husserl avgoustinos kentriki

Για το βιβλίο του Edmund Husserl «Για τη φαινομενολογία της συνείδησης του εσωτερικού χρόνου» (μτφρ. Νίκος Σουελτζής, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης).

Του Μιχάλη Μακρόπουλου

«Το έχω δει πράγματι αυτό; Το έχω αντιληφθεί; Είχα πράγματι αυτή την εμφάνιση με ακριβώς αυτό το περιεχόμενο;» αναρωτιέται ο Έτνμουντ Χούσσερλ κάπου στη Φαινομενολογία της συνείδησης του εσωτερικού χρόνου, την ευφυή, λεπτολόγο και διεξοδική (ίσως υπέρ το δέον, κάπου) προσπάθειά του να εξηγήσει τη συνειδησιακή βίωση του χρόνου, κατασκευάζοντας έναν μηχανισμό, ένα μοντέλο πρωταρχικών εντυπώσεων, «ανακρατήσεων» (κινήσεων της συνείδησης προς αυτό που μόλις πέρασε και συγκράτησης και συγκρότησης, έτσι, του πρόσφατου παρελθόντος, που καθιστούν δυνατή την αντίληψη της διάρκειας) και «προκρατήσεων» (κινήσεων προς τα εμπρός, που προοικονομούν αυτό που πλησιάζει) – και «φαντασμάτων» ανακρατήσεων και προκρατήσεων, πίσω κι ακόμα παραπίσω και μπρος κι ακόμα παραμπρός, σ’ ένα απείρως πολύπλοκο πλέγμα.

«Εκείνο με το οποίο θα ασχοληθεί ο Χούσσερλ δεν είναι ο αντικειμενικός χρόνος ή ο χρόνος της φυσικής επιστήμης για έναν “έτοιμο” κόσμο, αλλά ο χρόνος έτσι όπως βιώνεται πρωταρχικά από εμάς, ο χρόνος των βιωμάτων μέσα στη συνειδησιακή ροή» Νίκος Σουελτζής

«Εκείνο με το οποίο θα ασχοληθεί ο Χούσσερλ δεν είναι ο αντικειμενικός χρόνος ή ο χρόνος της φυσικής επιστήμης για έναν “έτοιμο” κόσμο, αλλά ο χρόνος έτσι όπως βιώνεται πρωταρχικά από εμάς, ο χρόνος των βιωμάτων μέσα στη συνειδησιακή ροή» γράφει στην εκτενή, κατατοπιστικότατη εισαγωγή του ο μεταφραστής της Φαινομενολογίας Νίκος Σουελτζής, που έφερε σε πέρας ένα έργο φανερά κοπιώδες· «ο χρόνος είναι ο ίδιος ο μηχανισμός της συνείδησης, η λειτουργία της».

Κι ο Χούσσερλ, συνοψίζοντας μ’ έναν πιο «ποιητικό» τρόπο τη θεωρία του, που σ’ όλη τη Φαινομενολογία εκτίθεται με μια μάλλον μαθηματική αυστηρότητα:

Edmund Husserl 2
  O Edmund Husserl γεννήθηκε στο Πρόσνιτς της Μοραβίας το 1859 και πέθανε στο Φράιμπουργκ το 1938. Σπούδασε φιλοσοφία και μαθηματικά στη Λειψία και στο Βερολίνο και έκανε το 1887 την υφηγεσία του στη Χάλλη, όπου και δίδαξε ως το 1901. Από το 1901 ως το 1916 δίδαξε στο Γκαίτινγκεν και κατόπιν στο Φράιμπουργκ. Ο Husserl εγκαθίδρυσε τη σχολή της Φαινομενολογίας. Αντιτάχθηκε στον θετικιστικό προσανατολισμό της επιστήμης και της φιλοσοφίας της εποχής του και εκπόνησε κριτικές στις επιδράσεις του ιστορικισμού και του ψυχολογισμού στη λογική.


«Η συνείδηση είναι μια ροή. Δεν είναι, όμως, ροή όπως η ροή του νερού, η οποία έχει το είναι της μέσα στον αντικειμενικό χρόνο. Η συνειδησιακή ροή δεν είναι μέσα στον αντικειμενικό χρόνο, τον χρόνο με τη συνηθισμένη έννοια, αλλά μάλλον φέρει αυτό τον χρόνο […] Η συνείδηση δεν είναι μόνο παρόν ή πραγματικότητα, αλλά υπήρξε και θα υπάρξει· και ως παροντική συνείδηση στην πραγματικότητά της είναι παράλληλα συνείδηση μιας ροής της παρελθούσας συνείδησης και μιας ροής της επερχόμενης, μελλοντικής συνείδησης. Ως παροντική συνείδηση είναι πραγματικότητα, αλλά το παρόν μετατρέπεται σε παρελθόν, η πραγματικότητα μεταβαίνει στη μη πραγματικότητα και αυτό εντοπίζεται και στη συνείδηση του παρόντος ή της πραγματικότητας. Εντούτοις, η μη πραγματικότητα δεν είναι ένα τίποτα αλλά ένα “αληθινά παρελθόν είναι” και ένα “αληθινά θα είναι”, και όλο αυτό ανήκει, επίσης, στη συνείδηση του εκάστοτε παρόντος. Το παρόν είναι συνείδηση του εαυτού του και όλων των αποβλεπτικών συστατικών του, μια συνείδηση παν-περιέχουσα και παντο-γνώστρια: η δομή της ενέχει δυνητικά καθολική γνώση του κόσμου εν εαυτώ. Το παρόν είναι αυτή η συνείδηση ως ιδεατή δυνατότητα, στο μέτρο που λαμβάνουμε υπόψη ότι ο σκοτεινός ορίζοντας, εντός του οποίου ξεθωριάζουν το παρελθόν και το μέλλον και ο οποίος περιορίζει την πληρότητα της αυτοαντίληψης της συνείδησης, είναι ένας αυθαίρετος φραγμός. Μπορούμε να τον νοήσουμε ως επεκτάσιμο in infinitum, ώστε να προκύπτει ως “ιδέα” μια παντογνώστρια “θεϊκή” συνείδηση που περικλείει τον εαυτό της με πλήρη καθαρότητα. Ακόμη και η “περατή” συνείδηση είναι παντογνώστρια, ακόμη και η δική της αποβλεπτικότητα περικλείει ολόκληρο τα παρελθόν και το μέλλον της, αλλά τα περικλείει μόνο εν μέρει καθαρά, ενώ ως προς το υπόλοιπο μέρος τους αυτά περικλείονται μέσα σε ένα σκοτάδι, ένα σκοτάδι που συνιστά ένα δυνητικό πεδίο καθαρότητας και επανενθυμήσεων».

Η Φαινομενολογία δεν είναι εύκολο ανάγνωσμα – ο Χούσσερλ παλεύει να μην αφήσει αφώτιστη καμία γωνία της θεωρίας του, να εξηγήσει το μηχανισμό της ως την πιο μικρή λεπτομέρεια· και εξ ανάγκης επανέρχεται με επιμονή σ’ ό,τι έχει ήδη πει, για να το εκλεπτύνει κι άλλο. Ωστόσο, ανταμείβει τον αναγνώστη που θα δείξει την ίδια επιμονή· σιγά σιγά ξεκλειδώνοντας ό,τι, κι αν δεν είναι η ίδια η συνείδηση ως χρόνος, πάντως είναι ένα λεπτοδουλεμένο μοντέλο της – έστω κι αν μπορεί στο τέλος ο αναγνώστης, σαν τον Αυγουστίνο (που γι’ αυτόν γράφει ο Χούσσερλ στην πρώτη κιόλας σελίδα της Φαινομενολογίας του: «Ακόμη και σήμερα, όποιος καταπιάνεται με το πρόβλημα του χρόνου πρέπει να μελετήσει ενδελεχώς τα κεφάλαια 14-28 του Ενδέκατου Βιβλίου των Εξομολογήσεων»), να πει: «Τι είναι ο χρόνος; Όταν κανείς δεν μου θέτει το ερώτημα, ξέρω τι είναι. Αν όμως θελήσω να τον ερμηνεύσω σε κάποιον, δεν ξέρω τι να πω».

* Ο ΜΙΧΑΛΗΣ ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΣ είναι συγγραφέας και μεταφραστής. Τελευταίο του βιβλίο, η νουβέλα «Η θάλασσα» (εκδ. Κίχλη).


husserl 2Για τη φαινομενολογία της συνείδησης του εσωτερικού χρόνου
EDMUND HUSSERL
Μτφρ. ΝΙΚΟΣ ΣΟΥΕΛΤΖΗΣ 
ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΡΗΤΗΣ 2020
Σελ. 400, τιμή εκδότη €20,00

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ EDMUND HUSSERL


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Το μέτρο και τα σταθμά, της Ελισάβετ Κοτζιά

Το μέτρο και τα σταθμά, της Ελισάβετ Κοτζιά

Μετά την κριτική ανάγνωση της μελέτης της Ελισάβετ Κοτζιά «Ελληνική πεζογραφία 1974-2010 − Το μέτρο και τα σταθμά» (εκδ. Πόλις), ο δρ φιλολογίας, κριτικός και συγγραφέας Γιώργος Ν. Περαντωνάκης απε...

Λαϊκισμός – Μύθοι, στερεότυπα & αναπροσανατολισμοί, του Γιάννη Σταυρακάκη

Λαϊκισμός – Μύθοι, στερεότυπα & αναπροσανατολισμοί, του Γιάννη Σταυρακάκη

Για το βιβλίο «Λαϊκισμός – Μύθοι, στερεότυπα & αναπροσανατολισμοί», του Γιάννη Σταυρακάκη (εκδ. ΕΑΠ). Στην κεντρική εικόνα, μια γυναίκα περιμένει στη στάση δίπλα σε αφίσα του Ούγγρου πρωθυπουργού Βίκτορ Όρμπαν ενάντια στους μετανάστες, κατά τη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας του 2018.

Του Γ...

Το τέλος του τέλους της γης, του Τζόναθαν Φράνζεν

Το τέλος του τέλους της γης, του Τζόναθαν Φράνζεν

Για το βιβλίο του Jonathan Franzen «Το τέλος του τέλους της γης» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης, εκδ. Ψυχογιός). «Πώς μπορούμε να βρούμε νόημα στις πράξεις μας, όταν ο κόσμος μοιάζει να οδηγείται στο τέλος του;»

Της Άννας Λυδάκη

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Σχετικά με το τίποτα: Γούντι Άλεν εκ βαθέων

Σχετικά με το τίποτα: Γούντι Άλεν εκ βαθέων

Για την αυτοβιογραφία του Woody Allen «Σχετικά με το τίποτα» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης, εκδ. Ψυχογιός).

Του Κυριάκου Αθανασιάδη

Για να το πούμε από την αρχή: μολονότι οι περισσότεροι θα πάρουν αυτό το βιβλίο για τον πόλεμο της Μία ...

5 λεπτά με τον Αντώνη Χαριστό

5 λεπτά με τον Αντώνη Χαριστό

Πέντε λεπτά με έναν συγγραφέα. Σήμερα, ο Αντώνης Χαριστός με αφορμή το μυθιστόρημα «Οι μαστοί των Αθηνών», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Γράφημα.

Επιμέλεια: Book Press

Πώς ξεκινήσατε να γράφετε το βιβλίο σας; Θυμάστε το αρχικό ερέθισμα; ...

Μαξ Φρις: «Η ζήλια είναι ο φόβος της σύγκρισης»

Μαξ Φρις: «Η ζήλια είναι ο φόβος της σύγκρισης»

Μια μέρα σαν σήμερα, 15 Μαΐου 1911, γεννήθηκε στη Ζυρίχη ο Μαξ Φρις, ένας από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της μεταπολεμικής γερμανόφωνης λογοτεχνίας. 

Του Λεωνίδα Καλούση

Ο Μαξ Φρις μεγάλωσε στη Ζυρίχη με τον πατέρα του, Φραντς Μπρούνο Φρις κ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Ημέρα της μητέρας, της Νέλε Νόιχαους (προδημοσίευση)

Ημέρα της μητέρας, της Νέλε Νόιχαους (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Nele Neuhaus «Ημέρα της μητέρας» (μτφρ. Βασίλης Τσαλής), το οποίο κυκλοφορεί στις 17 Μαΐου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κάθε φτυαριά κοσκινιζόταν σχολαστικά, τα αντικε...

Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, της Έλενας Χουζούρη (προδημοσίευση)

Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, της Έλενας Χουζούρη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Έλενας Χουζούρη «Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού – Μια παλιά ιστορία», το οποίο κυκλοφορεί στις 20 Μαΐου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι ...

Σύγχρονα κάτοπτρα της ελληνικότητας, της Αλεξάνδρας Δεληγιώργη (προδημοσίευση)

Σύγχρονα κάτοπτρα της ελληνικότητας, της Αλεξάνδρας Δεληγιώργη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Αλεξάνδρας Δεληγιώργη «Σύγχρονα κάτοπτρα της ελληνικότητας – Ιδέες και Ιδεολογήματα στον 20ο αιώνα», το οποίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«…επιχειρώντας, έτσι, μια συνοπτικ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Οκτώ καλά αστυνομικά μυθιστορήματα

Οκτώ καλά αστυνομικά μυθιστορήματα

Επιλογή οκτώ μεταφρασμένων αστυνομικών μυθιστορημάτων από τις πρόσφατες κυκλοφορίες.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

...

Τσερνομπίλ: 35 χρόνια μετά, οκτώ βιβλία

Τσερνομπίλ: 35 χρόνια μετά, οκτώ βιβλία

Ήταν Σάββατο του Λαζάρου 26 Απριλίου 1986 όταν σημειώθηκε το μεγαλύτερο, μέχρι τότε, πυρηνικό δυστύχημα στην ιστορία. Μια σειρά εκρήξεων προκάλεσε την καταστροφή του αντιδραστήρα 4 του Πυρηνικού Σταθμού Παραγωγής Ενέργειας στο Τσερνομπίλ της τότε Σοβιετικής Ένωσης και σημερινής Ουκρανίας. Τριάντε πέντε χρόνια μετά, ...

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Πώς μιλάμε στα παιδιά για τη σεξουαλική κακοποίηση; Για τη βία που βιώνουν συνομίλικοί τους, για τα τραύματα, την οδυνηρή και μοναχική πορεία των θυμάτων μέχρι που ορισμένα, λίγα, παιδιά καταφέρνουν να βρουν το κουράγιο και τα λόγια για να μιλήσουν; Πώς αποτυπώνουν οι συγγραφείς βιβλίων για παιδιά και για εφήβους τη...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

22 Απριλίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Αυτά είναι τα έξι βιβλία που διεκδικούν το International Booker Prize 2021

Ανακοινώθηκαν τα έξι βιβλία μεταφρασμένης πεζογραφίας στα αγγλικά, τα οποία διεκδικούν το International Booker Prize 2021. Δείτε ποια βιβλία έχουν μεταφραστεί στα

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ