adelfomoiri pasxos kentriki

Για τη συλλογή διηγημάτων του Αντώνη Πάσχου «Το αδελφομοίρι – Και άλλες ιστορίες» (εκδ. Στερέωμα). Κεντρική εικόνα: Σπάνια φωτογραφία από συσσίτιο σε δημοτικό σχολείο των Σερρών, από το αρχείο του Βασίλη Τζανακάρη, στα χρόνια αμέσως μετά τη βουλγαρική κατοχή και κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου πολέμου.

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Το εκπληκτικό που κάνει ο Αντώνης Πάσχος (γενν. 1979) στο τρίτο του βιβλίο είναι ότι αφήνει σκόπιμα ρευστά τα όρια, εκεί στα σύνορα με τη Βουλγαρία, τόσο τα γεωγραφικά και τα εθνοτικά όσο και τα αφηγηματικά, ώστε να αναδείξει τη διατρητότητα των ανθρώπινων ορίων.

Γενικότερα, η λογοτεχνία της μεθορίου είναι συχνά, συχνότατα, πολύ ενδιαφέρουσα, γιατί συνυφαίνει νήματα και χρώματα σε ένα δημιουργικό, συγκρουσιακό ή ωσμωτικό, αμάλγαμα. Η γραφή που ξεκινά ή που αναφέρεται στα σύνορα, γεωγραφικά ή πολιτισμικά (από την Κρητική Αναγέννηση με τη συνάντηση Ελλήνων και Βενετών και τα Ιόνια νησιά με την ελληνοϊταλική σύγκλιση, έως την Αλεξάνδρεια του Κ. Καβάφη ή την ελληνοτουρκική συμβίωση στη βαλκανική επικράτεια) προσελκύει την προσοχή για τους διαχωρισμούς και τις συγκλίσεις που επιχειρεί.

Ας τα δούμε όμως όλα αυτά με τη σειρά στη συλλογή του Αντώνη Πάσχου που αναφέρεται σε ένα χωριό του Παγγαίου, το Τζαραβλίκι. Πρόκειται για οκτώ διηγήματα που αναφέρονται κατά βάση στη βουλγαρική κατοχή της Θράκης και της Ανατολικής Μακεδονίας από το 1941 μέχρι το 1944 και στον επακόλουθο Εμφύλιο στα ίδια εδάφη. Το έκανε ο Πρόδρομος Μάρκογλου στα διηγήματά του, η Μαριάννα Ευαγγέλου στο Οστινάτο, ο Βασίλης Τσιαμπούσης στον βραβευμένο Κήπο των ψυχών. Εκεί δηλαδή που η υπόλοιπη Ελλάδα διοικούνταν από Γερμανούς και Ιταλούς, οι νομοί ανατολικά του Στρυμόνα δεινοπαθούσαν κάτω από μια εξίσου σκληρή μπότα, που συν τοις άλλοις είχε και ιστορικές διεκδικήσεις στην περιοχή.

Ο Αντώνης Πάσχος ναι μεν αναδεικνύει τη βιαιότητα και τη στυγνή πολιτική τού κατακτητή, με τις θανατώσεις, τις επιτάξεις σπιτιών και την υποχρέωση λ.χ. να μπαίνει πάντα ένας Βούλγαρος συνεταίρος σε κάθε ελληνική επιχείρηση, αλλά περισσότερο τον ενδιαφέρει να προβάλει τη ρευστότητα των ανθρώπινων και διεθνικών σχέσεων.

Ο Αντώνης Πάσχος ναι μεν αναδεικνύει τη βιαιότητα και τη στυγνή πολιτική τού κατακτητή, με τις θανατώσεις, τις επιτάξεις σπιτιών και την υποχρέωση λ.χ. να μπαίνει πάντα ένας Βούλγαρος συνεταίρος σε κάθε ελληνική επιχείρηση, αλλά περισσότερο τον ενδιαφέρει να προβάλει τη ρευστότητα των ανθρώπινων και διεθνικών σχέσεων.

Αυτό το κάνει πρώτα αφηγηματικά. Μπορεί μεν αφηγητής σε κάποια από τα διηγήματα να είναι ένας Έλληνας ή μια Ελληνίδα, αλλά ενίοτε εμφανίζεται ένας Βούλγαρος, και μάλιστα με τέτοιον τρόπο, ώστε ο αναγνώστης –μέχρις ενός σημείου– να μην είναι σίγουρος για την εθνική του ταυτότητα. Κι ακόμα περισσότερο, στη «Λιμόνοβα» ο ένας αφηγητής, μια ο Έλληνας και μια ο Βούλγαρος, δίνει τη σκυτάλη στον άλλο, ανεπαίσθητα, ακόμα και στην ίδια πρόταση, προχωρώντας την ιστορία από ποικίλες οπτικές γωνίες. Τον ίδιο στόχο υπηρετεί και η γλώσσα, η διάλεκτος των Σερρών, με τους διαλεκτικούς τύπους και τους ιδιωματισμούς της, αλλά και με πολλές τουρκικές λέξεις και λίγες βουλγάρικες, δείγμα μιας υβριδικής κοινωνίας, που δεν ξορκίζει το παρελθόν της.

pasxos

Ο Αντώνης Πάσχος γεννήθηκε το 1979. Μεγάλωσε στις Σέρρες και ζει στην Αθήνα. Διηγήματά του έχουν δημοσιευτεί σε περιοδικά, ανθολογίες και ιστοσελίδες, στα ελληνικά και στα αγγλικά. Το τρίτο του βιβλίο με τίτλο Το αδελφομοίρι – Και άλλες ιστορίες κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Στερέωμα.

Αυτή η αφηγηματική και γλωσσική διαπερατότητα φωτίζει πλάγια την ανθρωπολογική, καθώς οι φίλοι και οι εχθροί δεν είναι πάντα σεσημασμένοι. Τα όρια διαπερνούνται, όχι μόνο όταν οι Βούλγαροι έρχονται να εποικίσουν τα ελληνικά εδάφη, αλλά και με κάθε είδους συγκλίσεις και ωσμώσεις, όπως το ότι ο επικεφαλής λοχαγός γνωρίζει Ελληνικά ή Ελληνίδες παντρεύονται Βούλγαρους κ.λπ. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτών των αλληλεπιδράσεων και αλληλεπιχωρήσεων είναι η «Βέρα»:

Η Γιάννα αναγκάζεται από τη φτώχια να γίνει υπηρέτρια και παρακοιμώμενη του άρχοντα κυρ-Θωμάρα, του οποίου η κόρη έχει παντρευτεί με τον Βούλγαρο κομμουνιστή Αλεξέι, χωρίς φυσικά ο πατέρας της να πετάξει από τη χαρά του. Κι όταν ο βουλγαρικός στρατός καταλαμβάνει το χωριό τους, τα φέρνει η τύχη να επιταχθεί το σπίτι του κυρ-Θωμάρα από τον αξιωματικό Κασιμίρ Τοντόρκοφ, πατέρα του Αλεξέι. Ο πρώην ιδιοκτήτης του εξορίζεται στο σπίτι της Γιάννας και αναγκάζεται από τον εχθρό να κόψει το δάχτυλό του για να βγει η βέρα του. Λίγο αργότερα, στο κυνήγι του Τοντόρκοφ από τους κομμουνιστές αντάρτες, αυτός κρύβεται στο σπίτι της Γιάννας, όπου ο κυρ-Θωμάρας βρίσκει ευκαιρία να τον σώσει αλλά και τον εκδικηθεί, βγάζοντάς του τρία δόντια. Τέλος, ο Βούλγαρος αξιωματικός, παρόλο που σώθηκε χάρη σ’ αυτόν, τον στέλνει στο εκτελεστικό απόσπασμα. Όταν αργότερα οι Βούλγαροι περνάνε στο κομμουνιστικό μπλοκ, ο Αλεξέι ανεβαίνει στην ιεραρχία και επιβάλλεται στον πατέρα του. Έλληνες και Βούλγαροι, φασίστες και κομμουνιστές, πλούσιοι και φτωχοί, άνδρες και γυναίκες γίνονται δίπολα που στην πορεία της ιστορίας ανατρέπονται, οι ιεραρχίες αλλάζουν, οι αντιθέσεις εξαρθρώνονται …

stereoma pasxos adelfomoiriΝαι, πάντα ο εχθρός είναι ο Βούλγαρος, ειδικά μετά την εξέγερση στη Δράμα το 1941 με τα επακόλουθα μαζικά αντίποινα. Αλλά πέρα από αυτήν την κορυφή, το τρίγωνο του Αντώνη Πάσχου έχει να στηριχτεί σε άλλες δύο, τους Αριστερούς αντάρτες της περιοχής (βλ. τον μπάρμπα-Γκόγκα) και τους Δεξιούς αντιστασιακούς, οι οποίοι ωστόσο δεν πολεμούν μόνο τον κατακτητή αλλά και τους Κομμουνιστές, πολλές φορές με ύπουλο τρόπο («Ο πρώτος φονιάς»). Στη σύγκρουση αυτή, ειδικά στα πρώτα διηγήματα, ο Εμφύλιος μέσα στην Κατοχή, πριν ξεκινήσει ο «κανονικός» Εμφύλιος, η αντιπαράθεση κυβερνητικών και κομμουνιστών, φασιστών και αριστερών, είναι πιο επώδυνη, γιατί παίζεται εν ου παικτοίς και διχάζει σε έναν ακήρυκτο πόλεμο.

Όλα τα διηγήματα συναποτελούν μια ενιαία μυθοπλαστική επικράτεια. Δεν είναι μόνο ο τόπος, το Τζαραβλίκι, και ο χρόνος, λίγο πριν, κατά τη διάρκεια και λίγο μετά τη βουλγαρική κατοχή που στιγμάτισε την περιοχή, αλλά και το πυκνό δίκτυο προσώπων και καταστάσεων που μεταπηδούν από το ένα κείμενο στο άλλο. Έτσι, ο αναγνώστης μυείται σε μια εποχή, ξαναδιαβάζει την τοπική ιστορία και με την οπτική του 21ου αιώνα βλέπει ότι τα πράγματα στη μεθόριο δεν είναι τόσο μανιχαϊστικά όσο νόμιζε. Συναντά μια άγρια σκληράδα, με πόλεμο, εκδίκηση, αίμα, φονικά, μέσα από τα οποία τελικά συναισθάνεται τον άνθρωπο, την οργή και τη μοίρα του, σε μια χαοτική περίοδο όπου οι δικοί μας και οι άλλοι είναι φασματικά και μεταβαλλόμενα σύνολα.


 Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας, κριτικός βιβλίου και συγγραφέας. Τελευταίο του βιβλίο, το μυθιστόρημα «Πυθαγόρας» (εκδ. Καστανιώτη).

Απόσπασμα από το βιβλίο

«Ο σχωρεμένος ο μπράτιμός μου ορκιζόταν ότι ο Παναγής ήταν λύκου μπάσταρδο· αλήθεια αν έλεγε δεν ξέρω, πάντως το σκυλί ήταν σκιαχτικό σαν αγρίμι κι άκακο σαν αρνί.
Είχε, λέει, χάσει τη σκύλαινα στο βουνό. Μια βδομάδα μετά, τον γύρισε λαβωμένη και νηστικιά. Δυόμιση μήνες φούσκωνε η βούζα της, στο τέλος γεννοβόλησε τέσσερα κουτάβια· το στερνό ψόφιο, τη σκότωσε κι αυτή. Δυο τα ντουφέκισε γιατί δαγκώναν, ένα τον περίσσεψε. Έτσι σιγουρεύτηκε πως είχαν λύκο στο αίμα. Απ’ την αγριάδα και την γκρίζα γούνα – η μάνα τους ήταν καστανή»

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Τηρούμενες αναλογίες» της Πόπης Φιρτινίδου (κριτική) – Ζωντανές ανταποκρίσεις από την ηλικία της ήττας

«Τηρούμενες αναλογίες» της Πόπης Φιρτινίδου (κριτική) – Ζωντανές ανταποκρίσεις από την ηλικία της ήττας

Για τη συλλογή διηγημάτων της Πόπης Φιρτινίδου «Τηρούμενες αναλογίες» (Εκδόσεις των Συναδέλφων). Κεντρική εικόνα: Πίνακας από τον Αργυρό Ουμβέρτο (1884 - 1963) με τίτλο «Ο παππούς» (1912) / Εθνική Πινακοθήκη.

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Η ψυχολογί...

«Ο Θεός φταίει, που έκανε τον κόσμο τόσο ωραίο» του Βαγγέλη Ραπτόπουλου (κριτική) –  Αλληγορίες από τον Καζαντζάκη

«Ο Θεός φταίει, που έκανε τον κόσμο τόσο ωραίο» του Βαγγέλη Ραπτόπουλου (κριτική) – Αλληγορίες από τον Καζαντζάκη

Για το βιβλίο του Βαγγέλη Ραπτόπουλου «Ο Θεός φταίει, που έκανε τον κόσμο τόσο ωραίο. Αλληγορίες από τον Καζαντζάκη» (εκδ. Κέδρος).

Γράφει η Γεωργία Κακούρου–Χρόνη

Αναλογίζομαι πολλές φορές τον διάλογό μου με φίλο...

«Ένα για το δρόμο» του Θεοδόση Μίχου (κριτική) – Τα μπαρ, τα ναυάγια της νύχτας και το ξόρκι του ποτού

«Ένα για το δρόμο» του Θεοδόση Μίχου (κριτική) – Τα μπαρ, τα ναυάγια της νύχτας και το ξόρκι του ποτού

Για τη συλλογή διηγημάτων του Θεοδόση Μίχου «Ένα για το δρόμο» (εκδ. Μεταίχμιο). 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

«βλέπω όνειρα φριχτά / στον Πόρο /&n...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

«Τηρούμενες αναλογίες» της Πόπης Φιρτινίδου (κριτική) – Ζωντανές ανταποκρίσεις από την ηλικία της ήττας

«Τηρούμενες αναλογίες» της Πόπης Φιρτινίδου (κριτική) – Ζωντανές ανταποκρίσεις από την ηλικία της ήττας

Για τη συλλογή διηγημάτων της Πόπης Φιρτινίδου «Τηρούμενες αναλογίες» (Εκδόσεις των Συναδέλφων). Κεντρική εικόνα: Πίνακας από τον Αργυρό Ουμβέρτο (1884 - 1963) με τίτλο «Ο παππούς» (1912) / Εθνική Πινακοθήκη.

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Η ψυχολογί...

«Respublica»: μια κοινότητα χαράς απέναντι σ’ ένα σύμπαν καταναλωτισμού και στρες

«Respublica»: μια κοινότητα χαράς απέναντι σ’ ένα σύμπαν καταναλωτισμού και στρες

Για την multi παράσταση «Respublika» του Λούκας Τβαρκόβσκι [Lukasz Twarkowski], σε παραγωγή της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση, η οποία παρουσιάστηκε στο Terra Vibe Park στη Μαλακάσα. Φωτογραφίες: Ανδρέας Σιμόπουλος

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Ο Πολωνός σκηνοθέτ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μηνά Στραβοπόδη «Συμπληγάδες αξιών» το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Ιουνίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ναι, το ξέρω! Δεν έπρεπε να σκοτώσω. Μα έπρεπε να σκοτώσω. Ξέρω, δεν είνα...

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή ΕΚΠΑ Αντώνη Μακρυδημήτρη «Μικρές δοκιμές», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το μείζον πρόβλημα στην εποχή μας έχει ...

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το κατασκοπικό μυθιστόρημα του Λεν Ντέιτον [Len Deighton] «Αποστολή στο Βερολίνο» (μτφρ. Αντώνης Καλοκύρης), το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μάλλον φέρνουν κ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Σύμμαχοι, ενίοτε κι αντίπαλοι. Αγαπημένοι, μα κάποιες φορές σε άλλο μήκος κύματος. Με αφορμή την Ημέρα του Πατέρα (16 Ιουνίου) επιλέξαμε πέντε βιβλία που βρίσκονται σε κυκλοφορία και αναδεικνύουν την πολυπλοκότητα και την ουσιαστική δύναμη που φέρει ο πατέρας ως ρόλος και ως υπόσταση. Κεντρική εικόνα: ο Φίλιπ Ροθ με...

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

Τα τελευταία χρόνια, η κουίρ λογοτεχνία έχει ανανεωθεί με σύγχρονους εκπροσώπους όπως ο Όσεαν Βουόνγκ ή η Κάρμεν Μαρία Ματσάδο. Εάν αναζητούσαμε, όμως, τις βάσεις ενός κουίρ λογοτεχνικού Κανόνα θα έπρεπε να πάμε πιο πίσω, σε κάποια βιβλία καθοριστικά για την ομοερωτική λογοτεχνία αλλά και για τη λογοτεχνία γενικότερ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ