alt

Για την ποιητική σύνθεση του Federico Garcia Lorca «Μοιρολόι για τον Ιγνάθιο Σάντσεθ Μεχίας» (Απόδοση Αργύρης Ευστρατιάδης, εκδ. Πατάκη).

Της Αθηνάς Δημητριάδου

Είναι χούι των μεταφραστών να ξαναπιάνουν ύστερα από χρόνια τη μετάφραση ενός αγαπημένου κειμένου. Κάτι σαν τις παλιές, στέρεες φιλίες που δεν αναιρούνται ούτε καν αμφισβητούνται, όμως τώρα πια παρών είναι και ο ενδιάμεσος χρόνος και οι αναπόφευκτες αλλαγές που επέφερε η ωριμότητα σε όλες της τις εκφάνσεις. 

Ο Αργύρης Ευστρατιάδης μετέφρασε για πρώτη φορά το αξεπέραστο επικολυρικό ποίημα του Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα «Μοιρολόι για τον Ιγνάθιο Σάντσεθ Μεχίας», ένα μυθικό έργο της σύγχρονης παγκόσμιας λογοτεχνίας, και το εξέδωσε ιδίοις αναλώμασι τον Δεκέμβριο του 1969.

Ο Αργύρης Ευστρατιάδης μετέφρασε για πρώτη φορά το αξεπέραστο επικολυρικό ποίημα του Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα Μοιρολόι για τον Ιγνάθιο Σάντσεθ Μεχίας, ένα μυθικό έργο της σύγχρονης παγκόσμιας λογοτεχνίας, και το εξέδωσε ιδίοις αναλώμασι τον Δεκέμβριο του 1969. Ήταν ένα φτενό βιβλίο, 57 σελίδων, μεταφρασμένο και στημένο με πολύ μεράκι. Με το πρωτότυπο κείμενο αντικριστά με το μετάφρασμα, με δύο εισαγωγές (Irigoyen και Ροζακέα), με μια λιθογραφία του Πικάσο και με εύστοχες σημειώσεις στο τέλος. Η πρώτη πρώτη σημείωση έγραφε: «Ο ταυρομάχος I.S. Mejías πληγώθηκε θανάσιμα στην αρένα του Μανθανάρες της Μαδρίτης τον Αύγουστο του 1934. Καλλιτέχνης ο ίδιος, είχε στενή φιλία με τους περισσότερους από τους ποιητές της γενιάς του ’27».

Κοιτάζοντας τώρα αυτή τη σημείωση, με την ευκαιρία της Β' έκδοσης της απόδοσης (sic) του ποιήματος, από τις Εκδόσεις Πατάκη, τον Δεκέμβριο του 2019 –ακριβώς μετά από πενήντα χρόνια–, υποψία μου είναι πως ο Αργύρης Ευστρατιάδης όλο και γυρόφερνε στο μυαλό του και απέρριπτε ή κι επανέφερε κάποιες αλλαγές, κάποιες προσθήκες, το κάτι παραπάνω, το κάτι λιγότερο, όλα αυτά τα χρόνια. Η συγκεκριμένη σημείωση ήταν κίνητρο και έναυσμα για πολύπλευρη ανάπτυξη, για να μάθει ο αναγνώστης πράματα και θάματα για τον Μεχίας και για τον Λόρκα, για τη γενιά του ’27, για τους τσιγγάνους και το φολκλόρ, για την εισβολή του υπερρεαλισμού, για τις ταυρομαχίες και το duende, ακόμη και για τις διάφορες εκδόσεις του ποιήματος στα ελληνικά. Δεν αποκλείεται ο σπόρος για την πραγμάτωση της Β' έκδοσης να βρίσκεται σ’ αυτή τη σημείωση. 

Έτσι, λοιπόν, το μετάφρασμα πλαισιώνεται από ένα εκτενέστατο επίμετρο, δομημένο σε 4 μέρη: Α1. «Fiesta brava» («Γενναία γιορτή»), η λεπτομερέστατη, συναρπαστική περιγραφή της ταυρομαχίας, Α2. «El torero y el poeta» («Ο ταυρομάχος και ο ποιητής»), μια εκτενής παρουσίαση της ζωής και της προσωπικότητας του Ιγνάθιο Σάντσεθ Μεχίας και της σχέσης του με τον Λόρκα, Α3. «Llanto» («Μοιρολόι»), ο Λόρκα και το ποίημα. Ακολουθεί η βιβλιογραφία. Στο Β' μέρος του επιμέτρου παρατίθεται το δοκίμιο του Ramón Irigoyen, «Ο Λόρκα και η γενιά του ή Παραμονή στη γη». Στο Γ' μέρος, το δοκίμιο του Βαγγέλη Ροζακέα, «Η παρουσία του duende στο Μοιρολόι για τον Ιγνάθιο Σάντσεθ Μεχίας». Τέλος, στο Δ' μέρος παρατίθεται το δοκίμιο του Jorge Guillén, «Τα σύμβολα του θανάτου στον Θρήνο για τον Ιγνάθιο Σάντσεθ Μεχίας».

Θέλησα λοιπόν να κάνω μια επιλογή από τις αλλαγές που εντόπισα και να τις παραθέσω σε τούτη εδώ την παρουσίαση, ως ένα καλό δείγμα του πώς δουλεύει ο δημιουργός – γιατί, είτε αρέσει είτε όχι, δημιουργός είναι και ο μεταφραστής (κι ας του το αμφισβητούν).

Ακολουθούν οι Σημειώσεις, πλουσιότατες, πρωτότυπες και πολύτιμες – ένας θησαυρός πληροφοριών για το ποίημα, το θέμα του και την ποιητική του. 

Όσο ανορθόδοξο κι αν φαίνεται, άφησα τον σχολιασμό μου για τη μετάφραση του ποιήματος καθαυτού τελευταίο. Σε κάθε καινούργια μεταφραστική εκδοχή, οι αλλαγές παρουσιάζουν μεγάλο ενδιαφέρον. Τι είδε το μάτι του τεχνίτη, τι κράτησε, τι πέταξε.

Θέλησα λοιπόν να κάνω μια επιλογή από τις αλλαγές που εντόπισα και να τις παραθέσω σε τούτη εδώ την παρουσίαση, ως ένα καλό δείγμα του πώς δουλεύει ο δημιουργός –γιατί, είτε αρέσει είτε όχι, δημιουργός είναι και ο μεταφραστής (κι ας του το αμφισβητούν)– ώστε να επιτύχει μια εικόνα εναργέστερη, πιο κοφτερή από την πρώτη εκδοχή, διατηρώντας πάντα στέρεο και σφριγηλό το ρυθμό. Στην επιλογή που έκανα, προηγείται η εκδοχή του 1969. 

Από το «Η λαβωματιά κι ο θάνατος»:

«Ένας κουβάς μ’ ετοιμασμένο ασβέστη» / «Ένας κουβάς μ’ ασβέστη κιόλας έτοιμος»: Ο επιθετικός προσδιορισμός γίνεται κατηγορούμενο και μπαίνει στο τέλος δίνοντας μια ακαριαία αίσθηση στον στίχο.

«Σάρωσε ο αγέρας τα μπαμπάκια» / «Ο άνεμος ξεσέρνει τα μπαμπάκια»: Επιλέγεται ενεστώτας αντί του αορίστου κι ένα ρήμα σαφώς πιο παραστατικό.

«Και σκόρπισε τ’ οξείδιο γυαλί και νίκελ» / «Και σπέρνει η σκουριά γυαλί και νίκελ»: Και πάλι επιλέγεται ο ενεστώτας, το ρήμα σπέρνει οπωσδήποτε πιο ισχυρό από το σκορπίζει, και η σκουριά λέξη πιο καίρια από το οξείδιο στον δυσπρόσιτο στίχο.

alt
Ο Ιγνάθιο Σάντσεθ Μεχίας ήταν φίλος του Λόρκα
και εκτός των άλλων του ιδιοτήτων και δεινός
ταυρομάχος. Ήταν αυτός που μύησε τον Λόρκα
στις ταυρομαχίες. Στην αποχαιρετιστήρια
ταυρομαχία της καριέρας του, τον Αύγουστο
του 1934, τραυματίστηκε θανάσιμα
και πέθανε.



Από το «Χυμένο αίμα»:

«Στα μικρά να το μηνύσεις
τ’ άσπρα γιασεμιά να ξέρουν».

«Στα μικρά να το μηνύσεις
τ’ άσπρα γιασεμιά, να ξέρουν»: Το κόμμα παύση και ανάσα στο στίχο και προειδοποίηση.

«και οι ταύροι του Γκισάντο,
πέτρινου θανάτου όμοιοι,
μούγκρισαν σα δυο αιώνες
από στράτες χορτασμένοι»

«και οι ταύροι του Γκισάντο,
θάνατος μαζί και πέτρα,
μούγκρισαν σα δυο αιώνες
που απόκαμαν στις στράτες»: Οι αλλαγές στον β’ και δ’ στίχο αποθεώνουν τον ρυθμό και την εικόνα.

Από την «Απουσία της ψυχής»:

«Porque te has muerto para siempre» / «’Τι ’σαι του χάρου, όλος δικός του» / «Γιατί ’σαι πια νεκρός για πάντα»: Εδώ παραθέτω σκόπιμα και το πρωτότυπο. Ο μεταφραστής εγκαταλείπει την πρώτη του, πιο λυρική επιλογή και ακολουθεί το εμφανώς πιο σκληρό πρωτότυπο. 

Ο Ήβλυν Γουώ κλείνει την Επιστροφή στο Μπράιντσχεντ ως εξής: «Οι χτίστες δεν ήξεραν πώς θα κατέληγε το έργο των χεριών τους με το πέρασμα του χρόνου· με τις πέτρες του παλιού πύργου έφτιαξαν ένα καινούργιο σπίτι· χρόνο με τον χρόνο, γενιά προς γενιά το σπίτι γινόταν όλο και πιο μεγάλο, όλο και πιο πλούσιο· και η τεράστια σοδειά της ξυλείας στο πάρκο όλο και ωρίμαζε». 

Χρόνο με τον χρόνο, στα εξαρχής γερά θεμέλια της καινούργιας γλώσσας έγιναν εκείνες οι αλλαγές που στέριωσαν τον λόγο και τον ρυθμό ακόμη περισσότερο, έδωσαν στο στίχο τη δυνατότητα ν’ ανασάνει πιο βαθιά και να περιγράψει πιο απλά και καθαρά τα νοήματα. Και ενίοτε θυσίαζαν ένα γοητευτικό άκουσμα σε μια λύση που ζύγωνε περισσότερο τη φωνή του ποιητή.  

Η έκδοση κοσμείται με λιθογραφίες του Σαλβαδόρ Νταλί και του Πάμπλο Πικάσο κι έναν πλούτο από χειρόγραφα, σχέδια και φωτογραφίες.

* Η ΑΘΗΝΑ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΟΥ είναι μεταφράστρια.
Τελευταία της μετάφραση, το μυθιστόρημα του John Edgar Wideman «Γράφοντας για να σώσω μια ζωή» (εκδ. Πόλις).

  Στην κεντρική εικόνα: Φωτογραφία του © Juan Pacheco Padial «Vandel».


altΜοιρολόι για τον Ιγνάθιο Σάντσεθ Μεχίας
Federico García Lorca
Με λιθογραφίες Dali και Piccasso
Μτφρ. Αργύρης Ευστρατιάδης
Πατάκης 2020
Σελ. 280, τιμή εκδότη €15,50

 

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ FEDERICO GARCÍA LORCA


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Όσο υπάρχει ακόμη καιρός, του Φίλιπ Λάρκιν – «η ηχώ ενός πέλεκυ μέσα στο δάσος»

Όσο υπάρχει ακόμη καιρός, του Φίλιπ Λάρκιν – «η ηχώ ενός πέλεκυ μέσα στο δάσος»

Για την ποιητική συλλογή του Philip Larkin «Όσο υπάρχει ακόμη καιρός – 50 ποιήματα» (μτφρ. Θοδωρής Ρακόπουλος, εκδ. Πατάκη).

Της Διώνης Δημητριάδου

Η ποίηση έχει τη δύναμη να συνταράσσει καταγράφοντας την πραγματικότητα, άλλοτε όπως είναι και άλλοτε όπ...

41 ποιήματα, της Έμιλυ Μπροντέ

41 ποιήματα, της Έμιλυ Μπροντέ

Για τη δίγλωσση ανθολογία ποιημάτων της Emily Jane Brontë «41 ποιήματα» (μτφρ.-εικονογρ.: Βασιλική Σιαφάκα, εκδ. ΑΩ). Κεντρική εικόνα: «Οι τρεις αδελφές Μπροντέ», (1834), πίνακας του αδελφού τους Μπράντγουελ. Η φιγούρα του, αν και έχει αφαιρεθεί, διακρίνεται ανάμεσά τους. © Εθνική Πινακοθήκη του Λονδίνου.

Το...

Κύματα ακίνητα, της Κατερίνας Ζυγούρα

Κύματα ακίνητα, της Κατερίνας Ζυγούρα

Για την ποιητική συλλογή της Κατερίνας Ζυγούρα «Κύματα ακίνητα» (εκδ. Βακχικόν). Κεντρική εικόνα: Η Emily Watson στην ταινία του Lars von Trier «Δαμάζοντας τα κύματα» (1996).

Της Όλγας Μάμαλη

Στο νέο ποιητικό εγχείρημα της Κατερίνας Ζυγούρα κυρίαρχη θέ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Μαξ Φρις: «Η ζήλια είναι ο φόβος της σύγκρισης»

Μαξ Φρις: «Η ζήλια είναι ο φόβος της σύγκρισης»

Μια μέρα σαν σήμερα, 15 Μαΐου 1911, γεννήθηκε στη Ζυρίχη ο Μαξ Φρις, ένας από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της μεταπολεμικής γερμανόφωνης λογοτεχνίας. 

Του Λεωνίδα Καλούση

Ο Μαξ Φρις μεγάλωσε στη Ζυρίχη με τον πατέρα του, Φραντς Μπρούνο Φρις κ...

Ημέρα της μητέρας, της Νέλε Νόιχαους (προδημοσίευση)

Ημέρα της μητέρας, της Νέλε Νόιχαους (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Nele Neuhaus «Ημέρα της μητέρας» (μτφρ. Βασίλης Τσαλής), το οποίο κυκλοφορεί στις 17 Μαΐου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κάθε φτυαριά κοσκινιζόταν σχολαστικά, τα αντικε...

Πέρα από την Επιστήμη και τη Θρησκεία

Πέρα από την Επιστήμη και τη Θρησκεία

Για τον συλλογικό τόμο «Πέρα από την Επιστήμη και τη Θρησκεία – Νέες φιλοσοφικές και ιστορικές προσεγγίσεις» (Επιμελητές τόμου: Σωτήρης Μητραλέξης, Paul Tyson, Peter Harrison, επίμετρο: Αθανάσιος Σ. Φωκάς, εκδ. Ροπή). Κεντρική εικόνα: Γαλιλαίος: «Κι όμως γυρίζει».

Του Μύρωνα Ζαχαράκη

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Ημέρα της μητέρας, της Νέλε Νόιχαους (προδημοσίευση)

Ημέρα της μητέρας, της Νέλε Νόιχαους (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Nele Neuhaus «Ημέρα της μητέρας» (μτφρ. Βασίλης Τσαλής), το οποίο κυκλοφορεί στις 17 Μαΐου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κάθε φτυαριά κοσκινιζόταν σχολαστικά, τα αντικε...

Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, της Έλενας Χουζούρη (προδημοσίευση)

Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, της Έλενας Χουζούρη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Έλενας Χουζούρη «Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού – Μια παλιά ιστορία», το οποίο κυκλοφορεί στις 20 Μαΐου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι ...

Σύγχρονα κάτοπτρα της ελληνικότητας, της Αλεξάνδρας Δεληγιώργη (προδημοσίευση)

Σύγχρονα κάτοπτρα της ελληνικότητας, της Αλεξάνδρας Δεληγιώργη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Αλεξάνδρας Δεληγιώργη «Σύγχρονα κάτοπτρα της ελληνικότητας – Ιδέες και Ιδεολογήματα στον 20ο αιώνα», το οποίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«…επιχειρώντας, έτσι, μια συνοπτικ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Οκτώ καλά αστυνομικά μυθιστορήματα

Οκτώ καλά αστυνομικά μυθιστορήματα

Επιλογή οκτώ μεταφρασμένων αστυνομικών μυθιστορημάτων από τις πρόσφατες κυκλοφορίες.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

...

Τσερνομπίλ: 35 χρόνια μετά, οκτώ βιβλία

Τσερνομπίλ: 35 χρόνια μετά, οκτώ βιβλία

Ήταν Σάββατο του Λαζάρου 26 Απριλίου 1986 όταν σημειώθηκε το μεγαλύτερο, μέχρι τότε, πυρηνικό δυστύχημα στην ιστορία. Μια σειρά εκρήξεων προκάλεσε την καταστροφή του αντιδραστήρα 4 του Πυρηνικού Σταθμού Παραγωγής Ενέργειας στο Τσερνομπίλ της τότε Σοβιετικής Ένωσης και σημερινής Ουκρανίας. Τριάντε πέντε χρόνια μετά, ...

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Πώς μιλάμε στα παιδιά για τη σεξουαλική κακοποίηση; Για τη βία που βιώνουν συνομίλικοί τους, για τα τραύματα, την οδυνηρή και μοναχική πορεία των θυμάτων μέχρι που ορισμένα, λίγα, παιδιά καταφέρνουν να βρουν το κουράγιο και τα λόγια για να μιλήσουν; Πώς αποτυπώνουν οι συγγραφείς βιβλίων για παιδιά και για εφήβους τη...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

22 Απριλίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Αυτά είναι τα έξι βιβλία που διεκδικούν το International Booker Prize 2021

Ανακοινώθηκαν τα έξι βιβλία μεταφρασμένης πεζογραφίας στα αγγλικά, τα οποία διεκδικούν το International Booker Prize 2021. Δείτε ποια βιβλία έχουν μεταφραστεί στα

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ