Για τη συλλογή διηγημάτων του Δημοσθένη Καμπούρη «Η βόλτα με το φτυάρι» (εκδ. Βαγονέτο). Εικόνα: Από την ταινία «Barfly».
Γράφει ο Παναγιώτης Γούτας
Υποδεχόμαστε τον νεότευκτο εκδοτικό οίκο της Θεσσαλονίκης, το «Βαγονέτο», που διευθύνει ο καλός πεζογράφος Γιώργος Γκόζης (διατηρεί σε καλαίσθητο χώρο της Ανατολικής Θεσσαλονίκης και το βιβλιοπωλείο «Μεσιέ Σαρλό»), σχολιάζοντας το πρώτο πεζογραφικό βιβλίο Έλληνα συγγραφέα που εκδίδει. Πρόκειται για τη συλλογή επτά διηγημάτων Η βόλτα με το φτυάρι τού πεζογράφου Δημοσθένη Καμπούρη, που έχει τυπώσει στο παρελθόν δύο ακόμη συλλογές διηγημάτων, το Στη βροχή με μηχανάκι (Ελληνικά Γράμματα, 2001) και το Ο έρωτας στην κωλοτσέπη (Ενύπνιο, 2021). Έκδοση τυπογραφικά άψογη, με λιτό, καλλιτεχνικό εξώφυλλο, σε διχρωμία, που παραπέμπει σε εποχές όπου πλεόναζε η ποιότητα και υπολείπονταν οι χρωματικές ποικιλίες και οι ιλουστρασιόν εντυπωσιασμοί. Ας περιτρέξουμε όμως, κάπως συνοπτικά, στα επτά διηγήματα του βιβλίου. Σε όλες τις ιστορίες ο ήρωας είναι ένας άνδρας, με όνομα πότε Δημήτρης, Τάκης ή Γιάννης.
Στα δύο πρώτα διηγήματα («Η άγνωστη φωνή» και «Εκτός πεδίου»), που μοιάζουν αρκετά ως προς τη δομή τους, μια γυναίκα είναι η γενεσιουργός αιτία και η πηγή κάποιας υποτυπώδους αφηγηματικής δράσης. Και στις δύο ιστορίες ο ήρωας, δειλός, ανασφαλής και μοναχικός, επιδιώκει να προσεγγίσει μια γυναίκα, δίχως πάντα να το πετυχαίνει. Το «Η άγνωστη φωνή», που είναι εκτενέστερο, στο όριο της νουβέλας, είναι μάλλον το κορυφαίο της συλλογής. Η προσπάθεια να δημιουργήσει ο ήρωας μια στρωτή σχέση πάει στον βρόντο ύστερα από δική του άρνηση να παίξει το ερωτικό παιχνίδι με τους όρους της γυναίκας, που του προτάθηκε να συναντήσει. Έτσι, επιστρέφει στην εργένικη καθημερινότητά του και στις επί πληρωμή επαφές του.
Στο διήγημα «Κοινές στιγμές», πάλι κάποιος εργένης άντρας έχει περιστασιακές σχέσεις με μια παντρεμένη γυναίκα, σε μια αφήγηση με πολλά φλας μπακ. Υπάρχουν κι εδώ ομοιότητες στη δομή με το «Η άγνωστη φωνή» − ο εργένης ήρωας συναντιέται με την παντρεμένη, τη φλερτάρει, την πηγαίνει σπίτι του, όμως νιώθει ερωτική αφλογιστία και καταφεύγει σε μπαρ να συζητά με μια σερβιτόρα. Θα λέγαμε πως, στο εν λόγω διήγημα, όλα ήρθαν ανάποδα για τον ήρωα, που ωστόσο αντεπεξήλθε των περιστάσεων.
Στο «Η βόλτα με το φτυάρι» ένας άνδρας έχει χωρίσει με την πρώην του και το μόνο που τους ενώνει πλέον είναι η σκυλίτσα τους, η Χιονάτη. Όταν η σκυλίτσα πεθαίνει, παρόντων της πρώην του μαζί με τον καινούριο της φίλο, εκείνος κουβαλά ένα φτυάρι για να τη θάψει. Η επιστροφή στη γειτονιά του με το φτυάρι στη πλάτη, στο τέλος της ιστορίας, προσδίδει μια μπρουτάλ γοητεία στην αφήγηση, στο όριο του γκροτέσκο. Δυνατή ιστορία, ένα κοντράστ ψυχικών διαθέσεων και προσωπικών στιγμών, το τέλος μιας σχέσης μέσα από τον θάνατο του αγαπημένου κατοικίδιου του ζευγαριού.
Στο «Το φιλί που ξεχάστηκε» ο ήρωας συχνάζει σε μπαρ, πίνει ουίσκι, καπνίζει μαύρο και συναντά ύστερα από χρόνια την Εύα, για την οποία στα νεανικά του χρόνια είχε νιώσει ερωτικό σκίρτημα.
Ακολουθεί το «Ο σκοπός στο βάθος». Ένας εργένης φιλοδοξεί να βγει ραντεβού με τη σερβιτόρα του μπαρ που συχνάζει. Ενώ σχεδιάζει σχολαστικά στον νου του το πώς θα την πλησιάσει, η κοπέλα αρνείται την πρότασή του για ραντεβού, όμως το κερασμένο από την ίδια τελευταίο ποτό του τον κάνει να συμβιβαστεί με την ιδέα να αντιμετωπίσει πιο γλυκά κι ενσυναισθητικά τους ενοίκους της πολυκατοικίας του με τα προβλήματά τους. Το διήγημα μου θύμισε κάπως το αντίστοιχο του Ιγνάτη Χουβαρδά «Ένα όχι που μου ανέβασε το ηθικό» (Παραφυάδα, τεύχ. 6, 1990)
Στο «Το φιλί που ξεχάστηκε» ο ήρωας συχνάζει σε μπαρ, πίνει ουίσκι, καπνίζει μαύρο και συναντά ύστερα από χρόνια την Εύα, για την οποία στα νεανικά του χρόνια είχε νιώσει ερωτικό σκίρτημα. Αρκετά θολή και χωρίς προοπτική η επανένωσή του με την Εύα, που είναι χωρισμένη, με παιδιά. Κι εδώ, όπως στα πρώτα διηγήματα της συλλογής, έχουμε πανεπιστημιακό πάρτι, ερωτικού τύπου σκαμπανεβάσματα, απεγνωσμένες αφές και αδιέξοδα φιλιά, ώσπου η ημιτελής σχέση λήγει άδοξα, όμως, κατά περίεργο τρόπο, φυσιολογικά για τον ήρωά μας.
Ο Χρήστος, που έχει προβλήματα με την πρώην του επειδή τη ζηλεύει παθολογικά, βρίσκει αποκούμπι στον Δημήτρη για να του λέει τον καημό του
Η συλλογή ολοκληρώνεται με το διήγημα «Για έναν καφέ». Στο ίδιο μοτίβο, άνδρας μοναχικός σ’ ένα take away καφέ γνωρίζει κάποιον Χρήστο, που δουλεύει με μια ομάδα ψυχολόγων στο Ψυχιατρείο Σταυρούπολης − έτσι του συστήθηκε. Ο Χρήστος, που έχει προβλήματα με την πρώην του επειδή τη ζηλεύει παθολογικά, βρίσκει αποκούμπι στον Δημήτρη για να του λέει τον καημό του, όμως ο τελευταίος, αντιλαμβανόμενος το νοσηρό της όλης κατάστασης, απομακρύνεται από τον αψυχολόγητο «ψυχολόγο» αλλάζοντας στέκι για καφέ στη γειτονιά.
Μερικές σκέψεις και παρατηρήσεις για το βιβλίο
Το αφηγηματικό σύμπαν του Καμπούρη είναι χαμηλόφωνο, με ανθρώπους καθημερινούς, της συνοικίας, μοναχικούς, κάπως ιδιόρρυθμους και εμμονικούς, που δεν έχουν ξεχρεώσει ακόμη το γραμμάτιο του έρωτα που τους αναλογεί στη ζωή. Οι ήρωές του πίνουν τα βράδια σε μπαρ, συχνάζουν σε take away καφέ, αγοράζουν τσιγάρα σε ψιλικατζίδικα και διασκεδάζουν σε φοιτητικά πάρτι στην πανεπιστημιούπολη. Μια εσάνς από Μπουκόβσκι διαπνέει τις ιστορίες, που είναι καλογραμμένες, με απλά υλικά γραφής, δίχως πομπώδες ύφος και λεκτικούς εντυπωσιασμούς, διατηρώντας το ενδιαφέρον του αναγνώστη ως το τέλος.
Κάποιες από τις ιστορίες θα μπορούσαν να μεταφερθούν στον κινηματογράφο ως μικρού μήκους ταινίες, λόγω του σκηνοθετικού τρόπου γραφής τους.
Ποτέ δεν συμβαίνει κάτι ιδιαίτερα δραματικό ή συγκλονιστικό στα διηγήματα, υπάρχει όμως εσωτερική δράση και ένταση στον ψυχισμό των ηρώων, που άλλοτε αποδίδεται πετυχημένα (κυρίως μέσω των διαλόγων) άλλοτε όχι και τόσο. Κάποιες από τις ιστορίες θα μπορούσαν να μεταφερθούν στον κινηματογράφο ως μικρού μήκους ταινίες, λόγω του σκηνοθετικού τρόπου γραφής τους.
Η ίδια ιστορία με διαφορετικά πρόσωπα
Οι ήρωες του Καμπούρη δείχνουν χαμένοι στον κόσμο τους. Αυτήν όμως τη χαοτική κατάστασή τους ο συγγραφέας την αποδίδει αρκετά πειστικά και συγκροτημένα, έχοντας επίγνωση της κατάστασής τους, σε σημείο που να μπορούμε να εκλάβουμε τις ιστορίες του εν μέρει ως βιωματικές. Παράλληλα, οι ανασφαλείς ήρωες μεταφέρουν την αναποφασιστικότητά τους και το αξεκαθάριστο των προθέσεών τους στις γυναίκες ηρωίδες, που αντιδρούν κι εκείνες ανάλογα με τη συμπεριφορά που δέχονται. Σ’ όλες τις ιστορίες ο αναγνώστης αισθάνεται πως διαδραματίζεται η ίδια ιστορία με διαφορετικά πρόσωπα. Θα μπορούσαν, λοιπόν, όλες μαζί, να είχαν αποτελέσει το υλικό μιας εκτενούς νουβέλας με πρωταγωνιστή τον ίδιο ήρωα.
Γενικά ο Καμπούρης κάνει (μέσω αναρωτήσεων και αμφιβολιών που εκφράζουν τα πρόσωπα των ιστοριών του) πιο λεπτεπίλεπτη, ψυχογραφικού τύπου απόδοση του μικρόκοσμου των ηρώων του
Ο αφηγηματικός κόσμος του Καμπούρη μού θύμισε τον αντίστοιχο του πεζογράφου Ιγνάτη Χουβαρδά, με τον οποίο ο συγγραφέας δείχνει να έχει κάποια εκλεκτική συγγένεια. Ο εκάστοτε ήρωας του Χουβαρδά στα πεζογραφήματά του είναι πιο εμμονικός και επίμονος στο κυνήγι του θηλυκού, ενώ στο βιβλίο του Καμπούρη οι άντρες πρωταγωνιστές δείχνουν πιο αβέβαιοι και αναποφάσιστοι, αφήνοντας συχνά τα πράγματα στην τύχη, που δεν τους χαμογελά πάντα. Γενικά ο Καμπούρης κάνει (μέσω αναρωτήσεων και αμφιβολιών που εκφράζουν τα πρόσωπα των ιστοριών του) πιο λεπτεπίλεπτη, ψυχογραφικού τύπου απόδοση του μικρόκοσμου των ηρώων του, ενώ οι αντίστοιχοι ήρωες του Χ. δρούνε περισσότερο και παίρνουν πιο άμεσες και γρήγορες αποφάσεις. Ωστόσο, το μοτίβο (μοναχικός άντρας, ανασφαλής, που επιχειρεί να προσεγγίσει γυναίκα και που δεν του βγαίνει πάντα) παραμένει κοινό και στους δύο.
＊Ο ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΓΟΥΤΑΣ είναι συγγραφέας. Τελευταίο του βιβλίο η συλλογή διηγημάτων «Ένα δικό του δωμάτιο» (εκδ. Ρώμη).
Απόσπασμα από το βιβλίο
Θυμήθηκε την Άννα, τη σερβιτόρα στο μπαρ και αυτό που του είχε πει σχετικά. Δούλευε σήμερα όπως κάθε Παρασκευή. Θα την έβλεπε άραγε; Αλλά γιατί να θέλει πλέον να τη βλέπει και ίσα ίσα να ανταλλάσσει καμιά κουβέντα μαζί της; Εξάλλου ακριβώς μια απ’ τις τελευταίες της κουβέντες τον είχε σφάξει ακόμα περισσότερο κι απ’ τον πόνο στο γόνατο, μόλις της είχε μιλήσει γι’ αυτό:
«Ρήξη μηνίσκου; Πολύ γεροντίστικο μου ακούγεται», του είχε πει.
Λίγα λόγια για τον συγγραφέα
Ο Δημοσθένης Καμπούρης γεννήθηκε το 1977. Ζει και εργάζεται στη Θεσσαλονίκη.
Έχει εκδώσει τις συλλογές διηγημάτων: Στη βροχή με μηχανάκι, Ελληνικά Γράμματα 2001 (βραχύς κατάλογος Κρατικών Βραβείων Λογοτεχνίας, κατηγορία Διήγημα και του λογοτεχνικού περιοδικού Διαβάζω, κατηγορία πρωτοεμφανιζόμενου συγγραφέα) και Ο έρωτας στην κωλότσεπη, Ενύπνιο 2021.
