ερήμην της ανθρώπινης οντότητας με τη δική του διάρκεια, χωρίς καμία σχέση να έχει με τα επινοημένα διαστήματα που τάχα τον ορίζουν. Ο ποιητής στέκεται εκστατικός μπροστά σε απομεινάρια που σεβάστηκε και διέσωσε ο χρόνος, κομμάτια από φορεσιές (λαμπρές κάποτε), και τους αφιερώνει αυτή την ύστερη μνεία υπογραμμίζοντας ποιητικά τον μάταιο αγώνα της θνητότητας να κατακτήσει την αιωνιότητα μέσα από αποκτήματα – παραδομένα όμως και αυτά στην άφευκτη σταδιακή φθορά και μετά στη λήθη περιπαίζοντας την απατηλή υπόσχεσης αθανασίας.

«Τ’ ακούω το βράδυ
καθώς αγγίζει το ένα το άλλο
παιδιά της μνήμης ηχηρά
αναζητώντας τα χέρια
λένε το γλέντι εκείνο
πριν τον χαμό».
[Ασημένια βραχιόλια – Αττική 19ος αιώνας]

Θα μπορούσε να θεωρηθεί αυτή η ποιητική κατάθεση του Βέη μια επιστροφή στην Αρκαδία; Δεν είναι τόσο η αναφορά στα φυσικά πράγματα που συνηγορεί για μια τέτοια επάνοδο στη γνησιότητα, στην αυθεντικότητα των απαντήσεων (κι ας μην εννοούνται ή να μην αρκούν ως απαντήσεις), όπως η φύση σ’ εκείνη την πρώιμη αθωότητά της μπορεί να δώσει. Περισσότερο ακόμη είναι η ώριμη και συνειδητή αναζήτηση του ποιητή σε ένα τοπίο πολύ μακριά από το επιφανειακά εννοούμενο και βολικό που τον περιτριγυρίζει. Στα Βράχια δεν διακρίνεται μόνο μια δύσκολη ανοδική πορεία, μια επαναλαμβανόμενη (μάταιη ίσως) απόπειρα να προσεγγιστεί η κορυφή με το άχθος στους ώμους ενός σύγχρονου Σίσυφου. Είναι ταυτόχρονα μια διείσδυση στο βάθος των νοημάτων· κι αν είναι η φύση που καθίσταται αρωγός στην ανιχνευτική πορεία, τότε όλα τα ποιήματα της συλλογής μιλούν γι’ αυτήν, αυτήν αναδεικνύουν στο θεματικό τους κέντρο. Ξύνοντας όλο και πιο βαθιά το φυσικό τοπίο, ανακαλύπτει το παλίμψηστο των μορφών του, πέρα από την πρώτη, επιφανειακή προσέγγιση.

Είναι ταυτόχρονα μια διείσδυση στο βάθος των νοημάτων· κι αν είναι η φύση που καθίσταται αρωγός στην ανιχνευτική πορεία, τότε όλα τα ποιήματα της συλλογής μιλούν γι’ αυτήν, αυτήν αναδεικνύουν στο θεματικό τους κέντρο.

veis
  Ο Γιώργος Βέης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1955. Το 2010 βραβεύτηκε από το Ίδρυμα Πέτρου Χάρη της Ακαδημίας Αθηνών για το σύνολο του ποιητικού του έργου. Του έχει απονεμηθεί ο Ανώτερος Ταξιάρχης του Φοίνικος για τις υπηρεσίες του στον διπλωματικό κλάδο. Έχει διατελέσει, μεταξύ άλλων, Μόνιμος Αντιπρόσωπος στην UNESCO. Σήμερα, πρέσβης επί τιμή.



Κι αν ίσως αποδειχθούν όλα τίποτα παραπάνω από μια σχισμή του ονείρου, που αδυνατεί να δώσει πλήρη εικόνα της πραγματικότητας, ο ποιητής προσγειωμένος αίφνης κατανοεί και γράφει:

«έτσι είναι τα μάτια μας πολλές φορές
λες και οι εικόνες, ολόκληρα τοπία
ιδίως τα θεάματα των ημερών
υπάρχουν αποκλειστικά και μόνο
για τα όνειρα των παιδιών».
[Άδειοι περιστερώνες]

Όχι ότι είναι λίγο αυτό. Απομένει μια ταύτιση με τα γήινα μεγέθη, σ’ εκείνο το ευφυές του ποιητή: «Αγρός, όπως άνθρωπος δηλαδή». Κανένα όνομα να μην αφεθεί στην τύχη, όλα απηχούν τη βαθύτερη ουσία. Άλλωστε στην προμετωπίδα του βιβλίου ο ποιητής θυμάται τον άλλο ποιητή (γιατί πιο πολύ ποιητής παρά φιλόσοφος εν τέλει αποδεικνύεται) και γράφει: «[…] παλαιά παροιμία ὅτι χαλεπά τά καλά ἔστιν ὅπῃ ἒχει μαθεῖν και δή το περί τῶν ὀνομάτων οὐ σμικρόν τυγχάνει ὂν μάθημα». (Πλάτων, Κρατύλος).

Μια διαφορετική ποιητική πρόταση καταθέτει εδώ ο Γιώργος Βέης. Δανειζόμενη τα λόγια του άλλου ποιητή που γίνεται η μνεία του στο τέλος του βιβλίου, θα πω κι εγώ ότι ρουφά τη μουσική του κόσμου στάλα στάλα («Μιλάς με τον αϊτό και με τον πελεκάνο,/ρουφάς τη μουσική του κόσμου στάλα στάλα…» από τη Φοινικιά του Κωστή Παλαμά). Μια φιλοσοφική προσέγγιση στο μυστήριο της ύπαρξης μέσα από μια ποίηση σπάνιας εσωτερικότητας.

* Η ΔΙΩΝΗ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΟΥ είναι συγγραφέας. Τελευταίο της βιβλίο, η ποιητική συλλογή «Ο ευτυχισμένος Σίσυφος» (εκδ. ΑΩ).

Στην κεντρική εικονα: Εικονογράφηση © Fabio Delvox


veisΒράχια
Γιώργος Βέης
Ύψιλον 2020
Σελ. 80, τιμή εκδότη €10,00

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΓΙΩΡΓΟΥ ΒΕΗ

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Τραγούδι του εαυτού μου» του Ουόλτ Ουίτμαν (κριτική)

«Τραγούδι του εαυτού μου» του Ουόλτ Ουίτμαν (κριτική)

Για το ποίημα σε δύο εκδοχές του Ουόλτ Ουίτμαν [Walt Whitman] «Τραγούδι του εαυτού μου: 1. Η πρώτη έκδοση (1855), 2. Η τελευταία έκδοση (1891 – 92)» (μτφρ. Δημήτρης Δημηρούλης, εκδ. Gutenberg).

Γράφει ο Γιώργος Βέης

...
«Καταυλισμός» του Γιώργου Βέη (κριτική) – Εκτενείς τοιχογραφίες με ποικίλες προσωπογραφίες

«Καταυλισμός» του Γιώργου Βέη (κριτική) – Εκτενείς τοιχογραφίες με ποικίλες προσωπογραφίες

Για την ποιητική συλλογή του Γιώργου Βέη «Καταυλισμός» (εκδ. Ύψιλον). Κεντρική εικόνα: λεπτομέρεια από το εξώφυλλο.

Γράφει η Άλκηστις Σουλογιάννη

Οι αναγνώστες που ακολουθούν συστηματικά, ή έστω περιστασιακά, όσα προβάλλει ...

«Ανήμερο» της Λένας Καλλέργη (κριτική) – Δήθεν απούσα με κρυφό μαχαίρι

«Ανήμερο» της Λένας Καλλέργη (κριτική) – Δήθεν απούσα με κρυφό μαχαίρι

Για την ποιητική συλλογή της Λένας Καλλέργη «Ανήμερο» (εκδ. Ίκαρος). 

Γράφει η Αριστέα Παπαλεξάνδρου

Το Ανήμερο (εκδ. Ίκαρος) είναι το πρόσφατο δημιούργημα μίας ήρεμης, και συγχρόνως πολυδιάστατης παρουσί...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Το σπίτι με την κόκκινη πόρτα» του Βαγγέλη Μαργιωρή (προδημοσίευση)

«Το σπίτι με την κόκκινη πόρτα» του Βαγγέλη Μαργιωρή (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Βαγγέλη Μαργιωρή «Το σπίτι με την κόκκινη πόρτα», το οποίο κυκλοφορεί στις 25 Σεπτεμβρίου από τις εκδόσεις Μίνωας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Ήρωες, μίξερ, μανταλάκια, σερβιέτες…» Μέσα στο ...

«Manifest – Υλοποίησε τη ζωή των ονείρων σου» της Τζορντάνα Λεβίν (προδημοσίευση)

«Manifest – Υλοποίησε τη ζωή των ονείρων σου» της Τζορντάνα Λεβίν (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Τζορντάνα Λεβίν [Jordanna Levin] «Manifest – Υλοποίησε τη ζωή των ονείρων σου» (μτφρ. Νοέλα Ελιασά), που θα κυκλοφορήσει στις 25 Σεπτεμβρίου από τις εκδόσεις Μίνωας. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

Αυτή είναι η βραχεία λίστα για το Βραβείο Μπούκερ 2023

Αυτή είναι η βραχεία λίστα για το Βραβείο Μπούκερ 2023

Οι έξι συγγραφείς που επιλεχτήκαν από την κριτική επιτροπή «παρουσιάζουν έργα εντυπωσιακής δομής». Ανάμεσά τους βρίσκονται δύο πρωτοεμφανιζόμενοι πεζογράφοι. Στη φωτογραφία, η υποψήφια Σάρα Μπερνστάιν [Sarah Bernstein].

Επιμέλεια: Book Press

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Το σπίτι με την κόκκινη πόρτα» του Βαγγέλη Μαργιωρή (προδημοσίευση)

«Το σπίτι με την κόκκινη πόρτα» του Βαγγέλη Μαργιωρή (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Βαγγέλη Μαργιωρή «Το σπίτι με την κόκκινη πόρτα», το οποίο κυκλοφορεί στις 25 Σεπτεμβρίου από τις εκδόσεις Μίνωας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Ήρωες, μίξερ, μανταλάκια, σερβιέτες…» Μέσα στο ...

«Manifest – Υλοποίησε τη ζωή των ονείρων σου» της Τζορντάνα Λεβίν (προδημοσίευση)

«Manifest – Υλοποίησε τη ζωή των ονείρων σου» της Τζορντάνα Λεβίν (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Τζορντάνα Λεβίν [Jordanna Levin] «Manifest – Υλοποίησε τη ζωή των ονείρων σου» (μτφρ. Νοέλα Ελιασά), που θα κυκλοφορήσει στις 25 Σεπτεμβρίου από τις εκδόσεις Μίνωας. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

«Ηλίας Πετρόπουλος: Σκληρός από τρυφερότητα» του Τζον Τέιλορ (προδημοσίευση)

«Ηλίας Πετρόπουλος: Σκληρός από τρυφερότητα» του Τζον Τέιλορ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση του προλόγου του μεταφραστή Γιώργου Ι. Αλλαμανή, στο βιβλίο του Τζον Τέιλορ [John Taylor] «Σκληρός από τρυφερότητα – Ο Έλληνας ποιητής και λαογράφος του άστεως Ηλίας Πετρόπουλος», το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Δίχτυ.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα βιβλία του φθινοπώρου 2023: Τι θα διαβάσουμε τις μέρες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου 2023: Τι θα διαβάσουμε τις μέρες που έρχονται

Επιλογές από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, θεάτρου, δοκιμίων, μελετών και γκράφικ νόβελ.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Επιλέξαμε και φέτος όχι την εξαντλητική παρουσίαση των νέων εκδόσεων αλλά την στ...

22 σημαντικοί συγγραφείς που έγραψαν μόνο ένα μυθιστόρημα

22 σημαντικοί συγγραφείς που έγραψαν μόνο ένα μυθιστόρημα

Τι κοινό θα μπορούσε να έχει η Έμιλι Μπροντέ [Emily Brontë] με τον Χουάν Ρούλφο [Juan Rulfo] και τον εικονιζόμενο Άρη Αλεξάνδρου; Και οι τρεις τους, όπως και πολλοί ακόμα σημαντικοί συγγραφείς, έγραψαν και εξέδωσαν ένα μόνο μυθιστόρημα στη διάρκεια της ζωής τους, που ωστόσο αρκούσε για να τους καθιερώσει στο λογοτεχ...

4 σημαντικές εκδόσεις για την Αθήνα – Όψεις μιας πόλης σε διαρκή κίνηση

4 σημαντικές εκδόσεις για την Αθήνα – Όψεις μιας πόλης σε διαρκή κίνηση

Τέσσερις εκδόσεις για τη μελέτη, το σήμερα και το άλλοτε της Αθήνας. Στην κεντρική εικόνα, φωτογραφία της Διονυσίας Αλεξιάδου, από το λεύκωμα των εκδόσεων Καπόν «Η Αθήνα στον καιρό της πανδημίας».

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

03 Σεπτεμβρίου 2023 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

23 σημαντικές εκδηλώσεις στο πλαίσιο του 51ου Φεστιβάλ Βιβλίου στο Πεδίον του Άρεως

Πρόγραμα σημαντικών εκδηλώσεων στην Κεντρική Σκηνή «Μελίνα Μερκούρη» στη διάρκεια όλων των ημερών του 51ου Φεστιβάλ Βιβλίου στο Πεδίον του Άρεως. Επιμέλεια: Book Press

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

ΦΑΚΕΛΟΙ