«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (κριτική) – Η πολιτική ως πράξη ευθύνης

Οι Συμπληγάδες Αξιών (εκδ. Αρμός) είναι ένα πολιτικό δοκίμιο ενός λογοτέχνη και, ταυτόχρονα, ένα λογοτεχνικό δοκίμιο ενός πολιτικού επιστήμονα. Αυτή είναι μια από τις σημαντικότερες αρετές του βιβλίου. Ενώνει την επιστήμη και την λογοτεχνία, εντασσόμενο στο πεδίο της διανόησης.

Η «διανόηση» είναι πολύ δύσκολο να οριστεί, σχεδόν αδύνατο, αλλά σε κάθε περίπτωση αφορά ένα χώρο «πνεύματος», ο οποίος υπερβαίνει τους περιορισμούς των αυστηρών οριοθετήσεων του δημόσιου λόγου, της τέχνης και της επιστήμης. Η διανόηση τα ενώνει αυτά και αποτελεί την ταυτοτική έδρα αυτού του βιβλίου. Αυτό είναι σημαντικό γιατί αφενός η διανόηση είναι πάντα μια κρίσιμη συνιστώσα κοινωνικής και πολιτικής εξέλιξης και, αφετέρου, μάλλον σπανίζουν οι ερευνητές-επιστήμονες που γράφουν λογοτεχνία και, αντίστοιχα, οι λογοτέχνες-ακαδημαϊκοί ερευνητές. Η λογοτεχνική κατάθεση του Μηνά Στραβοπόδη αποτελεί ένα βιωματικό «άπλωμα» ενός νέου επιστήμονα πέρα από τα πλαίσια της έρευνας και, έτσι, ένα μήνυμα για το περιεχόμενο και την αποστολή του πολιτικού στοχασμού στη σύγχρονη κοινωνία.

Επιπλέον, προτείνω την ανάγνωση του βιβλίου για τους εξής λόγους:

Αναδεικνύει την προσωπική ευθύνη του επιστήμονα -εν προκειμένω του πολιτικού επιστήμονα- στο πεδίο της διαλεκτικής σύνθεσης, το οποίο ορίζει την πολιτική και τη δυναμική της κοινωνίας μας. Σε μια εποχή όπου πολλοί επιστήμονες αντιλαμβάνονται την τεχνοκρατική αριστεία και γραφειοκρατική επάρκεια ως κύρια κριτήρια εκπλήρωσης της αποστολής τους, ο Στραβοπόδης στις Συμπληγάδες Αξιών μας υπενθυμίζει την αποστολή του πολιτικού επιστήμονα και μας τεκμηριώνει πως η ευθύνη του επιστήμονα είναι ανάλογη της ισχύος του. Ο πρωταγωνιστής του βιβλίου είναι ένας πολιτικός στοχαστής με παγκόσμιο βεληνεκές, η συναίσθηση του οποίου είναι και συναίσθηση ευθύνης. Αν επιχειρούσαμε να δούμε τις Συμπληγάδες Αξιών ως πολιτικό δοκίμιο -αντί για το μυθιστόρημα που είναι- θα λέγαμε ότι εντάσσεται στην παράδοση του κριτικού ρεαλισμού, αναδεικνύοντας τόσο τη σημασία των δομών όσο και τη σημασία των δραστών στη δυναμική της πολιτικής αλλαγής.

Στο τέλος του βιβλίου, ο συγγραφέας είναι σαν να μας λέει «από εδώ και πέρα είναι στο χέρι σας, έχετε ευθύνη».

Πολιτική ανάλυση

Ενώ είναι θαρραλέα η πολιτική ανάλυση του συγγραφέα -υπό την έννοια ότι δεν φοβάται να καταθέσει αιχμηρά συμπεράσματα και θέσεις- δεν προτείνει εύκολες λύσεις, έχει επίγνωση της ποιότητας των αδιεξόδων και μας τη μεταφέρει. Μοιάζει να έχει βάλει μια κάμερα στον καθρέφτη ενός αυτοκινήτου που κινείται δίπλα στο χείλος του γκρεμού, περιγράφει τις ευθύνες του οδηγού και των άλλων επιβατών και ξαφνικά σβήνει την κάμερα, στο τέλος του βιβλίου, σαν να μας λέει «από εδώ και πέρα είναι στο χέρι σας, έχετε ευθύνη».

Ο Μηνάς Στραβοπόδης γεννήθηκε το 1997 στη Ζάκυνθο. Από πολύ μικρή ηλικία άρχισε να ασχολείται με τη Λογοτεχνία, την Τέχνη και τον Πολιτισμό γενικότερα, ενώ παράλληλα του κίνησαν το ενδιαφέρον οι κοινωνικές και πολιτικές επιστήμες.

Είναι εμφανής η απαισιοδοξία του συγγραφέα σχετικά με την ανταπόκρισή μας στο μέγεθος και στην ποιότητα της ευθύνης, αλλά η ελπίδα υπάρχει.

Είναι εμφανής η απαισιοδοξία του συγγραφέα σχετικά με την ανταπόκρισή μας στο μέγεθος και στην ποιότητα της ευθύνης, αλλά η ελπίδα υπάρχει. Η ελπίδα υπάρχει στον προβεβλημένο δράστη-πολιτικό επιστήμονα που γίνεται μάρτυρας ώστε να αλλάξει ασθενείς δομές, αντί να τις αναπαράγει όπως συχνά κάνουν οι περισσότεροι πολίτες στην καθημερινότητά τους (η αναπαραγωγή των δομών ως αποτέλεσμα του πολιτικού κριτηρίου και της δράσης του πλήθους-μάζας φαίνεται ξεκάθαρα στο τέλος του βιβλίου). Η ελπίδα υπάρχει στο γεγονός πως ο πολίτης-δράστης αλλαγής δεν είναι κάποιος πολιτικός-υπερήρωας, αλλά άνθρωπος με σωματικούς περιορισμούς και συναισθηματικές ανάγκες, ένα φθαρτό και ευάλωτο κύτταρο κοινωνικής αλλαγής, δυνητικά ο σοφός και γενναίος «διπλανός» μας. Ανθρώπινα είναι τα μέτρα των ηρώων, υποστηρίζει, ουσιαστικά, ο συγγραφέας. Η ελπίδα, επίσης, υπάρχει και στην ίδια την ύπαρξη του βιβλίου, το οποίο έρχεται να αποτελέσει την κατάθεση του συγγραφέα στο δημόσιο διάλογο, ακριβώς γιατί πιστεύει ακόμα στην προοπτική αυτού του διαλόγου.

Η προοπτική της κοινωνίας

Το βιβλίο αυτό είναι το δεύτερο μυθιστόρημα του συγγραφέα, μετά τον Επαναστάτη της Αβύσσου. Βλέπουμε την εξέλιξη ενός συγγραφέα, με το έργο του να αποκτά κορμό με ευδιάκριτα χαρακτηριστικά. Βλέπουμε ένα νέο πρόσωπο στο δημόσιο διάλογο, έχοντας την ευκαιρία να διακρίνουμε την ταυτότητά του σήματός του. Ο Στραβοπόδης αγωνιά για την προοπτική της κοινωνίας, η πολιτική του σκέψη είναι διαρθρωτική και σημειακή ταυτόχρονα, τραβάει ζωηρές γραμμές ανάμεσα στο αληθινό και το κίβδηλο, το έντιμο και το δόλιο, το ατομικό και το μαζικό. Επίσης, αντιλαμβάνεται τη βία (κρατική και μη) ως συστατικό πολιτικής ανατροπής, αποδίδει πρωταγωνιστικό ρόλο σε σπουδαίους μάρτυρες, γνωρίζει πως η επιδραστικότητα της μαρτυρικής θυσίας υπόκειται σε περιορισμούς και, κυρίως, θεωρεί την ενεργή συμμετοχή του πολιτικού επιστήμονα στις μεγάλες πολιτικές αλλαγές ως μια υπόθεση της ταυτότητας και της ευθύνης του.

* Ο ΑΝΔΡΕΑΣ ΑΝΔΡΙΚΟΠΟΥΛΟΣ είναι Αναπληρωτής Καθηγητής του Τμήματος Ναυτιλιακών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πειραιώς.