anaptigma vatraxou 02

Για τη νουβέλα της Ρούλας Γεωργακοπούλου «Ανάπτυγμα βατράχου» (εκδ. Στερέωμα). Κεντρική εικόνα: Πίνακας της © Romina Bassu.

Της Διώνης Δημητριάδου

«Το δείπνο με τους ναυτικούς είναι άσκηση συντονισμού, πνευματισμού και ετοιμότητας» θα πει η Ρούλα Γεωργακοπούλου, και θα μας οδηγήσει ως συνδαιτυμόνες κι εμάς, με την ευφάνταστη γραφή της (γνώριμη και αναγνωρίσιμη σε ό,τι επιχειρεί) σε ένα χείμαρρο συνευρέσεων σε χώρο υπερβατικό, όσο μπορεί να ξεπερνά την πραγματικότητα η βύθιση στον ύπνο· χώρος ενδιάμεσος, ευρηματικός, αποκαλυπτικός για όσα υποφώσκουν και δεν τολμούν να αναδυθούν στην επιφάνεια της συνείδησης. Σ’ αυτό το «δείπνο» (σωστά δείπνο και όχι γεύμα, καθώς βραδινό το σκηνικό του ύπνου) χωρούν πολλοί, όπως ο Ίψεν με τον Γιον Γκάμπριελ Μπόρκμαν του, ο Ανδρέας Καρκαβίτσας με τον μπαρμπα-Καληώρα του, ναυτικοί που φόρτωναν παστές ρέγκες κάπου στη Νορβηγική θάλασσα, Υδραίοι καραβοκύρηδες, μέχρι και ο Βρε, ο παράξενος βάτραχος (ή μήπως παπαγάλος, όπως θα επιθυμούσε;) που αφήνει παντού στο σπίτι τα ίχνη του πηδώντας από 'δω και από 'κει. Μορφές που μεταλλάσσονται κατά το δοκούν – ποιος θα ελέγξει άλλωστε τη δύναμη των υποσυνείδητων, εν ύπνω, μεταμορφώσεων; Ταυτόχρονα, μεταπηδήσεις εν είδει αναπτύγματος βατράχου, από θέμα σε θέμα, μικρές ψηφίδες που συγκροτούν εν τέλει μια έξοχη τοιχογραφία, λες και κάθε εναλλαγή βρίσκεται εκεί για να δώσει υπόσταση στις προηγούμενες.

...μεταπηδήσεις εν είδει αναπτύγματος βατράχου, από θέμα σε θέμα, μικρές ψηφίδες που συγκροτούν εν τέλει μια έξοχη τοιχογραφία, λες και κάθε εναλλαγή βρίσκεται εκεί για να δώσει υπόσταση στις προηγούμενες.

Δεν αιφνιδιάζει η γραφή της Γεωργακοπούλου, ίσα ίσα διαβάζοντας επιβεβαιώνεις τις παλαιότερες συγγραφικές της καταθέσεις· παντού και πάντοτε ο κυρίαρχος συνειρμικός τρόπος, μοναδική απόδειξη για τη βαθύτερη σύνδεση όσων ορατών απαιτούν ερμηνεία και όσων αφανών διεκδικούν μια ανάδυση. Γιατί, όσο κι αν φαίνονται άσχετα ως προς τη θεματική τους, η ανασκαφή αρχαιολόγων και η εξόρυξη ορυκτών των μεταλλωρύχων, εδώ σ’ αυτή τη γραφή βρίσκουν τη θέση τους υποβοηθώντας την αρχική ιδέα: όσο περισσότερα γίνεται να έρθουν στην επιφάνεια, να δώσουν ώθηση στην αποκάλυψη εαυτού. Κι αν ρεαλιστικές εικόνες είναι απαραίτητη αρωγή στις υπερβατικές υπερρεαλιστικές, ας γίνει κι έτσι, όλα θα συνυπάρξουν. Δυο κόσμοι αντιθετικοί (ή μήπως αλληλοσυμπληρούμενοι;): αυτός των ερωτήσεων, με τη γήινη, ρεαλιστική του απατηλή βεβαιότητα, και αυτός των απαντήσεων, με την εμφάνισή του (αν καταστεί εφικτή) μόνον όταν η συνείδηση υπνώττει.

stereoma georgakopoulou anaptygma vatraxouΛογοτεχνικές συνδέσεις, καθόλου τυχαίες, έρχονται καταιγιστικά, εισχωρώντας η μία μέσα στην άλλη για να συνδεθεί ο σαιξπηρικός Γιόρικ και το υπαρξιακό ερώτημα «to be or not to be», με την απορία του Σωκράτη στον πλατωνικό Κρίτωνα – τόσο αθώα να τον ρωτάει μέσα στους αιώνες, κι ας ξέρει τον λόγο της άφιξής του: «Τί τηνικάδε ἀφῖξαι, ὦ Κρίτων;» Κι όλα να αναδύουν βαθιά από μέσα τους κάτι από τις καφκικές συνυπάρξεις του απτού με το αφανές, κάτι ομοίως από τα ηδονικά μυρωδικά του καβαφικού κόσμου. Αναφορές ποικίλες που, όπως θα πει στο επιλογικό «Στοιχεία ταυτότητας» η Γεωργακοπούλου: «στο δικό μου το μυαλό είναι μοχλοί του ονείρου και της πραγματικότητας». Έτσι, όμως, όπως με την άδεια (ή το ευεργετικό θράσος άραγε;) της λογοτεχνίας όλα δένουν φυσιολογικά, γιατί να μη δούμε και γεωγραφικές παρεμβάσεις, γιατί να μη συνδεθούν (όλα τα νερά άλλωστε ένα είναι) η βόρεια νορβηγική θάλασσα με την υδραίικη μεσογειακή, και οι βόρειοι ψαράδες και παραμυθάδες με τους δικούς μας καραβοκύρηδες και τα δικά τους παραμύθια;

Μια γραφή που αυτοαθωώνεται, «μια που η τύχη μας ήταν να σωθούμε», όπως θα πει παίρνοντας τα λόγια του ναυτικού που κακοπάθησε κι όμως επέζησε· η θάλασσα έχει τη δική της δικαιοσύνη. Κι έτσι το νήμα οδηγεί και δένει τις θάλασσες μεταξύ τους, τα πρόσωπα σ’ αυτό το παράδοξο μπάρκο, τις γραφές των άλλων με αυτή εδώ (φυσική συνέχεια), αφού εν τέλει όλα ένα είναι. Αρκεί να είσαι σε θέση να το εννοήσεις. Εδώ ο Βρε αναλαμβάνει να καθοδηγήσει τη συγγραφική ματιά καθώς και την αναγνωστική προσοχή, ώστε να φανούν τα ράμματα, οι ραφές, οι συνδέσεις, με το ευφυές τέλος να επαναλαμβάνει την απορία ως γενεσιουργό δύναμη και αφετηρία των πάντων: «τάχα τίνος είναι τούτο το κεφάλι; ακούστηκε μακριά, πέρα απ’ το σκάμμα η φωνή του Γιόρικ». Μα, φυσικά, όλα εκκινούν και όλα καταλήγουν στο ίδιο σημείο, την απορία, την ερώτηση, είτε εν εγρηγόρσει είτε εν υπνώσει.

Προσεγμένη η έκδοση από το Στερέωμα, με την εικόνα του εξωφύλλου (Romina Bassu) να υπογραμμίζει εύστοχα τη χαλάρωση του ύπνου σε αντίστιξη με τη ζωηρή κίνηση στο ανάπτυγμα βατράχου του τίτλου.


* Η ΔΙΩΝΗ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΟΥ είναι συγγραφέας. Το νέο της βιβλίο, η ποιητική συλλογή «Παλίμψηστη του Λύκου μου μορφή» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΑΩ.

Αποσπάσματα από το βιβλίο

«Πολλά ήταν τα βράδια που άκουγα και ξανάκουγα τέτοιες τερατολογίες μα ούτε μια φορά δεν τις πίστεψα, γι’ αυτό το λόγο επεδίωκα να τις ακούω και να τις ξανακούω μήπως και προλάβω ανάμεσα σε δυο ριπές κάτι που να μοιάζει με αλήθεια, πριν να τη ρουφήξει στη δίνη του το παλιό πλεούμενο που βογκούσε και παραδινόταν στις καταστάσεις. Δεν βαριέστε… Ό,τι γίνει στη θάλασσα γρήγορα λησμονιέται, λέει κάποιος κάνοντας ταυτόχρονα σήμα στο τσούρμο να γυρίσουν απότομα τη μαΐστρα, ν’ αλλάξουν ρότα, κι όλοι μαζί να προσαράξουν τα μάτια τους κατευθείαν απάνω στον αριστερό μου ώμο. Μμμ! Ωραίος ο παπαγάλος σας! Μιλάει;» (σ. 15)

«Κανονικά θα ’πρεπε να τα ’χα παρατήσει προ πολλού, να ’χα πάει να βουτήξω όλη ένα κεφάλι, ένθα ουκ έστι πόνος, ου λύπη, ου στεναγμός, ου Βρε, ου Μπόρκμαν, ου τίποτα. Ν’ αφήσω τη δουλειά να την τελειώσουν μόνα τους τα νωχελικά κύματα Δέλτα· κι εμένα να με δει το σκυλόψαρο –το μοβόρικο ψάρι–, να ’ρθει μπρος στο γυαλί της περικεφαλαίας μου, θέλοντας να γνωρίσει το νέο θεριό που συνεμπήκε στα νερά του». (σ. 29)

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Όσο περιμένεις να συμβεί», του Γιάννη Τσίρμπα (κριτική)

«Όσο περιμένεις να συμβεί», του Γιάννη Τσίρμπα (κριτική)

Για το βιβλίο του Γιάννη Τσίρμπα με τίτλο «Όσο περιμένεις να συμβεί» (εκδ. Gutenberg).

Γράφει ο Σόλωνας Παπαγεωργίου

Ο Γιάννης Τσίρμπας πρωτοε...

«Ας φύγουμε λοιπόν» του Αλέξανδρου Διαμαντή (κριτική)

«Ας φύγουμε λοιπόν» του Αλέξανδρου Διαμαντή (κριτική)

Για τη νουβέλα του Αλέξανδρου Διαμαντή «Ας φύγουμε λοιπόν», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη, και «καταλήγει να εκφράζει τον θρήνο μιας γενιάς, η οποία ενηλικιώθηκε απότομα και εξίσου απότομα προσγειώθηκε». Κεντρική εικόνα: Οι Jeanne Moreau, Oskar Werner, Henri Serre στην ταινία του François Truf...

«Πλατωνικοί διάλογοι, ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι» του Χάρη Βλαβιανού (κριτική)

«Πλατωνικοί διάλογοι, ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι» του Χάρη Βλαβιανού (κριτική)

Για το βιβλίο του Χάρη Βλαβιανού «Πλατωνικοί διάλογοι, Ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι» (εκδ. Πατάκη). Στην κεντρική εικόνα: Men with Boxes on Head, Brunswick, GA, 2001 © Rodney Smith (1947- 2016)

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Άντρες και γυ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Πέντε μήνες μετά τη δολοφονική επίθεση, ο Ρούσντι βγάζει νέο βιβλίο – Το μήνυμά του: «Οι λέξεις είναι οι μόνοι νικητές»

Πέντε μήνες μετά τη δολοφονική επίθεση, ο Ρούσντι βγάζει νέο βιβλίο – Το μήνυμά του: «Οι λέξεις είναι οι μόνοι νικητές»

Πέντε μήνες μετά τη δολοφονική επίθεση που δέχθηκε ενώ ετοιμαζόταν να δώσει μια διάλεξη στη Νέα Υόρκη, ο συγγραφέας των «Σατανικών Στίχων» βγάζει νέο βιβλίο. Το μυθιστόρημα «Victory City» του Σαλμάν Ρούσντι έχει ηρωίδα μια νεαρή ποιήτρια που ζει τον 14ο αιώνα στη νότια Ινδία. Τα βιβλία του Ρούσντι κυκλοφορούν σ...

«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

Για την ποιητική σύνθεση του Δημήτρη Αγγελή «Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» (εκδ. Πόλις).

Γράφει ο Διογένης Σακκάς

Η ποιητική συλλογή Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου του Δημήτρη Αγγελή εκτείνεται σε είκοσι εννέα ποιήματα, χωρισμέν...

Καζούο Ισιγκούρο: «Το να είσαι υποψήφιος για Όσκαρ είναι συναρπαστικό»

Καζούο Ισιγκούρο: «Το να είσαι υποψήφιος για Όσκαρ είναι συναρπαστικό»

Τη φετινή χρονιά, ανάμεσα στους υποψηφίους για το Όσκαρ Καλύτερου Διασκευασμένου Σεναρίου βρίσκεται και ο νομπελίστας Kazuo Ishiguro, για το σενάριο της ταινίας «Αισθάνομαι ζωντανός», μια διασκευή του «Ikiru» του Akira Kurosawa. Ο συγγραφέας μίλησε για την υποψηφιότητά του σε πρόσφατη συνέντευξή του στο The Wrap. Τα...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Όιγκεν Ρούγκε [Eugen Ruge] «Τις μέρες που λιγόστευε το φως» (μτφρ. Τεό Βότσος), το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

1 ΟΚΤΩΒΡΙ...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον», που θα κυκλοφορήσει στις 19 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Γιανγκσὶ-ντιέναο (τρεῖς σκηνὲς)  ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ