alt

Του Νίκου Κουρμουλή

Το βιογραφικό του νεόκοπου Λευκορώσου συγγραφέα Αλεξάντρ Σκορομπογκάτοφ είναι κάθε άλλο παρά συνηθισμένο: Σπούδασε θέατρο και κινηματογράφο στη μεγάλη σχολή του Μινσκ, θεολογία στο Θεολογικό Ινστιτούτο του Σαιν-Ζορζ στο Παρίσι, ενώ έχει αποφοιτήσει από το Λογοτεχνικό Ινστιτούτο «Γκόρκι» στη Μόσχα. Έχει δουλέψει ως υπάλληλος τσίρκου, νυχτοφύλακας και δημοσιογράφος στο ραδιόφωνο. Σχεδόν όλες αυτές οι επιδράσεις αναγνωρίζονται στο εν λόγω βιβλίο. 

Ο Διαβολικός λοχαγός Μπερτράν είναι μια καφκική μυθιστορία που με μια πρώτη ματιά θα έλεγε κανείς ότι πρόκειται για ολιγοσέλιδη μπροσούρα φόρο τιμής στον Τσέχο δημιουργό. Όμως ο συγγραφέας ξεγελά ευχάριστα τον αναγνώστη, παίζοντας μαζί του τη γάτα με το ποντίκι. Το μυαλό του Νικολάι, φαίνεται εξαρχής σχεδόν σαλεμένο. Κύρια εμμονή, η γυναίκα του, η οποία στα μάτια του ήρωα φαντάζει ιδιαίτερα όμορφη και ποθητή. Τα ερώτηματα για τον Σκορομπογκάτοφ ανακύπτουν από τις ακραίες δολιχοδρομίες του ήρωα του. Πού μπαίνει το όριο του αποδεκτού και από που ξεκινά η ίσαλος γραμμή της παράνοιας;  Μπορεί η ωμή ερωτική έλξη να τισαθευτεί από τη λογική;

Στον κήπο της γαμήλιας Εδέμ

Με στοιχειωμένη γραφή και ένα σπαρακτικό βλέμμα ο Λευκορώσος δημιουργεί ένα τρομακτικό περιβάλλον ασφυξίας

Με στοιχειωμένη γραφή και σπαρακτικό βλέμμα, που ποτέ δεν γίνεται κακόμοιρο ή μελό, ο Λευκορώσος δημιουργός -που ζει μόνιμα στην Αμβέρσα του Βελγίου- δημιουργεί ένα τρομακτικό περιβάλλον ασφυξίας. Ένας κοπιαστικός αγώνας, όπου τα δύο μέρη φτάνουν ένα βήμα πριν από την αλληλοεξόντωση. H ιδιωτική σφαίρα βιωμένη πίσω από κλειστές πόρτες και το παραβάν των ψιθύρων. Εκκούσια φράγματα, μέσα στον υποτιθέμενο ειδυλλιακό κήπο της γαμήλιας Εδέμ. 

Ο Αλεξάντρ Σκορομπογκάτοφ κατασκευάζει ένα βασανιστικό δράμα δωματίου, μια camera obscura ο φακός της οποίας είναι στραμμένος από έξω προς τα μέσα. Ο λοχαγός Μπερτράν είναι το είδωλο που δημιουργεί η συσκοτεισμένη συνείδηση του Νικολάι. Το περίγραμμά του είναι σαφές και αδρό: Ρωμαλέος, άτρωτος, κυνικός και συνάμα ένα εξασκιμένο αυτί που ακούει τα παράπονα του ήρωα. Ο λοχαγός Μπερτράν συνθέτει τον θρυμματισμένο κόσμο του πρωταγωνιστή και προσπαθεί να κολλήσει τα κομμάτια, σύμφωνα με τις δικές του βουλές. Είναι το εργαλειακό μέσο του συγγραφέα που βαυκαλίζεται πως είναι ο πραγματικός συγγραφέας. Από σελίδα σε σελίδα, το παιχνίδισμα του Σκορομπογκάτοφ γίνεται όλο και πιο ολισθηρό. Παίρνει παράξενες κλίσεις και απότομες στροφές. Η Βέρα, γυναίκα του Νικολάι, είναι ταλαντούχα θεατρίνα. Άπαντες τη θαυμάζουν και τη θωπεύουν. Φαντασίωση του ήρωα ή πραγματικότητα; Δεν θα μάθουμε ποτέ. 

Αρχέτυπα και στερεότυπα

Χειρίζεται με μαεστρία την αρχετυπική ιεράρχιση των φύλων: άνδρας, η επιβάλλουσα βούληση, γυναίκα, ο καταδιωκόμενος δέκτης

Για την Βέρα, ο Νικολάι είναι το υποτυπώδες ράμμα για την τραυματική απώλεια του παιδιού τους που το έχασαν πολύ μικρό. Για τον Νικολάι η Βέρα είναι η εμμονή που οφείλει να της απευθύνεται, μήπως και συνεχίσει να αναπνέει. Ο τρόμος της σωματικής επαφής του δημιουργεί ένα αίσθημα αναβαλόμενης θανατικής ποινής. Ή θα εξοντώσει ή θα εξοντωθεί. Ο Σκορομπογκάτοφ χειρίζεται εδώ με μαεστρία την αρχετυπική ιεράρχιση των φύλων: άνδρας, η επιβάλλουσα βούληση, γυναίκα, ο καταδιωκόμενος δέκτης, για να τα αντιστρέψει, μέσω ενός σχινοτενούς ερωτικού τριγώνου. Με τον λοχαγό Μπερτράν να ενσωματώνει τον διττό όλο του τρίτου «πόλου» και συνάμα τον αποδέκτη-ανατροπέα της συζυγικής σχέσης. Ο συγγραφέας, ακολουθώντας πιστά τους κανόνες του δράματος δωματίου, αποφεύγει να αποσαφηνίσει τι προηγήθηκε. Ο ιστορικός χρόνος, συμπιέζεται εντός του ευρύχωρου διαμερίσματος του ζευγαριού, κατατάσσοντας τις μεταξύ τους σχέσεις άχρονες. Υπάρχουν στοιχεία που φέρνουν στο νου το μητροπολιτικό περιβάλλον των μεγάλων ρωσικών πόλεων του 19ου αιώνα, αλλά η ιστορία θα μπορούσε να συμβαίνει και σήμερα. Βέβαια, η ιδιοσυστασία τους δεν έχει καμία αναφορά στους περίφημους χαρακτήρες «της διπλανής πόρτας».

Εν κατακλείδι, ο Αλεξάντρ Σκορομπογκάτοφ διαθέτει και την ευθυκρισία και την λογοτεχνική στόφα για να καλουπώσει τις φυγόκεντρες δυνάμεις ενός παρανοϊκού πνεύματος. Ενός ήρωα που συγκλονίζεται από τον πολιορκητικό κλοιό του Εγώ. Ο Έντγκαρ Άλαν Πόου, ο Φραντς Κάφκα, ο Λεονίντ Αντρέγιεφ και άλλοι εκλεκτοί, θα ήταν ευχαριστημένοι με το καρπό της σποράς τους.  

ΝΙΚΟΣ ΚΟΥΡΜΟΥΛΗΣ

altΟ διαβολικός λοχαγός Μπερτράν
Αλεξάντρ Σκορομπογκάτοφ
Μτφρ: Αλεξάνδρα Ιωαννίδου
Εκδόσεις Καστανιώτη 2013
Σελ. 157, τιμή € 10,65

alt

 

 

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Δέντρο από καπνό» του Ντένις Τζόνσον (κριτική)  – Το βραβευμένο μυθιστόρημα-σταθμός για τον πόλεμο του Βιετνάμ

«Δέντρο από καπνό» του Ντένις Τζόνσον (κριτική) – Το βραβευμένο μυθιστόρημα-σταθμός για τον πόλεμο του Βιετνάμ

Για το βραβευμένο μυθιστόρημα του Ντένις Τζόνσον (Denis Johnson) «Δέντρο από καπνό» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης, εκδ. Πατάκη), με αφορμή την κυκλοφορία –ήταν εξαντλημένο εδώ και χρόνια– της δεύτερης έκδοσής του. 

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Εί...

Ο Χαβιέρ Θέρκας και η ηθική του Εμφυλίου

Ο Χαβιέρ Θέρκας και η ηθική του Εμφυλίου

Τρια μυθιστορήματα του επιτυχημένου Ισπανού συγγραφέα Χαβιέρ Θέρκας (Javier Cercas) και ο τρόπος με τον οποίο ο Ισπανικός Εμφύλιος εντάσσεται στις τρεις ιστορίες. Οι διαθλάσεις της Ιστορίας στον καθρέφτη της μνήμης και της λογοτεχνικής αφήγησης.

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

...
«Κισότ όπως Κιχώτης» του Σαλμάν Ρούσντι (κριτική) – Ένα μυθιστόρημα που δεν φοβάται το γέλιο

«Κισότ όπως Κιχώτης» του Σαλμάν Ρούσντι (κριτική) – Ένα μυθιστόρημα που δεν φοβάται το γέλιο

Για το μυθιστόρημα του Σαλμάν Ρούσντι (Salman Rushdie) «Κισότ όπως Κιχώτης» (μτφρ. Γιώργος Μπλάνας, εκδ. Ψυχογιός).

Του Διονύση Μαρίνου

Ερώτηση απ’ αυτές που δεν χρειάζεται –και δεν μπορείς– να απαντήσεις, καθώς είναι γνωστό πως «το ρόδο είναι ρόδ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Αλεξάνδρα Δεληγιώργη: «Την τύχη των βιβλίων σήμερα την επικαθορίζει η δύναμη των εκδοτών»

Αλεξάνδρα Δεληγιώργη: «Την τύχη των βιβλίων σήμερα την επικαθορίζει η δύναμη των εκδοτών»

Μια συζήτηση με την Αλεξάνδρα Δεληγιώργη με αφορμή την επανακυκλοφορία του βιβλίου της «Το κόκκινο της φωτιάς – Μικρό εγχειρίδιο λογοτεχνίας» (εκδ. Αρμός).

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

«Μικρό εγχειρίδιο λογοτεχνίας», είναι ο υπότιτλος του βιβλ...

«Δέντρο από καπνό» του Ντένις Τζόνσον (κριτική)  – Το βραβευμένο μυθιστόρημα-σταθμός για τον πόλεμο του Βιετνάμ

«Δέντρο από καπνό» του Ντένις Τζόνσον (κριτική) – Το βραβευμένο μυθιστόρημα-σταθμός για τον πόλεμο του Βιετνάμ

Για το βραβευμένο μυθιστόρημα του Ντένις Τζόνσον (Denis Johnson) «Δέντρο από καπνό» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης, εκδ. Πατάκη), με αφορμή την κυκλοφορία –ήταν εξαντλημένο εδώ και χρόνια– της δεύτερης έκδοσής του. 

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Εί...

Για να τον ξεχάσω (διήγημα)

Για να τον ξεχάσω (διήγημα)

Η αλήθεια είναι πως στην αρχή σε σιχαινόμουν. Απ’ την πρώτη στιγμή που σ’ έφερε στο σπίτι και σε είδα να κολυμπάς μέσα σ’ εκείνο το διάφανο σακούλι που το ‘σφιγγε σαν πουγκί στο χέρι του, σαν μπελά σ’ έβλεπα περισσότερο παρά σαν παρέα, ένα μπελά με τον οποίο δεν ήθελα επ’ ουδενί να συμβιώσω.

Της Χρυσ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μέχρι κάποια ηλικία η μνήμη θυμίζει πατάρι· στοιβάζεις ό,...

«Το γεγονός» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Το γεγονός» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα της Annie Ernaux «Το γεγονός» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), στο οποίο βασίστηκε η ομώνυμη –βραβευμένη με τον Χρυσό Λέοντα στο Φεστιβάλ της Βενετίας πέρσι– ταινία. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 26 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας...

«Ονειρεύομαι πίνακες» του Σόλωνα Παπαγεωργίου (προδημοσίευση)

«Ονειρεύομαι πίνακες» του Σόλωνα Παπαγεωργίου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Σόλωνα Παπαγεωργίου «Ονειρεύομαι πίνακες», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Στίξις.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ονειρεύομαι πίνακες

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι προσφατα αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του George Orwell. Κλασικό και σύγχρονο βρετανικό, σκανδιναβικό αλλά και μια αυτοέκδοση ελληνικού αστυνομικού μυθιστορήματος μεταξύ των προτάσεων. Κεντρική εικόνα: Εικονογράφηση του Λιθουανού © Karolis Strautniekas.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου ...

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Οκτώ βιβλία που μας βοηθούν να καταλάβουμε, ακόμη και σε καταστάσεις κρίσιμες και τραγικές όπως αυτές που ζούμε σήμερα, «Πώς φτάσαμε ως εδώ». Τα έξι είναι βιβλία ιστορίας, έρευνας και γεωπολιτικής και τα δύο είναι λογοτεχνικά έργα Ουκρανών συγγραφέων. Στην κεντρική εικόνα: Από διαδήλωση στο Βερολίνο την περασμένη Κυ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

02 Μαΐου 2022 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Οι δώδεκα συμβουλές του Ρομπέρτο Μπολάνιο για τη συγγραφή διηγημάτων

Ο Χιλιανός πεζογράφος και ποιητής Roberto Bolaño ήταν ένας από τους σημαντικότερους σύγχρονους ισπανόφωνους λογοτέχνες. Μετανάστευσε σε μικρή ηλικία στο Μεξικό και αργό

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ