dionisis xaritopoulos kentriki

Για το χρονικό του Διονύση Χαριτόπουλου «Ο κόκκινος καθηγητής» (εκδ. Τόπος).

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Ο Πειραιάς των ανθρώπων της βιοπάλης, αλλά και των τυχοδιωκτών, που δεν διστάζουν να διαβούν τον Ρουβίκωνα και να παρανομήσουν, με όσα αυτό σημαίνει για την τύχη τους. Η Κατοχή και ο Εμφύλιος, που μάτωσαν έως το κόκαλο τη χώρα και της άφησαν ανεπούλωτες πληγές. Η τιμή, για την προάσπιση της οποίας μπορείς να φτάσεις ακόμη και στο φόνο. Έρωτες παράνομοι που δεν θα ευδοκιμούσαν μέσα στον περιοριστικό κοινωνικό κύκλο. Σκληρότητα, ντομπροσύνη, μαγκιά και μανιάτικη εκδίκηση.

Ο Πειραιάς

Οι θεματικές του Διονύση Χαριτόπουλου δεν θα αλλάξουν ποτέ μέσα στο διάβα της παρουσίας του στα ελληνικά γράμματα. Θα κινηθεί με προσήλωση γύρω από τον πειραϊκό διάκοσμο και δεν θα τον περιγράψει απλώς, αλλά θα εισχωρήσει σε όλους τους κώδικες που τον συγκρότησαν για χρόνια. Σε αυτές τις θεματικές, βέβαια, θα πρέπει να προσθέσουμε και τον αγαπημένο του Ολυμπιακό, ο οποίος όμως απουσιάζει από το χρονικό (όπως ο ίδιος το ονομάζει) του Κόκκινου καθηγητή. Όλα τα υπόλοιπα στοιχεία της εργογραφία του, ωστόσο, υπάρχουν σε τούτο το βιβλίο.

topos xaritopoulos o kokkinos kathigitis

Ένα παιδί γεννιέται θυμωμένο το 1947 (χρονιά που γεννήθηκε και ο Χαριτόπουλος). Είναι το παιδί μιας εξωσυζυγικής σχέσης ανάμεσα σε μια μάνα που κατέβηκε από τα βουνά των Αγράφων, με σκοπό να ζήσει τις χάρες της αστικής ζωής στην Αθήνα. Παντρεύτηκε έναν… αμνό του θεού, έναν άντρα που την αγαπούσε μεν, αλλά ήταν ολότελα βαρετός και παρά τη σωματική του ρώμη, μπρος στη γυναίκα του έμοιαζε με ζαρωμένο ζωάκι. Συν τοις άλλοις, αποδείχθηκε πως δεν μπορούσε να τεκτονοποιήσει.

Αίφνης, εμφανίζεται στη γειτονιά ο κόκκινος καθηγητής, ένας Μανιάτης περιωπής, του οποίου η θωριά είναι άγρια και απειλητική, έχει ασπαστεί τον κομμουνισμό (εξ ου και το «κόκκινος») και μπλέκει με τη μάνα του παιδιού. Η παρουσία του, όμως, στη ζωή του παιδιού θα παραμείνει στη σφαίρα της πιθανολόγησης και του κουτσομπολιού. Όντως, καθώς μεγαλώνει το παιδί ολοένα και του μοιάζει περισσότερο.

Η απεικόνιση της εποχής

Ο Χαριτόπουλος δεν έχει σκοπό να στήσει ένα παράνομο ειδύλλιο και πάνω σ’ αυτό να χτίσει το χρονικό του. Μέσα σε λίγες σελίδες κάνει μια περιδιάβαση στην εποχή, στα δεινά της, στα επίχειρά της πάνω στους ανθρώπους, στα βάσανα και τα πρέπει που τους επιβάλλει.

Η Κατοχή και ο Εμφύλιος δημιουργούν μια εξόχως σκληρή συνθήκη για τους ανθρώπους. Η πείνα του πολέμου θα δώσει τη θέση της στον αδελφοκτόνο πόλεμο, τις διώξεις των αριστερών και την επικυριαρχία των νικητών.

Μανιάτικη τιμή

Ο Πειραιάς γίνεται το πεδίο έρευνας του Χαριτόπουλου, ενώ τα Μανιάτικα είναι το σημείο αιχμής. Εκεί η τιμή ξεπλένεται με αίμα και εκδίκηση. Οι φατρίες ανοίγουν πόλεμο και τον κλείνουν μόνο όταν έχει πεθάνει και ο τελευταίος αρσενικός. Η οικογένεια του κόκκινου καθηγητή έχει μια τέτοια έχθρα με μια άλλη οικογένεια Μανιατών (εθνικόφρονες αυτοί), η οποία ολοκληρώνεται αισίως μόλις στο τέλος του βιβλίου.

(...) πλάθει ήρωες που για λίγο ξεφεύγουν από την πραγματική ζωή για να «κουρνιάσουν» στις σελίδες ενός βιβλίου.

Ο Χαριτόπουλος κι εδώ δεν ξεπέφτει στην επίπεδη ηθογραφία, καθώς ο τρόπος που γράφει δεν είναι περιγραφικός, αλλά βιωματικός. Όχημα πάντα είναι η γλώσσα του που δεν είναι λογοτεχνικά καμωμένη, αλλά αυτή που οι άνθρωποι του λαϊκού Πειραιά μιλούν και εκφράζονται.

Μέσα από αυτή την οπτική, τα πάντα ανέρχονται και αποκτούν μια άλλη ποιότητα. Δεν περιορίζεται στη δημιουργία προτύπων, άρα και χαρακτήρων περιχαρακωμένων στα ειδολογικά τους χαρακτηριστικά, αλλά πλάθει ήρωες που για λίγο ξεφεύγουν από την πραγματική ζωή για να «κουρνιάσουν» στις σελίδες ενός βιβλίου. Έως τη στιγμή που αυτό ολοκληρώνεται κι εκείνοι επιστρέφουν από εκεί που ήρθαν.

Ιστορία ενηλικίωσης

Το χρονικό του «θυμωμένου» παιδιού είναι στην ουσία μια κλασική ιστορία δύσκολης ενηλικίωσης. Το ατίθασο παιδί θα περάσει από διάφορες φάσεις, για να φτάσει στην αγάπη του για τα βιβλία που θα τον σώσουν από τον βρομισμένο πάτο της παρανομίας και -γιατί όχι;- της φυλακής.

Ο συγγραφικός «φάρος» του Χαριτόπουλου ήταν πάντοτε η λιτότητα και η ευθύτητα.

Γνωρίζει τον πραγματικό του πατέρα, πηγαίνει στο σχολείο που αυτός διδάσκει, αλλά πολύ αργότερα, μεγάλο πια το παιδί και ετοιμοθάνατος ο πατέρας, θα καταφέρουν να βρεθούν ενώπιος ενωπίω και ο ένας να αποδεχθεί τον άλλον.

Στο ερώτημα αν μπορεί να χωρέσει η ζωή ενός ανθρώπου μέσα σε λίγες σελίδες, ο Χαριτόπουλος απαντάει με τον Κόκκινο καθηγητή, ο οποίος όχι μόνο δεν περιορίζεται στο μερικό της πλοκής, αλλά το εντάσσει οργανικά στην κοινωνικοπολιτική συνθήκη της εποχής. Ο συγγραφικός «φάρος» του Χαριτόπουλου ήταν πάντοτε η λιτότητα και η ευθύτητα. Με αυτά πορεύτηκε από βιβλίο σε βιβλίο και έδειξε πως μπορεί να πει με λίγα λόγια, πολλά περισσότερα. Το ίδιο κάνει και σε αυτό το βιβλίο.

politeia deite to vivlio 250X102

Αν είναι αυτοβιογραφικό; Κι αυτό το ερώτημα έχει απαντηθεί εν τοις πράγμασι από τον ίδιο. Κάθε βιβλίο του είναι απόσταγμα άμεσου βιώματος. Η μυθοπλασία έρχεται απλώς να συμπληρώσει μια ολοκληρωμένη εικόνα και να φωτίσει κάποιες αθέατες πλευρές της, όχι όμως και να την παραλλάξει εντελώς. Ο λογοτεχνικός κόσμος του Χαριτόπουλου είναι παλλόμενος, γήινος, έχει σάρκα και οστά και, ναι, δεν περιορίζεται στα σύνορα ενός βιβλίου.

 *Ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΜΑΡΙΝΟΣ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας. 


 Δυο λόγια για τον συγγραφέα  

Ο Διονύσης Χαριτόπουλος γεννήθηκε το 1947 στον Πειραιά όπου έζησε τα πρώτα είκοσι χρόνια της ζωής του κάνοντας από μικρή ηλικία διάφορες χειρωνακτικές δουλειές. Άφησε ημιτελείς δύο ενάρξεις σπουδών στην Αθήνα και το Λονδίνο, παντρεύτηκε δυο φορές και απέκτησε δυο γιούς από τον πρώτο του γάμο, δούλεψε αρκετά χρόνια στη διαφήμιση, ενώ από το 1990 εγκατέλειψε οριστικά κάθε βιοποριστική δραστηριότητα.

dionisis xaritopoulos

Έχει εκδώσει πολλά έργα μυθοπλασίας και δοκίμια, μεταξύ των οποίων το ιστορικό έργο Άρης, ο αρχηγός των ατάκτων, μια ολοκληρωμένη και τεκμηριωμένη βιογραφία του Άρη Βελουχιώτη. 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Βρίκελοι» του Γιώργου Χωματηνού (μυθιστόρημα) – Το αρχαίο δράμα συναντά τον ευαγγελικό μυστικισμό σε ένα κείμενο ανοιχτό σε ερμηνείες

«Βρίκελοι» του Γιώργου Χωματηνού (μυθιστόρημα) – Το αρχαίο δράμα συναντά τον ευαγγελικό μυστικισμό σε ένα κείμενο ανοιχτό σε ερμηνείες

Για το μυθιστόρημα του Γιώργου Χωματηνού «Βρίκελοι» (εκδ. Κίχλη). Εικόνα: Ο πίνακας του Νικόλαου Γύζη «Κεφαλή του Αρχαγγέλου».

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Το να βρίσκεσαι ξαφνικά σε μια ομιχλώδη και βαλτώδη λογοτεχνική...

«Αίτημα» της Άντζελας Δημητρακάκη και του Δημήτρη Κεχρή – Μοναξιά και συντροφικότητα στα χρόνια της πανδημίας

«Αίτημα» της Άντζελας Δημητρακάκη και του Δημήτρη Κεχρή – Μοναξιά και συντροφικότητα στα χρόνια της πανδημίας

Για το βιβλίο μυθοπλασίας της Άντζελας Δημητρακάκη, με φωτογραφίες του Δημήτρη Κεχρή «Αίτημα» (εκδ. Τόπος). © Δημήτρης Κεχρής

Γράφει η Μαρία Μοίρα

Και ξαφνικά ο πλανήτης κράτησε την ανάσα του αιφνιδιασμένος. Μια ευεργετική ...

«Η γραφή των κυμάτων» του Γιώργου Παπαδάκη (κριτική) – Έρωτας και πολιτική, παιδί και μνήμες

«Η γραφή των κυμάτων» του Γιώργου Παπαδάκη (κριτική) – Έρωτας και πολιτική, παιδί και μνήμες

Για το μυθιστόρημα του Γιώργου Παπαδάκη «Η γραφή των κυμάτων» (εκδ. Εστία). Κεντρική εικόνα: Ziad Antar, Wa © Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης.

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Ο Βασίλης Αλεξάκης έλεγε ότι για να φτιάξεις μια στιβαρή μυθιστορηματική δομ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

24η Διεθνής Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης (ΔΕΒΘ) το 2028: Τιμώμενη χώρα η Ισπανία, στο επίκεντρο η μετάφραση

24η Διεθνής Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης (ΔΕΒΘ) το 2028: Τιμώμενη χώρα η Ισπανία, στο επίκεντρο η μετάφραση

Η Ισπανία θα είναι η Τιμώμενη Χώρα στην 24η Διεθνή Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης (ΔΕΒΘ), που θα πραγματοποιηθεί στις 4-7 Μαΐου 2028. Στο επίκεντρο της ισπανικής συμμετοχής, η μετάφραση. Εικόνα:  Νίκος Μπακουνάκης, πρόεδρος ΕΛΙΒΙΠ, (αριστερά), Χόρχε Ντομέκ, πρέσβης της Ισπανίας στην Αθήνα, (δεξιά).

...
«Ανθρώπινος», λέξη της χρονιάς για το Λεξικό του Κέιμπριτζ – Για την ανάγκη να παραμείνουμε βαθιά ανθρώπινοι στην εποχή της ΤΝ

«Ανθρώπινος», λέξη της χρονιάς για το Λεξικό του Κέιμπριτζ – Για την ανάγκη να παραμείνουμε βαθιά ανθρώπινοι στην εποχή της ΤΝ

Την εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης, το Λεξικό του Κέιμπριτζ ανακήρυξε τη λέξη «Human» («Ανθρώπινος») ως «Λέξη της χρονιάς». © Magnific

Επιμέλεια: Book Press

Η λέξη «Human» («Ανθρώπινος») ως επίθετο ανακηρύχθηκε «Λέξη της χρο...

«Κάτσε να μπει η άνοιξη, Μπαντίνι» του Τζον Φάντε (μυθιστόρημα) – Πρώτο μέρος της Τετραλογίας, στα χρόνια της Μεγάλης Ύφεσης

«Κάτσε να μπει η άνοιξη, Μπαντίνι» του Τζον Φάντε (μυθιστόρημα) – Πρώτο μέρος της Τετραλογίας, στα χρόνια της Μεγάλης Ύφεσης

Για το μυθιστόρημα του Τζον Φάντε (John Fante) «Κάτσε να μπει η άνοιξη, Μπαντίνι» (μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, εκδ. Δώμα). Εικόνα: Από την ομότιτλη κινηματογραφική διασκευή του Dominique Deruddere (1989).

Γράφει ο Σόλωνας Παπαγεωργίου

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Δίχως καβάτζα καμιά – Βίος και Πολιτεία του Νικόλα Άσιμου» του Γιώργου Ι. Αλλαμανή (προδημοσίευση)

«Δίχως καβάτζα καμιά – Βίος και Πολιτεία του Νικόλα Άσιμου» του Γιώργου Ι. Αλλαμανή (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση του προλόγου του συγγραφέα, στη νέα έκδοση του «Δίχως καβάτζα καμιά – Βίος και Πολιτεία του Νικόλα Άσιμου», του Γιώργου Ι. Αλλαμανή, το οποίο κυκλοφορεί στις 24 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Τόπος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

«Παιχνίδι σκιών» του Τιμ Μάρσαλ (προδημοσίευση)

«Παιχνίδι σκιών» του Τιμ Μάρσαλ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Τιμ Μάρσαλ [Tim Marshall] «Παιχνίδι σκιών – Η πρώτη πράξη του νέου ψυχρού πολέμου μεταξύ Ανατολής και Δύσης» (μτφρ. Σπύρος Κατσούλας, πρόλογος Ηλίας Μαγκλίνης), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 18 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστό...

«Από το ένα στο άλλο» της Μαρίτσας Περ. Ράλλη (προδημοσίευση)

«Από το ένα στο άλλο» της Μαρίτσας Περ. Ράλλη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός διηγήματος από τη συλλογή διηγημάτων της Μαρίτσας Περ. Ράλλη «Από το ένα στο άλλο 10+1 διηγήματα», η οποία θα κυκλοφορήσει, στη σειρά «Τα αειθαλή», αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Τόπος. Κεντρική εικόνα: Η Μ. Ράλλη σε νεανική φωτογραφία (studio Nelly’s), από το Αρχείο της Μαρίας Ράλλη – ΜΙΕΤ, Λογ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Ένα, δύο, τρία, πολλά Πολυτεχνεία» – Τέσσερα πρόσφατα βιβλία 53 χρόνια μετά την εξέγερση

«Ένα, δύο, τρία, πολλά Πολυτεχνεία» – Τέσσερα πρόσφατα βιβλία 53 χρόνια μετά την εξέγερση

Πρόσφατα βιβλία που αποτυπώνουν με νέες ματιές το «Πολυτεχνείο». Εικόνα: Από τη δεύτερη επέτειο της εξέγερσης του Πολυτεχνείου, το 1975.

Επιμέλεια: Ελένη Κορόβηλα

Τρία χρόνια μετά το ορόσημο της «στρογγυλής» επετείου μισού αιώνα από την εξέγερση του ...

Τι διαβάζουμε τώρα; 15 βιβλία μεταφρασμένης πεζογραφίας – Βραβευμένα, παραγνωρισμένα, ντεμπούτα

Τι διαβάζουμε τώρα; 15 βιβλία μεταφρασμένης πεζογραφίας – Βραβευμένα, παραγνωρισμένα, ντεμπούτα

15 βιβλία μεταφρασμένης πεζογραφίας που ξεχωρίσαμε από την πρόσφατη βιβλιοπαραγωγή. Ανάμεσά τους, κάποια βραβευμένα, κάποια παλαιότερα, που μεταφράζονται για πρώτη φορά στα ελληνικά, κάποια λογοτεχνικά ντεμπούτα. 

...

Τι διαβάζουμε τώρα; Έξι μουσικές (αυτο)βιογραφίες

Τι διαβάζουμε τώρα; Έξι μουσικές (αυτο)βιογραφίες

Έξι σημαντικές προσωπικότητες από τον χώρο της μουσικής (αυτο)βιογραφούνται και αποκαλύπτουν τις προσωπικές τους διαδρομές, μέσα από τις εκάστοτε κοινωνικές συνθήκες, προς τη δημιουργία του έργου τους.

Επιλογή-παρουσίαση: Κώστας Αγοραστός

Πολλοί είναι ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΦΑΚΕΛΟΙ