husserl avgoustinos kentriki

Για το βιβλίο του Edmund Husserl «Για τη φαινομενολογία της συνείδησης του εσωτερικού χρόνου» (μτφρ. Νίκος Σουελτζής, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης).

Του Μιχάλη Μακρόπουλου

«Το έχω δει πράγματι αυτό; Το έχω αντιληφθεί; Είχα πράγματι αυτή την εμφάνιση με ακριβώς αυτό το περιεχόμενο;» αναρωτιέται ο Έτνμουντ Χούσσερλ κάπου στη Φαινομενολογία της συνείδησης του εσωτερικού χρόνου, την ευφυή, λεπτολόγο και διεξοδική (ίσως υπέρ το δέον, κάπου) προσπάθειά του να εξηγήσει τη συνειδησιακή βίωση του χρόνου, κατασκευάζοντας έναν μηχανισμό, ένα μοντέλο πρωταρχικών εντυπώσεων, «ανακρατήσεων» (κινήσεων της συνείδησης προς αυτό που μόλις πέρασε και συγκράτησης και συγκρότησης, έτσι, του πρόσφατου παρελθόντος, που καθιστούν δυνατή την αντίληψη της διάρκειας) και «προκρατήσεων» (κινήσεων προς τα εμπρός, που προοικονομούν αυτό που πλησιάζει) – και «φαντασμάτων» ανακρατήσεων και προκρατήσεων, πίσω κι ακόμα παραπίσω και μπρος κι ακόμα παραμπρός, σ’ ένα απείρως πολύπλοκο πλέγμα.

«Εκείνο με το οποίο θα ασχοληθεί ο Χούσσερλ δεν είναι ο αντικειμενικός χρόνος ή ο χρόνος της φυσικής επιστήμης για έναν “έτοιμο” κόσμο, αλλά ο χρόνος έτσι όπως βιώνεται πρωταρχικά από εμάς, ο χρόνος των βιωμάτων μέσα στη συνειδησιακή ροή» Νίκος Σουελτζής

«Εκείνο με το οποίο θα ασχοληθεί ο Χούσσερλ δεν είναι ο αντικειμενικός χρόνος ή ο χρόνος της φυσικής επιστήμης για έναν “έτοιμο” κόσμο, αλλά ο χρόνος έτσι όπως βιώνεται πρωταρχικά από εμάς, ο χρόνος των βιωμάτων μέσα στη συνειδησιακή ροή» γράφει στην εκτενή, κατατοπιστικότατη εισαγωγή του ο μεταφραστής της Φαινομενολογίας Νίκος Σουελτζής, που έφερε σε πέρας ένα έργο φανερά κοπιώδες· «ο χρόνος είναι ο ίδιος ο μηχανισμός της συνείδησης, η λειτουργία της».

Κι ο Χούσσερλ, συνοψίζοντας μ’ έναν πιο «ποιητικό» τρόπο τη θεωρία του, που σ’ όλη τη Φαινομενολογία εκτίθεται με μια μάλλον μαθηματική αυστηρότητα:

Edmund Husserl 2
  O Edmund Husserl γεννήθηκε στο Πρόσνιτς της Μοραβίας το 1859 και πέθανε στο Φράιμπουργκ το 1938. Σπούδασε φιλοσοφία και μαθηματικά στη Λειψία και στο Βερολίνο και έκανε το 1887 την υφηγεσία του στη Χάλλη, όπου και δίδαξε ως το 1901. Από το 1901 ως το 1916 δίδαξε στο Γκαίτινγκεν και κατόπιν στο Φράιμπουργκ. Ο Husserl εγκαθίδρυσε τη σχολή της Φαινομενολογίας. Αντιτάχθηκε στον θετικιστικό προσανατολισμό της επιστήμης και της φιλοσοφίας της εποχής του και εκπόνησε κριτικές στις επιδράσεις του ιστορικισμού και του ψυχολογισμού στη λογική.


«Η συνείδηση είναι μια ροή. Δεν είναι, όμως, ροή όπως η ροή του νερού, η οποία έχει το είναι της μέσα στον αντικειμενικό χρόνο. Η συνειδησιακή ροή δεν είναι μέσα στον αντικειμενικό χρόνο, τον χρόνο με τη συνηθισμένη έννοια, αλλά μάλλον φέρει αυτό τον χρόνο […] Η συνείδηση δεν είναι μόνο παρόν ή πραγματικότητα, αλλά υπήρξε και θα υπάρξει· και ως παροντική συνείδηση στην πραγματικότητά της είναι παράλληλα συνείδηση μιας ροής της παρελθούσας συνείδησης και μιας ροής της επερχόμενης, μελλοντικής συνείδησης. Ως παροντική συνείδηση είναι πραγματικότητα, αλλά το παρόν μετατρέπεται σε παρελθόν, η πραγματικότητα μεταβαίνει στη μη πραγματικότητα και αυτό εντοπίζεται και στη συνείδηση του παρόντος ή της πραγματικότητας. Εντούτοις, η μη πραγματικότητα δεν είναι ένα τίποτα αλλά ένα “αληθινά παρελθόν είναι” και ένα “αληθινά θα είναι”, και όλο αυτό ανήκει, επίσης, στη συνείδηση του εκάστοτε παρόντος. Το παρόν είναι συνείδηση του εαυτού του και όλων των αποβλεπτικών συστατικών του, μια συνείδηση παν-περιέχουσα και παντο-γνώστρια: η δομή της ενέχει δυνητικά καθολική γνώση του κόσμου εν εαυτώ. Το παρόν είναι αυτή η συνείδηση ως ιδεατή δυνατότητα, στο μέτρο που λαμβάνουμε υπόψη ότι ο σκοτεινός ορίζοντας, εντός του οποίου ξεθωριάζουν το παρελθόν και το μέλλον και ο οποίος περιορίζει την πληρότητα της αυτοαντίληψης της συνείδησης, είναι ένας αυθαίρετος φραγμός. Μπορούμε να τον νοήσουμε ως επεκτάσιμο in infinitum, ώστε να προκύπτει ως “ιδέα” μια παντογνώστρια “θεϊκή” συνείδηση που περικλείει τον εαυτό της με πλήρη καθαρότητα. Ακόμη και η “περατή” συνείδηση είναι παντογνώστρια, ακόμη και η δική της αποβλεπτικότητα περικλείει ολόκληρο τα παρελθόν και το μέλλον της, αλλά τα περικλείει μόνο εν μέρει καθαρά, ενώ ως προς το υπόλοιπο μέρος τους αυτά περικλείονται μέσα σε ένα σκοτάδι, ένα σκοτάδι που συνιστά ένα δυνητικό πεδίο καθαρότητας και επανενθυμήσεων».

Η Φαινομενολογία δεν είναι εύκολο ανάγνωσμα – ο Χούσσερλ παλεύει να μην αφήσει αφώτιστη καμία γωνία της θεωρίας του, να εξηγήσει το μηχανισμό της ως την πιο μικρή λεπτομέρεια· και εξ ανάγκης επανέρχεται με επιμονή σ’ ό,τι έχει ήδη πει, για να το εκλεπτύνει κι άλλο. Ωστόσο, ανταμείβει τον αναγνώστη που θα δείξει την ίδια επιμονή· σιγά σιγά ξεκλειδώνοντας ό,τι, κι αν δεν είναι η ίδια η συνείδηση ως χρόνος, πάντως είναι ένα λεπτοδουλεμένο μοντέλο της – έστω κι αν μπορεί στο τέλος ο αναγνώστης, σαν τον Αυγουστίνο (που γι’ αυτόν γράφει ο Χούσσερλ στην πρώτη κιόλας σελίδα της Φαινομενολογίας του: «Ακόμη και σήμερα, όποιος καταπιάνεται με το πρόβλημα του χρόνου πρέπει να μελετήσει ενδελεχώς τα κεφάλαια 14-28 του Ενδέκατου Βιβλίου των Εξομολογήσεων»), να πει: «Τι είναι ο χρόνος; Όταν κανείς δεν μου θέτει το ερώτημα, ξέρω τι είναι. Αν όμως θελήσω να τον ερμηνεύσω σε κάποιον, δεν ξέρω τι να πω».

* Ο ΜΙΧΑΛΗΣ ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΣ είναι συγγραφέας και μεταφραστής. Τελευταίο του βιβλίο, η νουβέλα «Η θάλασσα» (εκδ. Κίχλη).


husserl 2Για τη φαινομενολογία της συνείδησης του εσωτερικού χρόνου
EDMUND HUSSERL
Μτφρ. ΝΙΚΟΣ ΣΟΥΕΛΤΖΗΣ 
ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΡΗΤΗΣ 2020
Σελ. 400, τιμή εκδότη €20,00

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ EDMUND HUSSERL


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ευριπίδης: 35 μελέτες για τον μεγάλο τραγικό

Ευριπίδης: 35 μελέτες για τον μεγάλο τραγικό

Για τον συλλογικό τόμο «Ευριπίδης: 35 Μελέτες» σε επιμέλεια των Laura Κ. McClure και Wiley Blackwell, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις University Studio Press. Τη μετάφραση έκανε ομάδα μεταφραστών υπό την επιμέλεια των καθηγητών του τμήματος φιλολογίας του Α.Π.Θ. Εβίνας Σιστάκου και Αντώνη Ρεγκάκου. Στην κεντρική ει...

Νίτσε και Ντοστογιέβσκη, του Πάολο Στελίνο

Νίτσε και Ντοστογιέβσκη, του Πάολο Στελίνο

Για το βιβλίο του Paollo Stellino «Νίτσε και Ντοστογιέβσκη - Στις παρυφές του μηδενισμού» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης, εκδ. Γκοβόστη).

Του Μύρωνα Ζαχαράκη

Σύμφωνα με κάποιες μαρτυρίες, η οριστική κατάρρευση του Φρίντρ...

Ψηφιδωτό, προ πάντων, της Ανθούλας Δανιήλ

Ψηφιδωτό, προ πάντων, της Ανθούλας Δανιήλ

Για τη συλλογή κειμένων της Ανθούλας Δανιήλ «Ψηφιδωτό, προ πάντων» (εκδ. Νίκας). Φωτογραφία, στιγμιότυπο από την ομιλία της στον Πολιτιστικό Σύλλογο Παλαίχθων με θέμα «Ο πόλεμος του Μπάϊρον».

Του Γιώργου Βέη

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Η βιογραφία της Άνγκελα Μέρκελ κυκλοφορεί στα ελληνικά

Η βιογραφία της Άνγκελα Μέρκελ κυκλοφορεί στα ελληνικά

«Η Καγκελάριος» είναι μια καθηλωτική πολιτική βιογραφία και ταυτόχρονα μια προσωπική ανθρώπινη ιστορία ενός αουτσάιντερ: μιας χημικού, κόρης πάστορα, η οποία μεγάλωσε στην Ανατολική Γερμανία και κατάφερε να γίνει η άτυπη ηγέτιδα της Δύσης. Στα ελληνικά θα κυκλοφορήσει από τις Εκδόσεις Ψυχογιός στις 21 Οκτωβρίου...

Προσωπικότητες στο Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού: Στέλιος Ράμφος

Προσωπικότητες στο Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού: Στέλιος Ράμφος

Το Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού στις «Προσωπικότητες» Σεπτεμβρίου 2021 παρουσιάζει τον Στέλιο Ράμφο.

Επιμέλεια: Book Press

Στέλιος Ράμφος: κορυφαίος στοχαστής, πολυγραφότατος συγγραφέας και από τους πλέον επιδραστικούς σύγχρονους φιλοσόφους.

...
Τι θα δούμε φέτος στη Στέγη Ιδρύματος Ωνάση

Τι θα δούμε φέτος στη Στέγη Ιδρύματος Ωνάση

Θέατρο, χορός, σινεμά, instalations, προβολές, λογοτεχνία, κοινωνικός προβληματισμός και «μια υπόσχεση ευτυχίας που δεν έρχεται αλλά είναι ωραίο να την περιμένεις σαν να φτάνει», όπως σημείωσε η Αφροδίτη Παναγιωτάκου, Διευθύντρια Πολιτισμού του Ιδρύματος Ωνάση στην παρουσίαση του προγράμματος της Στέγης για το 2021-...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός διηγήματος από την ανθολογία του Franz Kafka «Γιοζεφίνε η αοιδός και άλλα διηγήματα» (μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, επίμετρο: Κατερίνα Καρακάση) που κυκλοφορεί στις 6 Αυγούστου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στὴ συναγωγή μας... ...

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βραβευμένο με Booker 2020 μυθιστόρημα του Douglas Stuart «Σάγκι Μπέιν» (μτφρ. Σταυρούλα Αργυροπούλου), που κυκλοφορεί στις 30 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Άγκνες αναδύθηκε έγκαιρα α...

Χίλιοι διάβολοι, του Φρανκ Γκολντάμερ (προδημοσίευση)

Χίλιοι διάβολοι, του Φρανκ Γκολντάμερ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Frank Goldammer «Χίλιοι διάβολοι» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου), που κυκλοφορεί την 1 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Χέλερ μπήκε στο εστιατόριο από την ανοιχτή πόρτα στη...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ