alt

Για τη συλλογή διηγημάτων του Δημοσθένη Βουτυρά «Ο Φαρφουλάς και άλλα διηγήματα» (εκδ. Φαρφουλάς).

Του Νίκου Ξένιου

Η πρόσφατη έκδοση του Διαμαντή Καράβολα με διηγήματα του Δημοσθένη Βουτυρά δίνει την ευκαιρία μιας επαναπροσέγγισης του ιδιότυπου έργου του πολυγραφότατου αυτού συγγραφέα που, αποκαλύπτοντας τις δομές της κοινωνίας που στηρίζεται στην εκμετάλλευση, εισήγαγε στη λογοτεχνία την έννοια του κοινωνικού προβλήματος με τη μορφή που το αντιλαμβανόμαστε σήμερα. Οι νατουραλιστικοί ήρωές του εξεικόνισαν τη σύγχρονή του κοινωνική πραγματικότητα, με αποτέλεσμα να θεωρηθεί «συγγραφέας των αποτυχημένων της ζωής»: χρεωκοπημένοι μικροαστοί, μικροϋπάλληλοι, απλοϊκοί άνθρωποι του λαού χτυπημένοι από τη φτώχεια και τη δυστυχία, άτομα με ψυχικά τραύματα, αποτελούν τους ήρωες που πρωταγωνιστούν στη συλλογή.

Νεωτερική σύνθεση στα σπάργανα

Ο ήρωας του διηγήματος «Φαρφουλάς» αφουγκράζεται τα λαϊκά αιτήματα και πρωταγωνιστεί στις σκηνές μαζικής τους διεκδίκησης, εμπλεκόμενος σ’ ένα χαμαίζηλο πλήθος και, τελικά, μετατρέπεται σε εξιλαστήριο θύμα. Φωτισμένος από μια σπίθα μεγαλείου και ιδιοσυγκρασιακά ακατανόητος, ο Φαρφουλάς θα μπορούσε να είναι αλληγορία του ουτοπιστή επαναστάτη ή του θεωρητικού της αναρχίας, που «βγαίνει μπροστά» με δονκιχωτική αισιοδοξία, αλλά κατατροπώνεται από την οργή των μαζών. Το αντίστροφο συμβαίνει στο διήγημα «Παραρλάμα», αντιπροσωπευτικό του πρώιμου μοντερνισμού, όπου ο ήρωας παρουσιάζεται ως δέσμιος των εσωτερικών του παρορμήσεων και η επανάστασή του δεν είναι απόρροια κοινωνικής συνειδητοποίησης, αλλά εγχείρημα ψυχολογικής εκτόνωσης, αδικαίωτη και σχεδόν αναποτελεσματική.

Ο Φαρφουλάς θα μπορούσε να είναι αλληγορία του ουτοπιστή επαναστάτη ή του θεωρητικού της αναρχίας, που «βγαίνει μπροστά» με δονκιχωτική αισιοδοξία, αλλά κατατροπώνεται από την οργή των μαζών.

Στα ανά χείρας διηγήματα ο συγγραφέας επιστράτευσε στοιχεία υπερρεαλισμού, την αλλοιωμένη φαντασία ενός μεθυσμένου, τα φαντάσματα, τη μοίρα, το τραύλισμα ή το όραμα ενός ετοιμοθάνατου, τη διαίσθηση ενός περαστικού, ένα κακό σημάδι, οιωνό ή κάποια γοητευτική πρόληψη. Μπολιάζοντας τα ειδυλλιακά στοιχεία μιας «χωριάτικης» ιστορίας με τα πραγματιστικά αιτήματα μιας ρεαλιστικής ως προς τις προθέσεις πεζογραφίας του μεταβαλλόμενου αστικού τοπίου, επιχειρεί μια σπουδή ηθών που ακολουθεί την παράδοση του Χατζόπουλου και του Θεοτόκη: τον κοινωνικό προβληματισμό και την καταγγελία της αδικίας. Υπό αυτό το πρίσμα, είναι νεωτεριστής και μετατρέπει την πιστότητα προς τις άθλιες κοινωνικές συνθήκες σε κριτική διάθεση.

altΧωρίς να επιμελείται ιδιαίτερα τη γλώσσα της γραφής του ή τα ζητήματα ύφους, διατηρεί στα διηγήματά του αυτά την εσωτερική συνοχή, την αυτόνομη δράση των προσώπων, ένα βαθμό ελευθεροστομίας, πλούσιο και πηγαίο αίσθημα, ενώ επιστρατεύει σπάνια παρατηρητικότητα, γνήσια ποιητική αίσθηση και δυνατές εικόνες. Επίσης, αθετεί τους κανόνες της ειθισμένης «φυσικότητας», καθώς και τον κανόνα δομής που περιλαμβάνει αρχή, μέση και τέλος. Σκόπιμα αναμειγνύει φανταστικό με πραγματικό, χωρίς προκαθορισμένους κανόνες και διαμορφώνει ένα καθαρά προσωπικό χρόνο αφήγησης, «παίζοντας» με συνεχείς ανατροπές του προσδοκώμενου: εδώ συχνά πρωταγωνιστεί το τοπίο (για παράδειγμα, στο διήγημα «Η γειτονιά που έκλαιε και γελούσε»), ενώ κάποιο προσωπικό μυστικό, ένας αστικός μύθος, ένα όνειρο ή ακόμη κι ένα τραγούδι που ακούγεται από στόμα σε στόμα, και που μπορούν να αποβούν μοιραία για την εξέλιξη της πλοκής (το «Μυστικό του γερο-Λεβαντή», το «Τραγούδι του πεθαμένου» , το «Καράβι του θανάτου»). Μια συνεστίαση, ένα πανηγύρι ή ο ήχος της καμπάνας ανατρέπουν τις υπαρξιακές βεβαιότητες των πρωταγωνιστών των διηγημάτων αυτών, που συνθέτουν ένα ψηφιδωτό λαϊκής κουλτούρας και διατηρούν μιαν αμφίσημη εικαστική ποιότητα, καθώς τα ονόματά τους είναι αντλημένα από τη μυθολογία, την όπερα ή τη φαντασία του συγγραφέα, αναρτώντας στην πινακοθήκη των λογοτεχνικών ηρώων μια δυσνόητη εικόνα μεγάλης σκοτεινότητας και καθιερώνοντας νέους τύπους, αλλόκοτους, σ’ ένα τοπίο λογοτεχνικό που όμοιό του δεν υπάρχει στη νεοελληνική γραμματεία.

Ένα εκτός ρεαλισμού κοινωνιστικό διήγημα

Δεν μιλάμε για ένα απλοϊκό ηθογράφο, αλλά για ένα αναρχικό λογοτέχνη, που σαρκάζει την εξαθλίωση της νεόκοπης εργατικής τάξης των αστικών κέντρων και προαγγέλλει τα δεινά της.

Τον Βουτυρά ενέπνεε ένα ασύνειδο όραμα κοινωνικής επανάστασης που, ως σοσιαλιστικό στη δομή του, κρυβόταν επιμελώς πίσω από μιαν επίφαση αντικειμενικότητας. Αυτή η «πρόσοψη» όμως συνιστά και το στοιχείο του έργου του που είναι άξιο μελέτης: ένας σχετικός βαθμός «ισοπέδωσης» των προσώπων του αυτόματα τον κατατάσσει στους νατουραλιστές συγγραφείς. Κατέγραφε την πραγματικότητα «φωτοφωνογραφικά», με αποτέλεσμα την έντονη θεατρικότητα και το μαγικό κλίμα των διηγημάτων του. Επιλέγοντας τη μικρή φόρμα, ονομάστηκε "ο άνθρωπος-διήγημα" και δήλωνε ότι μπορούσε «να τυλίξει όλη τη γη με διηγήματα».


altΟ Φαρφουλάς και άλλα διηγήματα
Δημοσθένης Βουτυράς
Εκδ. Φαρφουλάς 2014
Σελ. 128, τιμή € 10,65

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΔΗΜΟΣΘΕΝΗ ΒΟΥΤΥΡΑ 


Ο Βουτυράς πρωτοεμφανίστηκε στα ελληνικά γράμματα το 1901 με το μεγάλο του αντιπολεμικό διήγημα Ο Λαγκάς. Από το 1901 μέχρι το 1950, που δημοσιεύθηκε το τελευταίο του διήγημα με τίτλο Αργό ξημέρωμα, δημοσίευσε τριάντα τόμους διηγημάτων με περισσότερα από 400 διηγήματα και τα μυθιστορήματα Το σπίτι των ερπετών (1933) και Τρικυμίες (1945). Βιβλία του μεταφράστηκαν σε ξένες γλώσσες και διηγήματά του φιλοξενήθηκαν σε καταξιωμένα λογοτεχνικά περιοδικά του εξωτερικού.

Κατά τη διάρκεια της κατοχής, σε ηλικία εβδομήντα χρονών, διατηρούσε ένα ογκώδες ημερολόγιο, μέρος του οποίου δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα «Αυγή», με τη μεσολάβηση του Στρατή Τσίρκα, που ήταν ένθερμος θαυμαστής του. Το μετεμφυλιακό κράτος αποφάσισε τη διακοπή της τιμητικής σύνταξης που ελάμβανε ενώ η Ακαδημία αρνήθηκε να τον αναγνωρίσει. Δεν μιλάμε για ένα απλοϊκό ηθογράφο, αλλά για ένα αναρχικό λογοτέχνη, που σαρκάζει την εξαθλίωση της νεόκοπης εργατικής τάξης των αστικών κέντρων και προαγγέλλει τα δεινά της. 

* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας.
Τελευταίο βιβλίο του, το μυθιστόρημα «Τα σπλάχνα» (εκδ. Κριτική).

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ο μπόγος» της Λίλας Κονομάρα – Ένας άγγελος που τον έλεγαν Μανόλη

«Ο μπόγος» της Λίλας Κονομάρα – Ένας άγγελος που τον έλεγαν Μανόλη

Στο μυθιστόρημα της Λίλας Κονομάρα «Ο μπόγος», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη, πρωταγωνιστεί η ίδια η Ιστορία, με τα πολλαπλά της πρόσωπα και προσωπεία. 

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

«Υπάρχει ένας πίνακας του Paul K...

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι’ αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου – Η σιωπή της Ιστορίας

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι’ αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου – Η σιωπή της Ιστορίας

Για το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι’ αυτά» (εκδ. Εστία). Φωτογραφία © Pablò / Unsplash.

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Αυτό το πρώτο μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου μιλά για την Ιστορία μέσω των προσωπικών ιστ...

«Αυτοκίνητο σισπασιόν» του Στυλιανού Σκαρλάτου (κριτική) – Μια νουβέλα με πρωταγωνιστή το σύνδρομο Άσπεργκερ

«Αυτοκίνητο σισπασιόν» του Στυλιανού Σκαρλάτου (κριτική) – Μια νουβέλα με πρωταγωνιστή το σύνδρομο Άσπεργκερ

Για τη νουβέλα «Αυτοκίνητο σισπασιόν» του Στυλιανού Σκαρλάτου (εκδ. Ενύπνιο), αλλά και για άλλα βιβλία με θέμα το σύνδρομο Άσπεργκερ.

Του Κώστα Προμπονά

Μια νουβέλα για ένα όχι σπάνιο σύνδρομο: Κοιτάζοντας προς το μέλλον.

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Γιον Φόσε: «Θαυμάζω τον Ίψεν γιατί ήξερε να μισεί»

Γιον Φόσε: «Θαυμάζω τον Ίψεν γιατί ήξερε να μισεί»

Σε συνέντευξή του στο Revistascena, ο Νορβηγός δραματουργός Jon Fosse μίλησε για την πολυετή πορεία του στον χώρο του θεάτρου. Τα πρώτα δύο μέρη της γνωστής επταλογίας του «Το άλλο όνομα» κυκλοφόρησαν πρόσφατα από τις εκδόσεις Gutenberg, σε μετάφραση Σωτήρη Σουλιώτη.

Επιμέλεια: ...

Το μίσος για την ελληνική λογοτεχνία

Το μίσος για την ελληνική λογοτεχνία

Σκέψεις του γνωστού συγγραφέα σχετικά με την ανυποληψία της νεοελληνικής πεζογραφίας στο ελληνικό κοινό. Στην κεντρική εικόνα, τμήμα από το έργο «Portrait of George Dyer in a Mirror» (1968), του Φράνσις Μπέικον.

Του Αλέξη Πανσέληνου

Έγινε πρόσφατα μεγά...

Διαβάζοντας με τον Παναγιώτη Εξαρχέα

Διαβάζοντας με τον Παναγιώτη Εξαρχέα

Πρόσωπα από το χώρο των τεχνών, των ιδεών και του πολιτισμού, αποκαλύπτουν τον δικό τους αναγνωστικό χαρακτήρα, τη μύχια σχέση τους με το βιβλίο και την ανάγνωση. Σήμερα, σκηνοθέτης Παναγιώτης Εξαρχέας απαντά σε 20 κλασικές ή απρόσμενες βιβλιοφιλικές ερωτήσεις.

Επιμέλεια: Λεωνίδας Καλούσης ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα του Χάρη Βλαβιανού «Πλατωνικοί διάλογοι ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι», που θα κυκλοφορήσει μέσα Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΕΛΟΣ ΚΑΛΟ ΟΛΑ ΚΑΛΥΤΕΡΑ

...
«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Κώστα Καβανόζη «Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας – Το μυθιστόρημα τεκμηρίων και η λογοτεχνικότητα του αναφορικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πατάκη, τέλη Σεπτεμβρίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Πολλοί πιστεύουν πως η εποχή που τα λογοτεχνικά βιβλία απαγορεύονταν και καίγονταν στην πυρά έχει παρέλθει. Στην πραγματικότητα, μέχρι και σήμερα, πολλές συντηρητικές ομάδες σε πολλές χώρες του κόσμου επιχειρούν να λογοκρίνουν και να καταστρέψουν ακόμα και έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, με διάφορες δικαιολογίες....

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ