To kitos foskolou

Για τη συλλογή διηγημάτων της Ούρσουλας Φωσκόλου «Το κήτος. Μικρά και μεγάλα πεζά» (εκδ. Κίχλη).

Του Δημήτρη Χριστόπουλου

Σπάνια γλώσσα η ελληνική. «Κήτος» ή «κύτος». Και τα δύο. Ομώνυμα. Το κήτος ονομάζεται το πρώτο βιβλίο της Ούρσουλας Φωσκόλου, που μέχρι τώρα γνωρίζαμε τη δουλειά της από τα κείμενά της που κατά καιρούς δημοσιεύονταν σε έντυπα και ηλεκτρονικά λογοτεχνικά περιοδικά. 

Ωραία, λοιπόν, άλλο ένα βιβλίο με Μικρά και Μεγάλα Πεζά, θα πείτε. Με μια βιαστική ματιά στο ευφάνταστο εξώφυλλο, δεν ξέρεις αν το βιβλίο προορίζεται για μικρούς ή για μεγάλους. Στο «κύτος» (=αμπάρι, κοιλότητα) του μικρο-μυθοπλαστικού σύμπαντος της Φωσκόλου θα συναντήσουμε πρωτίστως ιστορίες μαθητείας και επιστροφής στην παιδική και εφηβική ηλικία. Τριάντα πέντε παραμύθια που ακούμε/διαβάζουμε καθηλωμένοι από τη μαγεία της φαντασίας και του λόγου, όπου όλα μπορούν να συμβούν. Το νήμα που συνδέει τις ιστορίες βρίσκεται στο μότο του βιβλίου: Κατάγομαι από τα παιδικά μου χρόνια, όπως από μια χώρα (Γ. Σαραντάρης). Μνήμες, λοιπόν, «ξεσκονίζει» η συγγραφέας, τον κονιορτό που σηκώνεται και σκεπάζει την καταγωγική σχέση μας με τον κόσμο όπως αυτός μας πρωτοφανερώνεται, μαγικός και ενίοτε ακατάληπτος, μνήμες-εφιάλτες που όταν τους διηγούμαστε στο φως της μέρας γίνονται λίγο πιο υποφερτοί.

Τριάντα πέντε ιστορίες που κινούνται στο μεταίχμιο του ρεαλιστικού και του φανταστικού, της πρόζας και της ποίησης, του στιχοποιημένου πεζού λόγου και του ελλειπτικού ποιητικού.

Τριάντα πέντε ιστορίες που κινούνται στο μεταίχμιο του ρεαλιστικού και του φανταστικού, της πρόζας και της ποίησης, του στιχοποιημένου πεζού λόγου και του ελλειπτικού ποιητικού. Τα πρώτα είκοσι πέντε διηγήματα μπορούν κάλλιστα να καταχωριστούν στο είδος που ονομάζεται τα τελευταία χρόνια «μπονζάι». Ο Δημήτρης Αγγελάτος μελετώντας σε βάθος αυτό το λογοτεχνικό είδος επισημαίνει πως «η βρα­χύ­τη­τα στην (κει­με­νι­κή) από­δο­ση της εγκυ­μο­νού­σας στιγ­μής, στο μπον­ζά­ι, συ­νι­στά δύ­ο του­λά­χι­στον καί­ρι­ες για το εί­δος, ρη­μα­τι­κές καλ­λι­τε­χνι­κές επι­λο­γές: α) την ακρί­βεια ως προς τα μορ­φι­κά μέ­σα, τις λε­ξι­λο­γι­κές ας πούμε μο­νά­δες (αυτο­τε­λώς ή κα­τά σχή­μα­τα), β) τη συμ­πύ­κνω­ση ως προς τους τρόπους (ως), τη συν­τε­ταγ­μέ­νη δι­α­χεί­ρι­ση δη­λα­δή των συν­δυα­σμών θε­μα­τι­κής και μορ­φι­κών μέ­σων» [1].

Η Φωσκόλου φαίνεται πως γνωρίζει πολύ καλά τους κανόνες της βραχύτητας, της ακρίβειας, της συμπύκνωσης, της οικονομίας λέξεων, του υπαινιγμού, της φθέγγουσας σιωπής αλλά και της εικονοποιητικής δύναμης, φυτεύοντας εντέχνως στιγμές-δέντρα σε έναν ανηφορικό δρόμο που οδηγεί σε έναν λόφο από όπου μόνοι μας θα ανακαλύψουμε τη θέα που απλόχερα μας προσφέρει από το ύψος αυτό (Μπ. Αϊχενμπάουμ). Εύγλωττο παράδειγμα –για του λόγου το αληθές– το «Λάντα», μια ιστορία μόλις 74 λέξεων.

Ήθελες μπράτσα για να κουμαντάρεις το Λάντα του παππού. Μ’ αυτό έμαθα να οδηγώ και να παρκάρω. Πήγαινα τον γέρο βόλτες. Έβλεπε αυτός απ’ το παράθυρο τα κοριτσάκια και μου φώναζε: «Σφύρα, ρε μάγκα!». Σφύριζα τότε εγώ, για να φχαριστηθεί. Μέχρι που πέθανε δεν το ’χα κάνει με καμιά. Την επομένη της κηδείας πέρασα από του Γιωργή και πάτησα την κόρνα, να κατέβει. Κοντά δυο μέρες έπειτα, μυρίζαν τα καθίσματα ιδρώτα κι άφτερ σέιβ.

Έγραφε ο Βουτυράς στο Πατώντας στις αναμνήσεις (1921): «Ακούτε, μας έλεγε, να σας πω ένα παραμύθι! Κανείς δεν το ξέρει, κανείς άλλος!». Διαβάζοντας τις flash fiction ιστορίες (διηγήματα-αστραπή) της Φωσκόλου έχεις την αίσθηση πως ο εκάστοτε αφηγητής (τριτοπρόσωπος ή πρωτοπρόσωπος) ξεκινά την ιστορία του με αυτή τη φράση: «Ακούτε να σας πω ένα παραμύθι! Κανείς δεν το ξέρει, κανείς άλλος!» Κι όμως όλοι μας έχουμε την αίσθηση πως αν δεν το έχουμε ακούσει κάπου αυτό το παραμύθι, σίγουρα το έχουμε ονειρευτεί.

Η υπαινικτική οργάνωση, η μαστοριά στην τεχνική, η καλή «ηθοποιία», η θεματική και εκφραστική ποικιλία, αποτελούν τα συστατικά της γραφής.

Το δεύτερο μέρος του βιβλίου περιλαμβάνει τα λεγόμενα «Μεγάλα Πεζά», δέκα κείμενα που επίσης επιχειρούν να αποδώσουν τις βαθύτερες και ουσιαστικότερες ανθρώπινες εμπειρίες (όπου το ατομικό ανάγεται στο καθολικό), τυλιγμένα στο γοητευτικό μυστήριο του απροσδόκητου που συχνά παραμονεύει πίσω από τις λέξεις. Η υπαινικτική οργάνωση, η μαστοριά στην τεχνική, η καλή «ηθοποιία», η θεματική και εκφραστική ποικιλία, αποτελούν τα συστατικά της γραφής. Μια γραφή γειωμένη στο συνταρακτικό δράμα του ανθρώπου. «Στη θέση του», το διήγημα που κλείνει το βιβλίο αφήνει την πιο δυνατή επίγευση. Μια οικογενειακή ιστορία, με πρωταγωνιστή τον Αντώνη, ένα πρόσωπο «σκοτεινό» μα και τόσο οικείο.

Υπάρχουν δύο είδη συγγραφέων: ο ένας, ο καλός συγγραφέας, εντυπωσιάζει με την περίτεχνη γραφή του, ναρκισσευόμενος, κι εκεί εξαντλείται· ο δεύτερος, ο ρέκτης, κάτι τέτοιο δεν το χρειάζεται· κυριευμένος από την αγωνία και το μέγα πάθος της γλώσσας, αποκαλύπτει. Γι’ αυτόν η γραφή είναι μια διαρκής πράξη μεταμόρφωσης, μέχρι να ανακαλύψει τη μόνη αληθινή γλώσσα του πάσχοντος ανθρώπου: τη γλώσσα της κραυγής. Στην περίπτωση της Φωσκόλου ισχύει το δεύτερο. Δεν ξέρω ποια θα είναι η εξέλιξή της, ποιο το επόμενο συγγραφικό της βήμα. Νομίζω, όμως, πως η μικρή φόρμα τής ταιριάζει γάντι.

Η Φωσκόλου –κρατώντας γερά το νήμα της αφήγησης– με την σκληρή δουλειά της πάνω στο αμόνι της γλώσσας, σφυρηλατεί εξαιρετικά τον μύθο της στη μικρή, μα τόσο απαιτητική, μικρή φόρμα.

Τον Δημοσθένη Βουτυρά –τον μεγάλο μας διηγηματογράφο με την αστείρευτη φαντασία αλλά και, ενίοτε, την προχειρογραφία– τον ονόμασαν «ο άνθρωπος διήγημα», επειδή δήλωνε ότι μπορούσε «να τυλίξει όλη τη γη με διηγήματα» (πάνω από 400 διηγήματα η παραγωγή του). Ο Νίκος Καχτίτσης με την έμφαση στη μνήμη και την άρση του ορίου μεταξύ φαντασίας και πραγματικότητας, κατάφερε να συνομιλήσει εξίσου με τον μοντερνισμό και την ελληνική παράδοση. Ο Ε.Χ. Γονατάς υπήρξε, επίσης, ένας κρυπτικός και σοφά αλληγορικός ποιητής και διηγηματογράφος. Ο Γιώργος Ιωάννου, τέλος, με την απλή γλώσσα που χρησιμοποιεί με την οποία δεν προσπαθεί να εντυπωσιάσει, τον ιδιαίτερο τρόπο με τον οποίο ανακαλεί το παρελθόν, γράφοντας συνειρμικά, παρεμβάλλοντας στις αναμνήσεις σκέψεις και συναισθήματα. Η Φωσκόλου –κρατώντας γερά το νήμα της αφήγησης– με την σκληρή δουλειά της πάνω στο αμόνι της γλώσσας, σφυρηλατεί εξαιρετικά τον μύθο της στη μικρή, μα τόσο απαιτητική, μικρή φόρμα. Η συγκράτηση της καλπάζουσας ποιητικότητας με την ονειρική ενίοτε γλώσσα (λ.χ. πολλαπλές παρομοιώσεις στην ίδια φράση) καθώς και η συνειδητή συγγραφική εμπλοκή στα κοινωνικά ζητήματα θα της επιτρέψουν να μας δώσει στο μέλλον ακόμα τολμηρότερα κείμενα. Ο δρόμος της μεταρσίωσης του δημιουργού σε μάρτυρα της εποχής του είναι μακρύς και δύσβατος. Μέχρι τότε ας αφουγκραστούμε τις κρύες νύχτες του χειμώνα τον απόηχο από αυτές τις πραγματικά μεγάλες «μικρές» ιστορίες· έχουν να πουν πολλά στο εξασκημένο αυτί του απαιτητικού αναγνώστη που δεν βολεύεται με τα «εύκολα» και τετριμμένα.  

Προσεγμένη όπως πάντα η έκδοση της Κίχλης, που τολμά, στους χαλεπούς εκδοτικά καιρούς μας, να δώσει βήμα σε μια νέα και πολλά υποσχόμενη συγγραφικά φωνή. 

[1] Στο www.bonsaistoriesflashfiction.wordpress.com 

* Ο ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας.


Απόσπασμα από το βιβλίο

«Μάθε μου, μάθε μου!» φώναζα χοροπηδώντας γύρω του. Ήταν σοβαρός και για λίγη ώρα φαινόταν να διστάζει. «Πρώτα θα κάνεις κάτι για μένα», ξεστόμισε επιτέλους, «αφού με αγαπάς και σε αγαπώ κι εγώ». Με τράβηξε πάλι κοντά του κι άρχισε να μου χαϊδεύει την πλάτη. Δεν πρόλαβα ν’ απαντήσω. Μια βραχνή φωνή ακούστηκε από την άκρη της γέφυρας. Ο παππούς, με μια μεγάλη πέτρα στο χέρι, του όρμησε. Τον χτυπούσε με οργή, ώσπου τα χέρια του βάφτηκαν κόκκινα. Την επομένη μ’ έστειλαν πακέτο στη μάνα μου, που δούλευε ράφτρα στη Χώρα.


 

altΤο κήτος
Μικρά και μεγάλα πεζά
Ούρσουλα Φωσκόλου
Κίχλη 2016
Σελ. 88, τιμή εκδότη €10,00

alt

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Το κόμμα του καλού θεού» του Τάκη Καμπύλη (κριτική) – Όταν στο παιχνίδι μπαίνουν οι μεγάλες δυνάμεις

«Το κόμμα του καλού θεού» του Τάκη Καμπύλη (κριτική) – Όταν στο παιχνίδι μπαίνουν οι μεγάλες δυνάμεις

Για το μυθιστόρημα του Τάκη Καμπύλη «Το κόμμα του καλού θεού» (εκδ. Καστανιώτη). Κεντρική εικόνα: Φωτογραφία © Λουκάς Βασιλικός

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Τον Απρίλιο του 2023 ο Τάκης Καμπύλης τελειώνει το τρίτο του μυθιστόρημα, πο...

«Μερκάντο» της Μαρίας Μαμαλίγκα (κριτική) – Mια ζωή εξαγορασμένη από τον θάνατο

«Μερκάντο» της Μαρίας Μαμαλίγκα (κριτική) – Mια ζωή εξαγορασμένη από τον θάνατο

Για το βιβλίο της Μαρίας Μαμαλίγκας «Μερκάντο» (εκδ. Εστία). Kεντρική εικόνα: λεπτομέρεια από το εξώφυλλο του βιβλίου.

Γράφει ο Μάνος Κοντολέων

Τη δική της πορεία έχει διανύσει η Μαρία Μαμαλίγκα στο χώρο της λογοτεχνία...

«Η πέτρα και το αυγό» του Κώστα Χατζηεμμανουήλ (κριτική) – Μια πινακοθήκη του ελληνισμού

«Η πέτρα και το αυγό» του Κώστα Χατζηεμμανουήλ (κριτική) – Μια πινακοθήκη του ελληνισμού

Για το βιβλίο του Κώστα Χατζηεμμανουήλ «Η πέτρα και το αυγό» (εκδ. Αρμός). Kεντρική εικόνα: Τσέτες του Τάγματος της Κυανής Σημαίας. 

Γράφει η Τασούλα Τσιλιμένη

Η πίστη μου στη δύναμη της φαντασίας είναι σε υπερθετικό β...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Γιώργος Αρβανίτης: «Το πιο δύσκολο είναι να πιστέψεις αληθινά σε αυτό που κάνεις και να υπερβείς τον εαυτό σου»

Γιώργος Αρβανίτης: «Το πιο δύσκολο είναι να πιστέψεις αληθινά σε αυτό που κάνεις και να υπερβείς τον εαυτό σου»

Ο Γιώργος Αρβανίτης μάς συστήθηκε πρόσφατα με το μυθιστόρημα «Ταξίδι στον πράσινο ήλιο – Η πιο βλαχομπαρόκ χρεοκοπία που έγινε ποτέ» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Book Press

Τι απαντάτε σε όσους θα πουν: ακόμη ένας συγγραφέα...

Συγγραφείς, εκδότες και βιβλιοθηκονόμοι υποδέχονται θετικά τις εξαγγελίες για την ενίσχυση της φιλαναγνωσίας στα γυμνάσια και λύκεια

Συγγραφείς, εκδότες και βιβλιοθηκονόμοι υποδέχονται θετικά τις εξαγγελίες για την ενίσχυση της φιλαναγνωσίας στα γυμνάσια και λύκεια

«Με ιδιαίτερη χαρά υποδεχόμαστε τις εξαγγελίες του ΥΠΑΙΘΑ για την ενίσχυση της φιλαναγνωσίας και τη διδασκαλία τουλάχιστον δύο ολόκληρων λογοτεχνικών έργων, από τη νέα σχολική χρονιά», σημειώνουν συγγραφείς, εκδότες και βιβλιοθηκονόμοι, με αφορμή πρόσφατες εξαγγελίες του ΥΠΑΙΘΑ.

Επιμέλεια: Book Press...

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

Στις 20 Ιουλίου συμπληρώνονται 50 χρόνια από τον Αττίλα Ι που αποτέλεσε την πρώτη πράξη της κυπριακής τραγωδίας. Επιλέγουμε πέντε μυθιστορήματα που εξετάζουν τα επίχειρα της Ιστορίας μέσα από το πρίσμα προσωπικών καταστροφών. Εικόνα στο κέντρο του άρθρου: © Doros Partasides. 

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση του επίμετρου του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη, από το μυθιστόρημα του Τζον Απντάικ [John Updike] «Ο λαγός έχει λεφτά» (μτφρ. Πάνος Τομαράς), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 12 Ιουλίου από τις εκδόσεις Οξύ.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Μεγάλη Αμερικανική βόλτα τε...

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή πανεπιστημίου Ιωαννίνων, 
Χρήστου Β. Μασσαλά «Σκάβοντας εντός», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ξύπνησε μέσα μου η επιθ...

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] «Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» (μτφρ. Κρίτων Ηλιόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Τόπος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

Στις 20 Ιουλίου συμπληρώνονται 50 χρόνια από τον Αττίλα Ι που αποτέλεσε την πρώτη πράξη της κυπριακής τραγωδίας. Επιλέγουμε πέντε μυθιστορήματα που εξετάζουν τα επίχειρα της Ιστορίας μέσα από το πρίσμα προσωπικών καταστροφών. Εικόνα στο κέντρο του άρθρου: © Doros Partasides. 

...
Ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά – 24 επιλογές για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο

Ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά – 24 επιλογές για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο

12 ελληνικά + 12 μεταφρασμένα μυθιστορήματα, αστυνομικά και ψυχολογικά θρίλερ, είναι η αναγνωστική μας πρόταση για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο.

Γράφει η Χίλντα Παπαδημητρίου

Όπως φαίνεται και από τον κατάλογο που ακολουθεί με τις επιλογές της Χίλντας...

«Διαβάζοντας σε ανοιχτούς ορίζοντες» – 50 βιβλία λογοτεχνίας για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

«Διαβάζοντας σε ανοιχτούς ορίζοντες» – 50 βιβλία λογοτεχνίας για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

Μυθιστορήματα, νουβέλες και διηγήματα από την ελληνική και μεταφρασμένη πεζογραφία που κυκλοφόρησαν μέσα στο 2024: καλά βιβλία λογοτεχνίας που μας ανοίγουν ορίζοντες και μας κρατούν συντροφιά στις ημέρες των διακοπών του καλοκαιριού, αλλά και πριν και μετά από αυτές.

Επιλογή–κείμενα...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ