alt

Για τη συλλογή διηγημάτων του Δημοσθένη Βουτυρά «Ο Φαρφουλάς και άλλα διηγήματα» (εκδ. Φαρφουλάς).

Του Νίκου Ξένιου

Η πρόσφατη έκδοση του Διαμαντή Καράβολα με διηγήματα του Δημοσθένη Βουτυρά δίνει την ευκαιρία μιας επαναπροσέγγισης του ιδιότυπου έργου του πολυγραφότατου αυτού συγγραφέα που, αποκαλύπτοντας τις δομές της κοινωνίας που στηρίζεται στην εκμετάλλευση, εισήγαγε στη λογοτεχνία την έννοια του κοινωνικού προβλήματος με τη μορφή που το αντιλαμβανόμαστε σήμερα. Οι νατουραλιστικοί ήρωές του εξεικόνισαν τη σύγχρονή του κοινωνική πραγματικότητα, με αποτέλεσμα να θεωρηθεί «συγγραφέας των αποτυχημένων της ζωής»: χρεωκοπημένοι μικροαστοί, μικροϋπάλληλοι, απλοϊκοί άνθρωποι του λαού χτυπημένοι από τη φτώχεια και τη δυστυχία, άτομα με ψυχικά τραύματα, αποτελούν τους ήρωες που πρωταγωνιστούν στη συλλογή.

Νεωτερική σύνθεση στα σπάργανα

Ο ήρωας του διηγήματος «Φαρφουλάς» αφουγκράζεται τα λαϊκά αιτήματα και πρωταγωνιστεί στις σκηνές μαζικής τους διεκδίκησης, εμπλεκόμενος σ’ ένα χαμαίζηλο πλήθος και, τελικά, μετατρέπεται σε εξιλαστήριο θύμα. Φωτισμένος από μια σπίθα μεγαλείου και ιδιοσυγκρασιακά ακατανόητος, ο Φαρφουλάς θα μπορούσε να είναι αλληγορία του ουτοπιστή επαναστάτη ή του θεωρητικού της αναρχίας, που «βγαίνει μπροστά» με δονκιχωτική αισιοδοξία, αλλά κατατροπώνεται από την οργή των μαζών. Το αντίστροφο συμβαίνει στο διήγημα «Παραρλάμα», αντιπροσωπευτικό του πρώιμου μοντερνισμού, όπου ο ήρωας παρουσιάζεται ως δέσμιος των εσωτερικών του παρορμήσεων και η επανάστασή του δεν είναι απόρροια κοινωνικής συνειδητοποίησης, αλλά εγχείρημα ψυχολογικής εκτόνωσης, αδικαίωτη και σχεδόν αναποτελεσματική.

Ο Φαρφουλάς θα μπορούσε να είναι αλληγορία του ουτοπιστή επαναστάτη ή του θεωρητικού της αναρχίας, που «βγαίνει μπροστά» με δονκιχωτική αισιοδοξία, αλλά κατατροπώνεται από την οργή των μαζών.

Στα ανά χείρας διηγήματα ο συγγραφέας επιστράτευσε στοιχεία υπερρεαλισμού, την αλλοιωμένη φαντασία ενός μεθυσμένου, τα φαντάσματα, τη μοίρα, το τραύλισμα ή το όραμα ενός ετοιμοθάνατου, τη διαίσθηση ενός περαστικού, ένα κακό σημάδι, οιωνό ή κάποια γοητευτική πρόληψη. Μπολιάζοντας τα ειδυλλιακά στοιχεία μιας «χωριάτικης» ιστορίας με τα πραγματιστικά αιτήματα μιας ρεαλιστικής ως προς τις προθέσεις πεζογραφίας του μεταβαλλόμενου αστικού τοπίου, επιχειρεί μια σπουδή ηθών που ακολουθεί την παράδοση του Χατζόπουλου και του Θεοτόκη: τον κοινωνικό προβληματισμό και την καταγγελία της αδικίας. Υπό αυτό το πρίσμα, είναι νεωτεριστής και μετατρέπει την πιστότητα προς τις άθλιες κοινωνικές συνθήκες σε κριτική διάθεση.

altΧωρίς να επιμελείται ιδιαίτερα τη γλώσσα της γραφής του ή τα ζητήματα ύφους, διατηρεί στα διηγήματά του αυτά την εσωτερική συνοχή, την αυτόνομη δράση των προσώπων, ένα βαθμό ελευθεροστομίας, πλούσιο και πηγαίο αίσθημα, ενώ επιστρατεύει σπάνια παρατηρητικότητα, γνήσια ποιητική αίσθηση και δυνατές εικόνες. Επίσης, αθετεί τους κανόνες της ειθισμένης «φυσικότητας», καθώς και τον κανόνα δομής που περιλαμβάνει αρχή, μέση και τέλος. Σκόπιμα αναμειγνύει φανταστικό με πραγματικό, χωρίς προκαθορισμένους κανόνες και διαμορφώνει ένα καθαρά προσωπικό χρόνο αφήγησης, «παίζοντας» με συνεχείς ανατροπές του προσδοκώμενου: εδώ συχνά πρωταγωνιστεί το τοπίο (για παράδειγμα, στο διήγημα «Η γειτονιά που έκλαιε και γελούσε»), ενώ κάποιο προσωπικό μυστικό, ένας αστικός μύθος, ένα όνειρο ή ακόμη κι ένα τραγούδι που ακούγεται από στόμα σε στόμα, και που μπορούν να αποβούν μοιραία για την εξέλιξη της πλοκής (το «Μυστικό του γερο-Λεβαντή», το «Τραγούδι του πεθαμένου» , το «Καράβι του θανάτου»). Μια συνεστίαση, ένα πανηγύρι ή ο ήχος της καμπάνας ανατρέπουν τις υπαρξιακές βεβαιότητες των πρωταγωνιστών των διηγημάτων αυτών, που συνθέτουν ένα ψηφιδωτό λαϊκής κουλτούρας και διατηρούν μιαν αμφίσημη εικαστική ποιότητα, καθώς τα ονόματά τους είναι αντλημένα από τη μυθολογία, την όπερα ή τη φαντασία του συγγραφέα, αναρτώντας στην πινακοθήκη των λογοτεχνικών ηρώων μια δυσνόητη εικόνα μεγάλης σκοτεινότητας και καθιερώνοντας νέους τύπους, αλλόκοτους, σ’ ένα τοπίο λογοτεχνικό που όμοιό του δεν υπάρχει στη νεοελληνική γραμματεία.

Ένα εκτός ρεαλισμού κοινωνιστικό διήγημα

Δεν μιλάμε για ένα απλοϊκό ηθογράφο, αλλά για ένα αναρχικό λογοτέχνη, που σαρκάζει την εξαθλίωση της νεόκοπης εργατικής τάξης των αστικών κέντρων και προαγγέλλει τα δεινά της.

Τον Βουτυρά ενέπνεε ένα ασύνειδο όραμα κοινωνικής επανάστασης που, ως σοσιαλιστικό στη δομή του, κρυβόταν επιμελώς πίσω από μιαν επίφαση αντικειμενικότητας. Αυτή η «πρόσοψη» όμως συνιστά και το στοιχείο του έργου του που είναι άξιο μελέτης: ένας σχετικός βαθμός «ισοπέδωσης» των προσώπων του αυτόματα τον κατατάσσει στους νατουραλιστές συγγραφείς. Κατέγραφε την πραγματικότητα «φωτοφωνογραφικά», με αποτέλεσμα την έντονη θεατρικότητα και το μαγικό κλίμα των διηγημάτων του. Επιλέγοντας τη μικρή φόρμα, ονομάστηκε "ο άνθρωπος-διήγημα" και δήλωνε ότι μπορούσε «να τυλίξει όλη τη γη με διηγήματα».


altΟ Φαρφουλάς και άλλα διηγήματα
Δημοσθένης Βουτυράς
Εκδ. Φαρφουλάς 2014
Σελ. 128, τιμή € 10,65

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΔΗΜΟΣΘΕΝΗ ΒΟΥΤΥΡΑ 


Ο Βουτυράς πρωτοεμφανίστηκε στα ελληνικά γράμματα το 1901 με το μεγάλο του αντιπολεμικό διήγημα Ο Λαγκάς. Από το 1901 μέχρι το 1950, που δημοσιεύθηκε το τελευταίο του διήγημα με τίτλο Αργό ξημέρωμα, δημοσίευσε τριάντα τόμους διηγημάτων με περισσότερα από 400 διηγήματα και τα μυθιστορήματα Το σπίτι των ερπετών (1933) και Τρικυμίες (1945). Βιβλία του μεταφράστηκαν σε ξένες γλώσσες και διηγήματά του φιλοξενήθηκαν σε καταξιωμένα λογοτεχνικά περιοδικά του εξωτερικού.

Κατά τη διάρκεια της κατοχής, σε ηλικία εβδομήντα χρονών, διατηρούσε ένα ογκώδες ημερολόγιο, μέρος του οποίου δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα «Αυγή», με τη μεσολάβηση του Στρατή Τσίρκα, που ήταν ένθερμος θαυμαστής του. Το μετεμφυλιακό κράτος αποφάσισε τη διακοπή της τιμητικής σύνταξης που ελάμβανε ενώ η Ακαδημία αρνήθηκε να τον αναγνωρίσει. Δεν μιλάμε για ένα απλοϊκό ηθογράφο, αλλά για ένα αναρχικό λογοτέχνη, που σαρκάζει την εξαθλίωση της νεόκοπης εργατικής τάξης των αστικών κέντρων και προαγγέλλει τα δεινά της. 

* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας.
Τελευταίο βιβλίο του, το μυθιστόρημα «Τα σπλάχνα» (εκδ. Κριτική).

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Τηρούμενες αναλογίες» της Πόπης Φιρτινίδου (κριτική) – Ζωντανές ανταποκρίσεις από την ηλικία της ήττας

«Τηρούμενες αναλογίες» της Πόπης Φιρτινίδου (κριτική) – Ζωντανές ανταποκρίσεις από την ηλικία της ήττας

Για τη συλλογή διηγημάτων της Πόπης Φιρτινίδου «Τηρούμενες αναλογίες» (Εκδόσεις των Συναδέλφων). Κεντρική εικόνα: Πίνακας από τον Αργυρό Ουμβέρτο (1884 - 1963) με τίτλο «Ο παππούς» (1912) / Εθνική Πινακοθήκη.

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Η ψυχολογί...

«De Mysteriis» του Χρυσόστομου Τσαπραΐλη (κριτική) – black metal μυστήρια στην ελληνική επαρχία

«De Mysteriis» του Χρυσόστομου Τσαπραΐλη (κριτική) – black metal μυστήρια στην ελληνική επαρχία

Για τη συλλογή διηγημάτων του Χρυσόστομου Τσαπραΐλη «De Mysteriis» (εκδ. Αντίποδες), εμπνευσμένη από τους στίχους της black metal μουσικής των Mayhem.

Γράφει ο Σόλωνας Παπαγεωργίου

Pagan fears / The past is alive /&nbs...

«Ο Θεός φταίει, που έκανε τον κόσμο τόσο ωραίο» του Βαγγέλη Ραπτόπουλου (κριτική) –  Αλληγορίες από τον Καζαντζάκη

«Ο Θεός φταίει, που έκανε τον κόσμο τόσο ωραίο» του Βαγγέλη Ραπτόπουλου (κριτική) – Αλληγορίες από τον Καζαντζάκη

Για το βιβλίο του Βαγγέλη Ραπτόπουλου «Ο Θεός φταίει, που έκανε τον κόσμο τόσο ωραίο. Αλληγορίες από τον Καζαντζάκη» (εκδ. Κέδρος).

Γράφει η Γεωργία Κακούρου–Χρόνη

Αναλογίζομαι πολλές φορές τον διάλογό μου με φίλο...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Βιβλιοπαραγωγή 2023: 11.285 τίτλοι χώρεσαν (;) στους πάγκους και στις οθόνες μας

Βιβλιοπαραγωγή 2023: 11.285 τίτλοι χώρεσαν (;) στους πάγκους και στις οθόνες μας

Πόσα βιβλία εκδόθηκαν το 2023 και ποια κατηγορία προηγείται; Εξακολουθεί η λογοτεχνία να κρατάει τα σκήπτρα; Ποια είναι η μέση τιμή ενός βιβλίου και τι γίνεται με τις αυτοεκδόσεις; Τα στοιχεία που δημοσιοποίησε πρόσφατα ο ΟΣΔΕΛ από την osdelnet δίνουν πολλές απαντήσεις για τάσεις και παθολογίες στο χώρο του βιβλίου....

Διεθνής κατακραυγή: διώκεται από τις αρχές της Ινδίας η συγγραφέας Αρουντάτι Ρόι για δηλώσεις που έκανε το... 2010

Διεθνής κατακραυγή: διώκεται από τις αρχές της Ινδίας η συγγραφέας Αρουντάτι Ρόι για δηλώσεις που έκανε το... 2010

Η Αρουντάτι Ρόι [Arundhati Roy], συγγραφέας μεταξύ άλλων του βιβλίου «Ο θεός των μικρών πραγμάτων» (μτφρ. Μρία Αγγελίδου, εκδ. Ψυχογιός), που κέρδισε το Booker το 1997, είναι σφοδρή πολέμια της κυβέρνησης Μόντι. Πριν από 14 χρόνια είχε ταχθεί υπέρ της ανεξαρτησίας του Κασμίρ και τώρα, έπειτα από τόσα χρόνια, κινήθηκ...

«Ελευθέριος Βενιζέλος, ο ''Αρχηγός της Φυλής'', ο ''Λυτρωτής των Αλύτρωτων''» της Σοφίας Ηλιάδου-Τάχου (κριτική) – Νέα στοιχεία για τη δράση του Κρητικού πολιτικού

«Ελευθέριος Βενιζέλος, ο ''Αρχηγός της Φυλής'', ο ''Λυτρωτής των Αλύτρωτων''» της Σοφίας Ηλιάδου-Τάχου (κριτική) – Νέα στοιχεία για τη δράση του Κρητικού πολιτικού

Για το βιβλίο της Σοφίας Ηλιάδου-Τάχου «Ελευθέριος Βενιζέλος. Ο ''Αρχηγός της Φυλής'', ο ''Λυτρωτής των Αλυτρώτων''. Μέσα από τα αρχεία της Επιτροπής Εθνικής Αμύνης Κωνσταντινουπόλεως (1920-1922)» (εκδ. Gutenberg). 

Γράφει ο Σήφης Μπουζάκης

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μηνά Στραβοπόδη «Συμπληγάδες αξιών» το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Ιουνίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ναι, το ξέρω! Δεν έπρεπε να σκοτώσω. Μα έπρεπε να σκοτώσω. Ξέρω, δεν είνα...

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή ΕΚΠΑ Αντώνη Μακρυδημήτρη «Μικρές δοκιμές», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το μείζον πρόβλημα στην εποχή μας έχει ...

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το κατασκοπικό μυθιστόρημα του Λεν Ντέιτον [Len Deighton] «Αποστολή στο Βερολίνο» (μτφρ. Αντώνης Καλοκύρης), το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μάλλον φέρνουν κ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Σύμμαχοι, ενίοτε κι αντίπαλοι. Αγαπημένοι, μα κάποιες φορές σε άλλο μήκος κύματος. Με αφορμή την Ημέρα του Πατέρα (16 Ιουνίου) επιλέξαμε πέντε βιβλία που βρίσκονται σε κυκλοφορία και αναδεικνύουν την πολυπλοκότητα και την ουσιαστική δύναμη που φέρει ο πατέρας ως ρόλος και ως υπόσταση. Κεντρική εικόνα: ο Φίλιπ Ροθ με...

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

Τα τελευταία χρόνια, η κουίρ λογοτεχνία έχει ανανεωθεί με σύγχρονους εκπροσώπους όπως ο Όσεαν Βουόνγκ ή η Κάρμεν Μαρία Ματσάδο. Εάν αναζητούσαμε, όμως, τις βάσεις ενός κουίρ λογοτεχνικού Κανόνα θα έπρεπε να πάμε πιο πίσω, σε κάποια βιβλία καθοριστικά για την ομοερωτική λογοτεχνία αλλά και για τη λογοτεχνία γενικότερ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ