dimosthenis voytyras728

Για τη συλλογή διηγημάτων «Το καράβι του θανάτου και άλλες ιστορίες» του Δημοσθένη Βουτυρά που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Τόπος. 

Του Μάκη Πανώριου

Ο Δημοσθένης Βουτυράς (Κωνσταντινούπολη 1872 – Αθήνα 1958), είναι ο κατ’ εξοχήν Έλληνας διηγηματογράφος, με πλούσιο, πολυσύνθετο έργο μέσω του οποίου συλλαμβάνει τις ποικίλες εκβλαστήσεις του ανθρώπινου τοπίου, από τις ρεαλιστικές και νατουραλιστικές εκδοχές τους, έως τις σκοτεινές υπαρξιακές πτήσεις της φαντασίας.

voutirasΜιας ομολογουμένως εκρηκτικής, τολμηρής αν όχι και αναρχικής φαντασίας, που δεν διστάζει να μεταχειριστεί το «μυθικό σύμβολο», όχι τόσο για να επιβεβαιώσει τον Άλλο Εαυτό, όσο για να αναμετρηθεί με το Χάος και να θέσει αγωνιώδη ερωτήματα, που έχουν εμφανιστεί βέβαια μέσα από μια θλιβερή καθημερινότητα, αλλά για να την υπερβούν και να αποκτήσουν συν τω χρόνω τερατώδεις, οικουμενικές διαστάσεις. Υπό αυτή την έννοια, η μυθολογία του σχεδιάζει «παραμύθια ‘πραγματικότητας’» και «παραμύθια ‘φαντασίας’», ρεαλισμού και ονείρου, εξίσου εφιαλτικά και τα δύο. Τόσο στα μεν όσο και στα δε υφέρπει, άλλοτε εμφανώς άλλοτε υπογείως, ένας μυστηριώδης, αινιγματικός, σχεδόν υλικών προδιαγραφών, ίσκιος, που μοιάζει να επικαλύπτει όχι μόνο το ανθρώπινο τοπίο, αλλά ολόκληρο το σύμπαν, μεταδίνοντας συνεχώς ακατανόητα μηνύματα σε μια ακατανόητη γλώσσα. Ο συνειδησιακός άνθρωπος τα δέχεται ως εφιαλτικά όνειρα και τρομώδη οράματα, συμβολικές προβολές, που δεν αποκλείεται και να είναι, του Άγνωστου, μιας κοσμικής ζωντανής παρουσίας, η οποία του απευθύνεται αν όχι και του επιτίθεται συνεχώς. Ο άνθρωπος-δέκτης έχει απόλυτη γνώση αυτής της κοσμικής επίθεσης∙ και ο εκπρόσωπός του συγγραφέας τη σχεδιάζει με τις αναρχικές νομιμότητες που του προσφέρει η φαντασία του, η ‘ξεχασμένη γλώσσα’ του εαυτού, με την οποία προσπαθεί να την αποκωδικοποιήσει, σύμφωνα με τον Έριχ Φρόμ.

Ο Βουτυράς αρχίζει να γράφει το 1900

Δεν υπερίπταται, όμως, μόνο στο χάος για να αντιμετωπίσει το φρικτό αίνιγμα της απουσίας, της σιωπής και του σκότους. Περιφέρεται επίσης στη γήινη πραγματικότητα της οποίας και επισημαίνει τα προβλήματα, τα λάθη και τις πληγές του κάτοικού της. Η ενασχόλησή του με την εν λόγω καθημερινότητα δεν σημαίνει, βέβαια, ότι έχει περιορισμένη οπτική, η οποία, όπως σε πλήθος άλλους ‘συγγραφείς’, θα τον καθήλωνε στην επιδερμική καταγραφή του συμβάντος, αν όχι και σε μια στείρα ηθογραφία. Να σημειωθεί εδώ ότι ο Δημοσθένης Βουτυράς αρχίζει να γράφει πριν από το 1900. Η Ελλάδα είναι ακόμη μια κάθε άλλο παρά ρομαντική βουκολική επαρχία και ο λογοτεχνικός ορίζοντάς της ασφυκτικά περιορισμένος. Αυτός, όμως, τον υπερβαίνει∙ αφουγκράζεται τον ήχο του κόσμου, όπως εκπέμπεται από το ευρύτερο ευρωπαϊκό περιβάλλον - και δέχεται τον ήχο του μέλλοντος. Ο Πόε, ο Ουέλς, ο Βερν -τους γνωρίζει από μεταφράσεις τους που έχουν αρχίσει ήδη να κυκλοφορούν- είναι οι καλύτεροι, για την εποχή του, κώδικες αποκρυπτογράφησης του. Δεν είναι, λοιπόν, καθόλου τυχαίο ότι το 1929 επιχειρεί ένα ταξίδι «Από τη Γη στον Άρη», ενώ το 1932, στο διήγημά του, «Η όρνιθα ξύνοντας το μάτι της», σχεδιάζει ένα φουτουριστικό μέλλον στους δρόμους του οποίου κυκλοφορούν ρομπότ, ‘ψεύτικοι άνθρωποι’ τα αποκαλεί, μια και δεν έχουν πολιτογραφηθεί ακόμη με το επίσημο όνομά τους στην πρώιμη επιστημονική φαντασία. Όλα, όμως, αυτά τα τολμηρά ταξίδια του στο παρόν ή στο μέλλον, σε υπαρκτούς ή ανύπαρκτους κόσμους, τα επιχειρεί για να συναντήσει τον άνθρωπο στις ποικίλες εκφάνσεις του - ως δημιουργό της μοίρας του. Παράλληλα, η διαπραγμάτευσής τους με φανταστικά σκηνικά και σύμβολα, αλλά και η εισβολή του εξωλογικού σε μια ρασιοναλιστική πραγματικότητα, αποκαλύπτουν τη σχέση του με το Φανταστικό, που μοιάζει να είναι προέκταση του έτσι κι αλλιώς αμφιλεγόμενου ρεαλισμού, μια και αυτοϋπονομεύεται με ξαφνικές ‘αφάνταστες’ εκδηλώσεις του.

Ο Δημοσθένης Βουτυράς, όπως διαπιστώνεται, λοιπόν, δεν υπήρξε μόνο ένας σπουδαίος λογοτέχνης με ιδιαίτερη γραφή, αλλά και ένας σκεπτόμενος άνθρωπος με ευρύ ορίζοντα σκέψης. Γνώρισε, όπως ήδη προειπώθηκε, τον καθημερινό άνθρωπο και τον έθεσε προ των προβλημάτων του.

Ο ανά χείρας τόμος, με μια επιλογή από δεκατρία φανταστικά διηγήματά του, τον οποίον οργάνωσε, προλόγισε και σχολίασε με ιδιαίτερη φροντίδα ο Βάσιας Τσοκόπουλος, το αποδεικνύει. Το σκηνικό σε όλους σχεδόν αυτούς τους σκοτεινούς πίνακες, που έχουν σχεδιαστεί με αμφίβολα υπαρξιακά φώτα, παρακμιακά χρώματα, σπασμωδικές γραμμές, υπόκωφους ήχους και δυσοίωνες εκλάμψεις, είναι το κλασικό γοτθικό, όπως μας το κληροδότησε η βρετανική παράδοση του είδους. Έρημα εγκαταλειμμένα ερείπια, αραχνιασμένες αίθουσες κατοικημένες από ανάερους ίσκιους, υγρά μισοφωτισμένα υπόγεια στα σκοτάδια των οποίων παραμονεύουν φαντάσματα, φουρτουνιασμένες θάλασσες που τις ταξιδεύουν στοιχειωμένα πλοία, άδεια σπίτια στο έλεος μιας ανήκουστης σιωπής, δάση σκοτεινά στις βαλτώδεις περιοχές των οποίων εμφωλεύουν στοιχειά, όντα-προβολές πιθανώς ενός άλλου αδιανόητου κόσμου. Σ’ αυτά τα μεταγήινα παρακμιακά τοπία, που, όμως, δεν υπερβαίνουν την εντοπιότητά τους, ακόμη κι όταν πρόκειται για επινοημένα γεωγραφικά περιβάλλοντα, εισβάλλει ξαφνικά και απροειδοποίητα το ανορθολογικό -εξωλογικό στοιχείο, ως επιβεβαίωση της μυστικής φύσης. Άλλοτε εμφανίζεται με διαστρεβλωμένη ανθρωπομορφική εκδοχή, άλλοτε ως παράδοξο ‘φυσικό’ φαινόμενο που καταργεί τη ρασιοναλιστική άποψη της πραγματικότητας. Ένα τερατώδες πλάσμα, ένα δαιμονικό ον, ένας υπερμεγέθης ήλιος, ερπετόμορφα σύννεφα, ζωντανές αστραπές∙ όλα εκφάνσεις-εκδηλώσεις του εφιαλτικού σκότους που μοιάζει να είναι η ατέρμονη αυτοκρατορία του σύμπαντος. Ο άνθρωπος, περιδεής ενώπιον της εξωλογικής εισβολής, διαπιστώνει ξαφνικά ότι δεν στέκεται απλώς μπροστά στον αποκαλυμμένο εφιάλτη, αλλά βρίσκεται εντός του∙ και πρέπει να συνειδητοποιήσει την παντοδυναμία του, την ψευδαίσθηση του φωτός και, κυρίως, την ανυπαρξία εξόδου απ’ αυτόν. «Πού πηγαίναμε;» αναρωτιέται στο τελευταίο διήγημα της συλλογής ο συγγραφέας. Κανείς δεν ξέρει. Κι αυτός, όπως και όλοι μας, βιώνουμε το «…άγνωστο απέραντο ταξίδι…» μέσα στη φρίκη της σιωπής και του σκοταδιού.


TO-KARAVI-SKLHROΤο καράβι του θανάτου και άλλες ιστορίες, διηγήματα

Δημοσθένης Βουτυράς
Επιλογή - επιμέλεια: Βάσιας Τσοκόπουλος
Εκδόσεις «Τόπος»
Αθήνα 2009, σελ.: 155

 
alt
 

Πριν από έναν και πλέον αιώνα, ο Δημοσθένης Βουτυράς συλλαμβάνει, μέσα από μια δυστοπική καθημερινότητα, το αγωνιώδες υπαρξιακό βλέμμα του παγκόσμιου ανθρώπου, και την καταδίκη του να οδεύει προς το έρεβος. Το μόνο που αφήνει πίσω του είναι η ματαιότητα των άχρηστων βημάτων του σε μια άνυδρη γη, και η ψευδαίσθηση μιας μυθικής ζωής απ’ την οποία δεν απομένει παρά ένας βουβός τάφος και ένας ανώνυμος σκελετός. Το μυστήριο της ζωής και του θανάτου σε όλη του την τραγική φρικτή μεγαλοπρέπεια.

Ο Δημοσθένης Βουτυράς, όπως διαπιστώνεται, λοιπόν, δεν υπήρξε μόνο ένας σπουδαίος λογοτέχνης με ιδιαίτερη γραφή, αλλά και ένας σκεπτόμενος άνθρωπος με ευρύ ορίζοντα σκέψης. Γνώρισε, όπως ήδη προειπώθηκε, τον καθημερινό άνθρωπο και τον έθεσε προ των προβλημάτων του. Δεν εφησύχασε, όμως, απ’ την εν λόγω ‘συνάντηση’, αλλά επιχείρησε ένα επί πλέον τολμηρό βήμα πέρα απ’ αυτήν∙ αντιμετώπισε ‘σαν θαρραλέος’ το Άγνωστο. Του απευθύνθηκε, το ιχνηλάτησε και μας κληρονόμησε τις εμπειρίες του. Αυτός ο σπουδαίος συγγραφέας και ουσιώδης ανθρωπιστής αναχώρησε άδικα ξεχασμένος απ’ την ‘πνευματική ελίτ’ και την κομματική σκοπιμότητα της εποχής του. Ο Λόγος του, όμως, παραμένει ζωντανός. Μας καλεί να τον ακούσουμε - και να συνομιλήσουμε μαζί του. Ας το κάνουμε, το κέρδος θα είναι δικό μας.

Ο ΜΑΚΗΣ ΠΑΝΩΡΙΟΣ είναι συγγραφέας.

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Brandy Sour» της Κωνσταντίας Σωτηρίου (κριτική) – Μυθιστόρημα επιστροφής και μνήμης με επίκεντρο το ιστορικό Λήδρα Πάλας

«Brandy Sour» της Κωνσταντίας Σωτηρίου (κριτική) – Μυθιστόρημα επιστροφής και μνήμης με επίκεντρο το ιστορικό Λήδρα Πάλας

Για το μυθιστόρημα της Κωνσταντίας Σωτηρίου «Brandy Sour – Μυθιστόρημα σε είκοσι δύο δωμάτια» (εκδ. Πατάκη). Κεντρική εικόνα: Χριστούγεννα στο Λήδρα Πάλας, το 1954.

Γράφει ο Δημήτρης Χριστόπουλος

«Ο τόπος ανήκ...

«Λάδι σε καμβά» του Αλέξη Πανσέληνου (κριτική)

«Λάδι σε καμβά» του Αλέξη Πανσέληνου (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Αλέξη Πανσέληνου «Λάδι σε καμβά» (εκδ. Μεταίχμιο). Κεντρική εικόνα: Φοιτητές συγκεντρωμένοι έξω από το Πολυτεχνείο στις 15.11.1973 γράφουν συνθήματα σε διερχόμενα τρόλεϊ «Κάτω η χούντα» © Ντίμης Αργυρόπουλος / Πρακτορείο Φωτογραφικών Επικαίρων Ελληνικού και Ξένου Τύπου...

«Φυγόδικος δεν ήμουν» της Ισμήνης Καρυωτάκη (κριτική) – Από τη Φρειδερίκη στον «Κατήφορο»

«Φυγόδικος δεν ήμουν» της Ισμήνης Καρυωτάκη (κριτική) – Από τη Φρειδερίκη στον «Κατήφορο»

Για το μυθιστόρημα της Ισμήνης Καρυωτάκη «Φυγόδικος δεν ήμουν» (εκδ. Ποταμός). Κεντρική εικόνα: Η Ζωή Λάσκαρη στον «Κατήφορο» (σκην. Γιάννης Δαλιανίδης).

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Θα ήθελα, πρώτα απ’ όλα, να δώσω τα εύσημα στην Ισμήνη Καρυω...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Τα 10 καλύτερα βιβλία του 2022 σύμφωνα με τους Νιου Γιορκ Τάιμς

Τα 10 καλύτερα βιβλία του 2022 σύμφωνα με τους Νιου Γιορκ Τάιμς

Οι New York Times δημοσίευσαν πρόσφατα μια λίστα με τα δέκα καλύτερα βιβλία που κυκλοφόρησαν μέσα στη χρονιά. Αξίζει να αναφερθεί πως, στην κατηγορία της μυθοπλασίας, τέσσερα από τα πέντε προτεινόμενα βιβλία είναι έργα γραμμένα από γυναίκες συγγραφείς. Στην κεντρική φωτογραφία, η βραβευμένη με Πούλιτζερ λογοτεχνίας ...

«Ελίζαμπεθ Φιντς» του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

«Ελίζαμπεθ Φιντς» του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Τζούλιαν Μπαρνς [Julian Barnes] «Ελίζαμπεθ Φιντς» (μτφρ. Κατερίνα Σχινά), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στεκόταν μπροστά μας χωρίς ση...

Παρουσίαση του μυθιστορήματος του Ντίνου Γιώτη «Club 23.4»

Παρουσίαση του μυθιστορήματος του Ντίνου Γιώτη «Club 23.4»

Το ΝΠΔΔ του Δήμου Ζωγράφου και οι εκδόσεις Βακχικόν παρουσιάζουν το βιβλίο του Ντίνου Γιώτη Club 23.4. 

Επιμέλεια: Book Press

Για το βιβλίο θα συζητήσουν ο συγγραφέας Ντίνος Γιώτης με τον συγγραφέ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ελίζαμπεθ Φιντς» του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

«Ελίζαμπεθ Φιντς» του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Τζούλιαν Μπαρνς [Julian Barnes] «Ελίζαμπεθ Φιντς» (μτφρ. Κατερίνα Σχινά), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στεκόταν μπροστά μας χωρίς ση...

«Η πλάνη του Γκαίτε» του Κώστα Κουτσουρέλη (προδημοσίευση)

«Η πλάνη του Γκαίτε» του Κώστα Κουτσουρέλη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από την ανθολογία κειμένων του Κώστα Κουτσουρέλη «Η Πλάνη του Γκαίτε – Για μια κριτική του μεταφραστικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Μικρή Άρκτος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν αληθε...

«Ο πραγματικός Χόκινγκ» του Τσαρλς Σέιφ (προδημοσίευση)

«Ο πραγματικός Χόκινγκ» του Τσαρλς Σέιφ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Τσαρλς Σέιφ [Charles Seife] «Ο πραγματικός Χόκινγκ – Κατασκευάζοντας έναν διάσημο επιστήμονα» (μτφρ. Ανδρέας Μιχαηλίδης), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

Δεκαέξι συγγραφείς γράφουν για την πρώτη ιδέα, το θεμελιακό αίτημα, το αρχικό ερέθισμα του νέου τους βιβλίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κώστας Ακρίβος: «Ανδρωμάχη» (Μεταίχμιο)

...

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

10 Νοεμβρίου 2022 ΕΠΩΝΥΜΩΣ

«Γράφε για όσα ξέρεις»: Δεκατέσσερις Έλληνες λογοτέχνες αποτιμούν την πιο διάσημη συγγραφική συμβουλή

Δεκατέσσερις Έλληνες λογοτέχνες μιλούν για τη χιλιοειπωμένη συμβουλή που παροτρύνει τους άπειρους δημιουργούς να βασιστούν στα βιώματα και στις εμπειρίες τους, στην καθ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ