turner williams

Για το βιβλίο του Βίτο Μανκούζο [Vito Mancuso] «Ο δρόμος της ομορφιάς» (μτφρ. Παναγιώτης Αρ. Υφαντής, εκδ. Αρμός). Κεντρική εικόνα: ο πίνακας του William Turner “Dutch Boats in a Gale” [«Ολλανδικές βάρκες σε θύελλα»], 1801 © The Capricorn Foundation.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Ένα λαγαρό ηλιοβασίλεμα. Η ηρεμία που προσφέρει το παρθένο δάσος. Ο παφλασμός των κυμάτων της θάλασσας. Μια συμφωνία του Μπαχ. Η αέρινη παρουσία ενός ανθρώπου (άντρα ή γυναίκας) που περνώντας από μπροστά μας σκορπάει τη χάρη του σαν αστρόσκονη.

Συνιστούν όλα αυτά την έννοια της ομορφιάς; Αποτελούν τα συστατικά στοιχεία μιας εκστατικής ενατένισης του κόσμου που ξεπερνάει τη φθορά του χρόνου, τον πόνο και τη δυστυχία της καθημερινότητας;

Είναι, άραγε, η ομορφιά το τελευταίο ανάχωμα του ανθρώπου μπρος στο α-νόητο της πραγματικότητας; Και, τελικά, είναι αυτή που θα σώσει τον κόσμο, όπως έγραφε και ο Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι;

Σε όλα αυτά τα ερωτήματα (και σε αρκετά άλλα) τοποθετείται ο Ιταλός στοχαστής Βίτο Μανκούζο στο τελευταίο του βιβλίο Ο δρόμος της ομορφιάς (μτφρ. Παναγιώτης Αρ. Υφαντής, εκδ. Αρμός).

Ο Μανκούζο μπολιάζει τη σκέψη και τις δικές του θεωρήσεις περί ομορφιάς με όσα έχουν καταγραφεί περί αυτής (από τον Πλάτωνα έως τις μέρες μας), αλλά και την τρέχουσα πραγματικότητα.

Με τρόπο στοχαστικό, αλλά και ποιητικό, αντλώντας υλικό προς διερεύνηση από τη φιλοσοφία, την αρχαία γραμματεία, αλλά και την παγκόσμια λογοτεχνία, ο Μανκούζο μπολιάζει τη σκέψη και τις δικές του θεωρήσεις περί ομορφιάς με όσα έχουν καταγραφεί περί αυτής (από τον Πλάτωνα έως τις μέρες μας), αλλά και την τρέχουσα πραγματικότητα.

Μάλιστα, η τελευταία διαπερνάει πολύ συχνά τη σκέψη του συγγραφέα στη λογική του πώς προσλαμβάνουμε καθημερινά την εικόνα της πάγκοινης ομορφιάς. Συνηθίζουμε να λέμε πως το τι είναι όμορφο και τι όχι είναι μια καθαρά υποκειμενική άποψη.

Οι αντιληπτικές μας ικανότητες 

Ο Μανκούζο απαντάει πως ναι μεν οι προσλήψεις και οι αντιληπτικές μας δυνατότητες καθορίζουν αρκετά το τι θεωρούμε όμορφο και τι όχι, ωστόσο σημειώνει πως υπάρχει ειδοποιός διαφορά ανάμεσα στο κοινό «μου αρέσει/δεν μου αρέσει» και την αυθεντική μορφή της ομορφιάς.

Κατά τον ίδιο οι πηγές της ομορφιάς είναι τρεις: η φύση, ο άνθρωπος και η τέχνη. Η φύση, με την αυθεντικότητά της, κυριαρχείται από ομορφιά, κάτι που μπορεί να το διαπιστώσει και ο πιο απαρασκεύαστος νους.

Δύσκολα μπορείς να αντισταθείς στη θέα του έναστρου ουρανού, στο στραφτάλισμα του νερού εν μέσω θερινής ραστώνης ή στην εκθαμβωτική όψη ενός λουλουδιού.

Από την άλλη, η τέχνη, σημειώνει ο Μανκούζο, δεν ταυτίζεται με την ομορφιά, αλλά την δοξολογεί και την αναπαριστά με μεταμορφωτική δύναμη. Ιδιαίτερα η μουσική που κατά τον Μανκούζο είναι η κατεξοχήν τέχνη που έρχεται πιο κοντά στο θείο, που δημιουργεί αυτομάτως μέθεξη και σκορπάει –με την υλική και άυλη φύση της– μια δίνη συναισθημάτων.

Όσο για τον άνθρωπο που είναι φορέας αυτής της ομορφιάς, σημειώνει πως όλοι μας, εν σπέρματι, κουβαλάμε την πηγή της ομορφιάς. Την αποζητούμε, τη θεωρούμε ως ύψιστο σκοπό ζωής, ακόμη κι αν δεν το αντιλαμβανόμαστε. Ζούμε μέσα στην ομορφιά, κι ας φαίνεται να κυριαρχεί ο ζόφος.

Η σύγχρονη τέχνη, επιμένει ο Μανκούζο, δείχνει σαν να εχθρεύεται την ωραιότητα. Σαν να λειτουργεί με έκκεντρο τρόπο (σε αντίθεση με την περίοδο της Αναγέννησης και του Ρομαντισμού).

Ωστόσο, η βασική διάκριση της ομορφιάς στους ανθρώπους έχει να κάνει με την εξωτερική ομορφιά και την εσωτερική. Η πρώτη μπορεί να προκύψει γονιδιακά ή να ενισχυθεί με τεχνητούς τρόπους, από τους πολλούς που προσφέρει στις μέρες μας η ιατρική αισθητική, ενώ η δεύτερη έχει άμεση σχέση με την ηθική της ομορφιάς.

Αντίλογος σε όλα αυτά; Καταρχάς η σύγχρονη τέχνη, επιμένει ο Μανκούζο, δείχνει σαν να εχθρεύεται την ωραιότητα. Σαν να λειτουργεί με έκκεντρο τρόπο (σε αντίθεση με την περίοδο της Αναγέννησης και του Ρομαντισμού) και τα αποτελέσματά της να υποσκάπτουν την ομορφιά που μας περιβάλλει.

vito mancuso

Ο Βίτο Μανκούζο γεννήθηκε στις 9 Δεκεμβρίου 1962 στο Carate Brianza από Σικελούς γονείς. Διετέλεσε καθηγητής σύγχρονης θεολογίας στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου San Raffaele στο Μιλάνο από το 2004 έως το 2011. Από το 2013 έως το 2014 ήταν καθηγητής «Ιστορίας των θεολογικών δογμάτων» στο Πανεπιστήμιο της Πάντοβας. Από το 2009 έως το 2017 συνεργάστηκε με την εφημερίδα La Repubblica. Από το 2022 ο Βίτο Μανκούζο είναι αρθρογράφος στην εφημερίδα La Stampa. Σήμερα διδάσκει στο Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών «Αναστοχασμός και Νευροεπιστήμες» του Πανεπιστημίου της Ούντινε. Τα κείμενά του έχουν μεγάλη αποδοχή από το κοινό. Η σκέψη του αποτελεί αντικείμενο συζητήσεων και αντιπαραθέσεων λόγω των θέσεων που δεν ευθυγραμμίζονται πάντα με την εκκλησιαστική ιεραρχία.

Η σημερινή μουσική είναι θόρυβος, η ζωγραφική χαοτική, ο λόγος τείνει σε αντίθετη κατεύθυνση προς την αναζήτηση της ομορφιάς και, γενικώς, ο μεταμοντερισμός, λέει ευθέως ο Μανκούζο, μάς τράβηξε μακριά από το πραγματικό κέντρο μας.

Πρόκειται για μια μορφή αποϊεροποίησης που καθιερώθηκε μέσα στον 20ο αιώνα και είχε ως τελικό σκοπό να χαθεί η χαρά και η αμεσότητα που πάντα πρόσφερε η τέχνη στους ανθρώπους.

Το ενδιαφέρον ερώτημα που προκύπτει είναι γιατί εμείς οι άνθρωποι δεν είμαστε σε θέση να αντιληφθούμε την ομορφιά (στην πιο αντικειμενική της μορφή) και ο καθένας την αναλύει μέσα του με διαφορετικό τρόπο.

Σαν αποκάλυψη 

Ο Μανκούζο λέει πως η ομορφιά είναι μια αποκάλυψη, μόνο που τούτο δεν ισχύει για όλους. Η εξήγηση είναι ότι η αισθητική εμπειρία μπρος στην ομορφιά δεν είναι ίδια στους ανθρώπους. Να γιατί αρκετοί καταφεύγουν ακόμη και σε προσωπικές εκδοχές ομορφιάς που ξεφεύγουν από το μετρό.

Το μέτρο, εν προκειμένω, έτσι όπως μας έρχεται και από τους Αρχαίους Έλληνες είναι η αρμονία και η αλήθεια (ο θεματοφύλακας της ομορφιάς, κατά τον συγγραφέα). Άλλα χαρακτηριστικά της είναι η μορφή, η χάρη, η συμμετρία και το ύφος.

Το είδος της ομορφιάς για το οποίο κάνει λόγο ο Μανκούζο είναι πρωτίστως η πνευματική, σε αντίθεση με τον Χέγκελ που θεωρεί πως κάτι τέτοιο δεν υφίσταται.

Η ομορφιά είναι πάντα μαζί μας, αλλά εμείς δεν είμαστε πάντα μαζί της, σημειώνει χαρακτηριστικά για να συμπληρώσει πως η εμφάνισή της δεν είναι τυχαία, αλλά συμβάλλει στην πληρότητα της ανθρώπινης ύπαρξης. Κάπως έτσι εξηγείται και η βασική του θεώρηση πως είμαστε πλασμένοι για την ομορφιά.

Το είδος της ομορφιάς για το οποίο κάνει λόγο ο Μανκούζο είναι πρωτίστως η πνευματική, σε αντίθεση με τον Χέγκελ που θεωρεί πως κάτι τέτοιο δεν υφίσταται. Ο Μανκούζο αντιτείνει πως η εσωτερική ομορφιά είναι απελευθερωτική. Το πρώτο πράγμα, δε, που απελευθερώνει είναι το εγώ μας.

Ο δρόμος της αλήθειας

armos mancuso dromos tis omorfiasΕίναι ο μόνος οδηγός προς την αλήθεια (με την έννοια που έδινε ο Κητς και η Ντίκινσον περί καλοκαγαθίας), αν και οι καταραμένοι ποιητές, με προεξάρχοντα τον Μπωντλαίρ, διατείνονταν πως άλλο πράγμα είναι η αλήθεια κι άλλο η ομορφιά.

Στις μέρες μας τείνουμε να πιστέψουμε πως όμορφο είναι καθετί ευχάριστο. Ο Μανκούζο σημειώνει πως αυτού του είδους οι γενικεύσεις καθοδηγούνται από την κουλτούρα της απόλαυσης δίχως τέλος.

Εντέλει, αν πρέπει να έχουμε έναν σκοπό στη ζωή μας, αυτός οφείλει να είναι η οδός της ομορφιάς. «Ο Ραφαήλ αξίζει περισσότερο από το πετρέλαιο», γράφει εύγλωττα και με διάθεση πρόκλησης.

Η ομορφιά είναι χαρά και οδύνη μαζί (μέρος της αμφισημίας της), είναι σωτηριολογική, αγγίζει τον πυρήνα της ανθρώπινης ηθικής και αντικρούει το μηδενιστικό κενό της εποχής, την ακόρεστη θέληση για εξουσία και τη ραγδαία εξάπλωση της τεχνολογίας που τείνει να υποκαταστήσει τον άνθρωπο.

Αν είναι και άπιαστη; Το βιβλίο μάς λέει πως αν μπεις στο δρόμο της αληθινής αναζήτησης τότε ο τελικός προορισμός σου θα είναι να τη συναντήσεις. Δεν γίνεται αλλιώς.

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Φιλελεύθερη δημοκρατία: πλούσιο παρελθόν, αβέβαιο μέλλον; – Μια ανάγνωση του βιβλίου «Τι δημοκρατίες θα έχουμε το 2050;» του Γιώργου Σιακαντάρη

Φιλελεύθερη δημοκρατία: πλούσιο παρελθόν, αβέβαιο μέλλον; – Μια ανάγνωση του βιβλίου «Τι δημοκρατίες θα έχουμε το 2050;» του Γιώργου Σιακαντάρη

Ξεκινώντας από το βιβλίο του David Held «Μοντέλα δημοκρατίας» (μτφρ. Μαριάννα Τζιαντζή, Κατερίνα Κέη, Γιάννης Βογιατζής, εκδ. Πολύτροπον) και του Andrew Heywood «Εισαγωγή στην Πολιτική» (μτφρ. Γιώργος Καράμπελας, εκδ. Πόλις), παρουσιάζουμε και σχολιάζουμε το βιβλίο του Γιώργου Σιακαντάρη «Τι δημοκρατίες θα...

Γιατί ερωτευόμαστε; Τρία βιβλία για να κατανοήσουμε τα κοινωνικά και βιολογικά χαρακτηριστικά του έρωτα

Γιατί ερωτευόμαστε; Τρία βιβλία για να κατανοήσουμε τα κοινωνικά και βιολογικά χαρακτηριστικά του έρωτα

Για τα βιβλία «Περί έρωτος» (μτφρ. Ρεβέκκα Πεσσάχ, εκδ. Ηριδανός) και «Περιπλάνηση στη νεωτρικότητα» (μτφρ. Γιώργος Σαγκριώτης, εκδ. Αλεξάνδρεια) του Γκέοργκ Ζίμελ [George Simmel] και «Γιατί το σεξ είναι διασκεδαστικό;» (μτφρ. Κλείτος Παρασκευόπουλος, εκδ. Κάτοπτρο) του Τζάρεντ Ντάιμοντ [Jared Diamond]. Κεντρική εικ...

«Ο Κύκλος», του Στέφανου Τραχανά (κριτική) – Η επιστήμη χειραφετεί, ο σχετικισμός υποδουλώνει

«Ο Κύκλος», του Στέφανου Τραχανά (κριτική) – Η επιστήμη χειραφετεί, ο σχετικισμός υποδουλώνει

Για το βιβλίο του Στέφανου Τραχανά «Ο Κύκλος – Επιστήμη και δημοκρατία σε ανήσυχους καιρούς» (Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης).

Γράφει ο Γιώργος Σιακαντάρης

Όλο και περισσότερο πληθαίνουν οι φωνές που πλέον δεν αρνούνται μόνο τη δημοκρατία, αλλά κ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«TELOS» της Ερμίρα Γκόρο στο Φεστιβάλ Αθηνών (κριτική) – Μια άμεση και πολυσήμαντη παράσταση

«TELOS» της Ερμίρα Γκόρο στο Φεστιβάλ Αθηνών (κριτική) – Μια άμεση και πολυσήμαντη παράσταση

Για την χορευτική παράσταση «TELOS» της Ερμίνα Γκόρο που παρουσιάστηκε στο Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου. Κεντρική εικόνα: © Karol-Jarek.

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Τρεις χορογράφοι, η Maria Hassabi, ο Hannes Langolf κ...

«Ας πούμε πως είμαι εγώ» της Βερόνικα Ράιμο (κριτική) – Mια χιουμοριστική αποδόμηση της αυτομυθοπλασίας

«Ας πούμε πως είμαι εγώ» της Βερόνικα Ράιμο (κριτική) – Mια χιουμοριστική αποδόμηση της αυτομυθοπλασίας

Για το βιβλίο της Βερόνικα Ράιμο [Veronica Raimo] «Ας πούμε πως είμαι εγώ» (μτφρ. Δήμητρα Δότση, εκδ. Δώμα). Kεντρική εικόνα: Unsplash.

Γράφει η Φανή Χατζή

Το Ας πούμε πως είμαι εγώ (μτφρ. Δήμητρα Δότση, εκδόσεις Δ...

«Μήδεια» σε σκηνοθεσία του Σάιμον Στόουν στο Φεστιβάλ Αθηνών (κριτική) – Ένα άρτιο και κομψό καλλιτεχνικό δημιούργημα

«Μήδεια» σε σκηνοθεσία του Σάιμον Στόουν στο Φεστιβάλ Αθηνών (κριτική) – Ένα άρτιο και κομψό καλλιτεχνικό δημιούργημα

Για τη «Μήδεια» του Σάιμον Στόουν που παρουσιάστηκε στο Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου. Κεντρική εικόνα: @ Dim Balsem.

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Ο Σάιμον Στόουν, ορμώμενος από τη «Μήδεια» του Ευριπίδη (η παράστασή του ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση του επίμετρου του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη, από το μυθιστόρημα του Τζον Απντάικ [John Updike] «Ο λαγός έχει λεφτά» (μτφρ. Πάνος Τομαράς), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 12 Ιουλίου από τις εκδόσεις Οξύ.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Μεγάλη Αμερικανική βόλτα τε...

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή πανεπιστημίου Ιωαννίνων, 
Χρήστου Β. Μασσαλά «Σκάβοντας εντός», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ξύπνησε μέσα μου η επιθ...

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] «Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» (μτφρ. Κρίτων Ηλιόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Τόπος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά – 24 επιλογές για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο

Ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά – 24 επιλογές για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο

12 ελληνικά + 12 μεταφρασμένα μυθιστορήματα, αστυνομικά και ψυχολογικά θρίλερ, είναι η αναγνωστική μας πρόταση για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο.

Γράφει η Χίλντα Παπαδημητρίου

Όπως φαίνεται και από τον κατάλογο που ακολουθεί με τις επιλογές της Χίλντας...

«Διαβάζοντας σε ανοιχτούς ορίζοντες» – 50 βιβλία λογοτεχνίας για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

«Διαβάζοντας σε ανοιχτούς ορίζοντες» – 50 βιβλία λογοτεχνίας για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

Μυθιστορήματα, νουβέλες και διηγήματα από την ελληνική και μεταφρασμένη πεζογραφία που κυκλοφόρησαν μέσα στο 2024: καλά βιβλία λογοτεχνίας που μας ανοίγουν ορίζοντες και μας κρατούν συντροφιά στις ημέρες των διακοπών του καλοκαιριού, αλλά και πριν και μετά από αυτές.

Επιλογή–κείμενα...

Αρχιτεκτονική της νέας και της παλιάς Ελλάδας – Πέντε νέες εκδόσεις, πέντε εξαιρετικές προτάσεις

Αρχιτεκτονική της νέας και της παλιάς Ελλάδας – Πέντε νέες εκδόσεις, πέντε εξαιρετικές προτάσεις

Πέντε νέα βιβλία αρχιτεκτονικής για την Αθήνα, για τις εθνικές υποδομές αλλά και για τη συμβολή των Ελλήνων στην αρχιτεκτονική της Σμύρνης. Επίσης, δυο ιδιαίτερα βιβλία, ένα κείμενο του Le Corbusier απευθυνόμενο σε φοιτητές του, και μια μελέτη για το πώς είναι να ζεις σε έναν χώρο έκτακτης ανάγκης.

Γράφει η ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ