Για την ιστορική μελέτη του Δημήτρη Βεριώνη «Θάνατοι στη Χούντα», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Τόπος. Στην κεντρική εικόνα, ο δικτάτορας Γεώργιος Παπαδόπουλος.
Γράφει ο Γιώργος Χ. Θεοχάρης
Έχουμε στα χέρια μας ένα βιβλίο μνημειώδες, δώρημα πολιτικής αυτογνωσίας, κατάθεση ιστορικής αποτύπωσης, κιβωτό μνήμης, για κάθε Έλληνα του 21ου αιώνα. Ο νέος ερευνητής, αγέννητος στο χρονικό διάστημα που συντελέστηκε το αντικείμενο της έρευνάς του, εργάστηκε με συνέπεια επί έντεκα έτη, μοχθώντας να εντοπίσει και να αποκαλύψει όλα τα εγκλήματα της Χούντας απέναντι στο ανεκτίμητο δώρο της ζωής και παρουσίασε σε τούτο το βιβλίο 247 περιπτώσεις θανάτων για τους οποίους ευθύνεται η Χούντα των συνταγματαρχών και τα όργανά της.
Ο Δημήτρης Βεριώνης στην έρευνά του, μελέτησε το αρχείο της εμβληματικής δικηγόρου Φιλάνθης Ψυρρή, η οποία έδωσε μεγάλον αγώνα για να αποκαλυφθούν οι ένοχοι των δολοφονιών νέων Ελλήνων φοιτητών που αντιστάθηκαν στη Δικτατορία και εκπροσώπησε τους οικείους τους στην προσπάθεια να φτάσουν οι περιπτώσεις τους στα δικαστήρια, κάτι που δεν έγινε ποτέ. Ο ερευνητής αναδίφησε στα Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας, στο αρχείο του Συλλόγου Φυλακισθέντων Εξορισθέντων Αντιστασιακών, στο αρχείο του ΚΚΕ, σε εκδόσεις του παράνομου αντιστασιακού Τύπου, στα ψηφιακά αρχεία εφημερίδων της Βουλής και της Εθνικής Βιβλιοθήκης, καθώς και σε αρχεία Δήμων και Κοινοτήτων που ανταποκρίθηκαν στο αίτημα του ερευνητή. Ό,τι δηλαδή θα έπρεπε να κάνει θεσμικά στη Μεταπολίτευση το οργανωμένο κράτος, το έπραξε ο ερευνητής Δημήτρης Βεριώνης.
Ανθρωποκεντρική προσέγγιση
Η προσέγγιση του ερευνητή είναι ανθρωποκεντρική. Για κάθε περίπτωση δολοφονημένου ανθρώπου παρατίθενται στοιχεία της προσωπικότητάς του, έτσι ώστε να γνωρίσει ο αναγνώστης τον άνθρωπο πρωτίστως. Όπως γράφει στον Πρόλογο του βιβλίου ο ερευνητής:
«Σκοπός της έρευνας δεν είναι να αναφερθεί ενδελεχώς στο ιστορικό, κοινωνικό και πολιτικό πλαίσιο, αλλά να αναδείξει τα ίδια τα πρόσωπα, γνωστά και άγνωστα, να μιλήσει για τις ζωές τους και τη δράση τους».
Κι’ ακόμη:
«Οι ίδιοι οι φανεροί και οι αφανείς ήρωες είναι το ζητούμενο, το αντικείμενο της έρευνας, με σκοπό την ελάχιστη δικαίωσή τους, τόσο σε επίπεδο χρέους όσο και σε επίπεδο ιστορικής αλήθειας. […] Η συμπερίληψη όσων στοιχείων καταθέτουν οι οικείοι τους έχει ως στόχο να αναδείξει τα ίδια τα πρόσωπα. Στα κεφάλαια παρατίθενται πληροφορίες για τη ζωή τους, τη δράση τους, το θάνατό τους και όσα συνέβησαν. Η αναφορά αυτή κάνει τις μορφές τους τρισδιάστατες και τους δίνει το βάθος που τους στερεί η απλή, «στεγνή» ονομαστική καταγραφή, ενώ δίνει το λόγο και σε όσους βίωσαν την απώλεια –πρωταρχικά σε προσωπικό και κατόπιν σε ιστορικό επίπεδο- προσφιλών προσώπων και τις συνέπειες της απώλειας αυτής στη ζωή τους».
Για την περίοδο των μαύρων χρόνων της Απριλιανής Δικτατορίας και λίγο πρωτύτερα, για τη δεκαετία του 1960, έχουν γραφεί πολλά βιβλία
Για την περίοδο των μαύρων χρόνων της Απριλιανής Δικτατορίας και λίγο πρωτύτερα, για τη δεκαετία του 1960, έχουν γραφεί πολλά βιβλία κι από ιστορικούς αλλά και από ανθρώπους που μαρτύρησαν στις εξορίες στις φυλακές και στα κρατητήρια των βασανισμών. Αναφέρω ενδεικτικά τα βιβλία των: Γιώργου Βοϊκλή, Βασίλη Βασιλικού, Περικλή Κοροβέση, Κώστα Φιλίνη, Γιώργη Μωραϊτη, Κώστα Κάππου κ.ά. Το ίδιο και για την εξέγερση του Νοέμβρη ΄73 στο Πολυτεχνείο, από τους πρωταγωνιστές της. Αναφέρω πρόχειρα τα βιβλία των: Ολύμπιου Δαφέρμου, Δημήτρη Βερνίκου, Δημήτρη Παπαχρήστου, Δημήτρη Χατζησωκράτη κ.ά. Κι ακόμη, έχουν δοθεί στη δημοσιότητα ερευνητικές εργασίες για την εξέγερση του Πολυτεχνείου από τον Λεωνίδα Καλλιβρετάκη, τον Ιάσονα Χανδρινό, τον Κώστα Κορνέτη τον Ιερώνυμο Λύκαρη, τον Σταύρο Λυγερό.
Πώς ξεχωρίζει το βιβλίο του Βερώνη;
Σε τι διαφέρει το βιβλίο του Βεριώνη, πώς ξεχωρίζει; Αναφερθήκαμε στον ανθρωποκεντρικό προσανατολισμό του, αλλά επίσης ξεχωρίζει κι από το ότι, όπως επισημαίνει ο Ιάσονας Χανδρινός, το βιβλίο λέει περισσότερα για τους θύτες, παρά για τα θύματα. Ο Βεριώνης αποκαλύπτει όλον τον ζόφο των ημερών της Δικτατορίας, τους μηχανισμούς τρομοκράτησης, βασανισμού και φυσικής εξόντωσης των ανθρώπων που αντιστέκονταν καθώς και τους μηχανισμούς απόκρυψης κι αποσιώπησης της αλήθειας και των ευθυνών των στρατοκρατών βασανιστών δολοφόνων. Τη βιαιότητα του Χουντικού εσμού που για 7 χρόνια δήωσε τη χώρα, εξευτέλισε τους θεσμούς, εκμηδένισε προσωπικότητες ανθρώπων που πνίγονταν από τον ζόφο των ημερών, βασάνισε, σακάτεψε ανθρώπους, δολοφόνησε αγωνιστές. Ο Δημήτρης Βεριώνης προσφέρει στους νέους του σήμερα ένα βιβλίο τεκμηρίωσης για να πληροφορηθούν στην πιο τραγική της μορφή, τι σημαίνει τυραννία και να αγωνιστούν για ελευθερία και αξιοπρέπεια.
Ο Δημήτρης Βεριώνης έγραψε ένα βιβλίο Ιστορίας κι η αληθινή Ιστορία είναι σιδηροτροχιά και δεν μπορείς καθόλου να παρεκλίνεις
Ο Δημήτρης Βεριώνης έγραψε ένα βιβλίο Ιστορίας κι η αληθινή Ιστορία είναι σιδηροτροχιά και δεν μπορείς καθόλου να παρεκλίνεις, κι ο ερευνητής εδώ δεν ξέφυγε πουθενά. Αποτύπωσε την αλήθεια για κάθε περίπτωση θανάτου, για 247 περιπτώσεις θανάτων σε μία από τις πιο μαύρες περιόδους της Ιστορίας των χρόνων μας.
Σκέφτομαι πως ένα άλλο πεδίο προς έρευνα ίσως είναι εκείνο της καταγραφής των προβλημάτων υγείας που παρουσίασαν όσοι νέοι φυλακίστηκαν και βασανίστηκαν στη διάρκεια της Δικτατορίας αλλά επέζησαν. Αυτοάνοσα δύσκολα νοσήματα, νεοπλασίες, καρδιοπάθειες, νευροπάθειες, ψυχικά νοσήματα έχουν εμφανιστεί σε πάρα πολλούς στις δεκαετίες που ακολούθησαν.
Κλείνω την ανάγνωσή μου στην κατορθωμένη έρευνα του Βεριώνη με ένα απόσπασμα από το βιβλίο Η δίκη, του Γιάννη Ντεγιάννη, του ανθρώπου που δίκασε τους πρωταίτιους του πραξικοπήματος (εκδόσεις Γνώση, 1991).
«Έπρεπε να είχατε ιδεί στην πρώτη ολομέλεια του Εφετείου Αθηνών για την ποινική δίωξη των «πρωταιτίων» με πόση προθυμία έλεγαν το «ναι», ήταν σύμφωνοι για τη δίωξη των πρωταιτίων, οι άλλοτε πρόεδροι και επίτροποι των εκτάκτων στρατοδικείων. Ύστερα από κάποιο καιρό σήκωσαν κεφάλι. Είχαν μυριστεί πως οι συνταγματάρχες είχαν βέβαια πάει στη φυλακή, αλλά οι δικοί τους άνθρωποι ήταν έξω, ήταν αφεντικά και πρόσταζαν. Αυτοί οι ίδιοι πρόεδροι και επίτροποι εκτάκτων στρατοδικείων και οι κάθε λογής όμοιοί τους έφθασαν πολύ άνετα, στις κορυφές της Δικαιοσύνης. Αυτό, συμπεραίνω, επαναλήφθηκε αμέτρητες φορές σε άλλους τόπους και χρόνους, σε άλλες υπηρεσίες και οργανισμούς. Αμέτρητες τέτοιες περιπτώσεις, χιλιάδες φωτοτυπημένα αντίγραφα».
Ας είναι λοιπόν τούτο το βιβλίο η καταδίκη των βασανιστών, η καταδίκη των απάνθρωπων αυτών τεράτων της Χούντας
Η ατιμωρησία στις περισσότερες από τις περιπτώσεις που ερεύνησε ο Δημήτρης Βεριώνης ευθύνεται για την αποσιώπησή τους. Άλλωστε ελάχιστες περιπτώσεις έφθασαν στο ακροατήριο. Ας είναι λοιπόν τούτο το βιβλίο η καταδίκη των βασανιστών, η καταδίκη των απάνθρωπων αυτών τεράτων της Χούντας, ας είναι η καταδίκη τους σε κάθε ανάγνωση του βιβλίου, ας είναι η τελεσίδικη καταδίκη τους στα μάτια και στη συνείδηση του κάθε αναγνώστη τούτου του σπουδαίου βιβλίου.
*Ο Γιώργος Χ. Θεοχάρης είναι συγγραφέας, ποιητής και εκδότης. Το τελευταίο του βιβλίο, κολλάζ κειμένων και φωτογραφιών «Δίφορη μνήμη», κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πόλις.
Δυο λόγια για τον συγγραφέα
Ο Δημήτρης Βεριώνης γεννήθηκε στην Αθήνα και μεγάλωσε στον Καρέα. Είναι απόφοιτος των τμημάτων «Ελληνικός Πολιτισμός» και «Ευρωπαϊκός Πολιτισμός» της Σχολής Ανθρωπιστικών Σπουδών του Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου, καθώς και της Εθνικής Σχολής Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης (Ε.Σ.Δ.Δ.Α.).
Έχει αρθρογραφήσει στην εφημερίδα Εποχή, στο περιοδικό Historical Quest και σε άλλα έντυπα μέσα, έχει συμμετάσχει στο βιβλίο της Maxine Ventham Spike Milligan: His Part In Our Lives (Λονδίνο, Robson Books, 2002) και έχει διατελέσει επί σειρά ετών πρόεδρος του «Peter Sellers Appreciation Society» και αρχισυντάκτης του περιοδικού PSAS Magazine. Έχει κυκλοφορήσει πέντε δίσκους ως τραγουδοποιός, έχει πάρει μέρος σε πολλές συναυλίες και έχει γράψει μουσική για θέατρο.
