katagogi tis lypis

Για το μυθιστόρημα του Ηλία Παπαμόσχου «Η καταγωγή της λύπης» (εκδ. Πατάκη). Κεντρική εικόνα: Οικογένεια από την Κλεισούρα Καστοριάς την περίοδο του Μακεδονικού Αγώνα.

Του Μιχάλη Πιτένη

Λάτρης και εξαιρετικός μάστορας της μικρής φόρμας, του διηγήματος, ο Ηλίας Παπαμόσχος κάνει το επόμενο βήμα περνώντας στο μυθιστόρημα. Η καταγωγή της λύπης (εκδ. Πατάκη) είναι το πρώτο του μυθιστόρημα, το οποίο έχει όλες τις αρετές των διηγημάτων του, τα οποία ξεχώρισαν και αγαπήθηκαν. Σφιχτός, καλοδουλεμένος και καλά δομημένος λόγος, χαμηλότονοι καθημερινοί ήρωες, οικείοι και αναγνωρίσιμοι σε κάθε περιβάλλον, έντονη παρουσία της φύσης, γλαφυρή αποτύπωση της γενέθλιας πόλης, της Καστοριάς, εύστοχες και σε βάθος περιγραφές των συναισθημάτων μέσα απ’ τις οποίες αποκαλύπτονται και ερμηνεύονται οι ανθρώπινες πράξεις.

Λύπη και μνήμη χέρι χέρι

Ο πρωταγωνιστής του μυθιστορήματος είναι ένας συνηθισμένος άνθρωπος, ο Αλέκος, χωρίς ωστόσο να είναι και ο αποκλειστικός κυρίαρχος της ιστορίας. Καθοριστικός ο ρόλος και των οικείων προσώπων που τον πλαισιώνουν, αφού η ζωή αλλά και ο θάνατός τους λειτουργεί ως καταλύτης και στη δική του ζωή. Μέσα από τους παιδεμούς και τις ατυχίες εκείνων σκιαγραφείται, σε μεγάλο βαθμό, η δική του πορεία και εξηγείται από πού κατάγεται στ’ αλήθεια η λύπη που τον συνέχει και τον συντρέχει από παιδί. Η λύπη, ο πιστός και πάντα παρών σύντροφός του, χέρι χέρι διαρκώς με τη μνήμη, που ο ήρωας διαφυλάττει ως κόρη οφθαλμού και κρατά κερί αναμμένο νύχτα μέρα, καθώς, όπως ο συγγραφέας υπογραμμίζει:

«Ζωή είναι η μεταλαμπάδευση της μνήμης, το ξανανένωμα των ζωών που χωρίζει ο θάνατος, το ένωμα των μνημών».

Υπάρχει πολύ θάνατος σ’ αυτό το πρώτο μυθιστόρημα του Παπαμόσχου, επειδή πολύ απλά υπάρχει και πολύ ζωή. Μια ισορροπία εύθραυστη και συνάμα αδιασάλευτη, αφού όπως ο ίδιος γράφει, ο ένας δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς την άλλη. Αλληλοσυμπληρώνονται και αλληλοεξουδετερώνονται σ’ έναν κύκλο που ανοίγει και κλείνει ασταμάτητα.

Μέσα από τους παιδεμούς και τις ατυχίες εκείνων σκιαγραφείται, σε μεγάλο βαθμό, η δική του πορεία και εξηγείται από πού κατάγεται στ’ αλήθεια η λύπη που τον συνέχει και τον συντρέχει από παιδί.

Πασχίζοντας να βρει από πού κατάγεται τελικά η λύπη, το μυθιστόρημα ξεκινά απ’ την παιδική ηλικία, για να περάσει από την ευρύτερη οικογένεια, παππούδες και θείους, τους φίλους, το σχολείο, την ενηλικίωση, τις σπουδές, την αναζήτηση του έρωτα, τη δεσπόζουσα μορφή της μάνας, την αγαπημένη αδελφή, τον πατέρα, το τελευταίο και ιδιαίτερα σημαντικό οικογενειακό αποκούμπι του, και να φτάσει μέχρι την προσωπική, επώδυνη και δύσκολη προσωπική περιπέτεια της υγείας του, με την ευτυχή κατάληξη. Ζωή σημαδεμένη από μια σειρά απώλειες και οριοθετημένη από τις μνήμες των απόντων, απώλειες εν πολλοίς αναπάντεχες και εκτός φυσιολογικής σειράς, καθώς οι πατεράδες θάβουν τις κόρες και ο γιος απορφανίζεται βλέποντας τη μάνα να φεύγει πριν γεράσει και την αδελφή να σβήνει πριν προλάβει να ολοκληρώσει έναν χορό. Ο Αλέκος, για να μπορέσει να βρει τις εσωτερικές του ισορροπίες βυθίζεται και ανυψώνεται σχεδόν καθημερινά σ’ έναν αγώνα επιβίωσης που μοιάζει αδικαίωτος και ατελείωτος, χωρίς όμως να τον εγκαταλείψει ποτέ κι ας έχει κουραστεί και ας έχει λαβωθεί, ψυχικά και σωματικά.

Σκηνικό του μυθιστορήματος ίδιο όπως και στα διηγήματά του – η γενέθλια πόλη, η Καστοριά. Μια όμορφη πόλη, ενίοτε, όμως, καταπιεστική με μια κοινωνία που κατακρίνει εύκολα, καθώς συνήθως στέκεται στο φαίνεσθαι, στο επιφανειακό απ’ όπου εξάγει κρίσεις και συμπεράσματα, σύνηθες χαρακτηριστικό πολλών ανάλογων κοινωνιών. Μια μικρή πόλη, ωστόσο, απόλυτα ταυτισμένη με τα αγαπημένα πρόσωπα, και ειδικά αυτό της μάνας, που μόλις χαθεί θα οδηγήσει τον πρωταγωνιστή στο να πιστέψει ότι δεν θα καταφέρει να του τροφοδοτήσει την ευαισθησία του για να ικανοποιηθεί η φιλοδοξία του να γράψει, καθώς τη θεωρεί «πεθαμένη» και εκείνη. Ωστόσο δεν θα αργήσει να διαπιστώσει:

«Η πόλη μιλούσε μέσα από το στόμα, απ’ την καρδιά και την ψυχή του πατέρα, κι ο πατέρας του ήταν εκεί και θα τον τροφοδοτούσε με ιστορίες που δεν τις είχε ακούσει, αλλά θα ανανέωνε και με καινούργιες λεπτομέρειες τις παλιές. Γιατί ο πατέρας ήταν η μήτρα».

Αυτή η πατρική μήτρα είναι τελικά η σωτηρία του αφού μέσα απ’ τις ιστορίες που γεννά συνδέεται ουσιαστικά με τον τόπο και καταφέρνει έτσι να ξαναβρεί τους δικούς του ανθρώπους πριν η μνήμη τους σβήσει και χαθούν οριστικά. Γιατί οι δικοί του άνθρωποι είναι όλοι εκεί, στην ίδια τη γη που τους γέννησε, στην γη που ο ίδιος θ’ αρχίσει να την αγαπά όλο και περισσότερο καθώς όσο την περπατά και την εξερευνά τόσα περισσότερα σημάδια τους βρίσκει.

Γλώσσα ποιητική σε πάρα πολλά σημεία της, μ’ ένα βάθος και μια έκταση που σ’ αναγκάζει να μην προσπερνάς απλώς τις φράσεις αλλά και να πασχίζεις να τις δεις στις πραγματικές τους διαστάσεις.

Περνώντας στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του βιβλίου δεν είναι δυνατόν να μην σταθείς στην γλώσσα που χρησιμοποιεί ο συγγραφέας. Γλώσσα δουλεμένη, σμιλεμένη μπορείς να τη χαρακτηρίσεις, που καταδεικνύει τον κόπο και την προσπάθειά του να αποφύγει την ευκολία και την επανάληψη. Γλώσσα ποιητική σε πάρα πολλά σημεία της, μ’ ένα βάθος και μια έκταση που σ’ αναγκάζει να μην προσπερνάς απλώς τις φράσεις αλλά και να πασχίζεις να τις δεις στις πραγματικές τους διαστάσεις. Φράσεις που λειτουργούν ως παράθυρα με θέα μια λίμνη συναισθημάτων, που περιγράφονται και αποκρυπτογραφούνται με τη βοήθεια της φύσης και των πολλών στοιχείων της, αλλά και μια σειρά χρηστικών αντικειμένων που παίζουν τον ρόλο του αναδευτήρα της μνήμης, ανασύροντας εικόνες μακρινές ή ξεχασμένες.

PATAKIS papamoshos ilias photo
Ο Ηλίας Λ. Παπαµόσχος γεννήθηκε το 1967 στην Καστοριά. Έχει γράψει επτά βιβλία. H συλλογή διηγηµάτων του Η αλεπού της σκάλας και άλλες ιστορίες (εκδ. Κίχλη, 2015) τιµήθηκε µε το Kρατικό Bραβείο Διηγήµατος-Νουβέλας (2016) και µεταφράστηκε στα γαλλικά (Le renard dans l’escalier, éd. Le miel des anges, 2018). Διηγήµατά του έχουν µεταφραστεί στα γαλλικά, στα σουηδικά και στα αλβανικά. Από τις Εκδόσεις Πατάκη κυκλοφορεί επίσης, η συλλογή διηγηµάτων του Η µνήµη του ξύλου (2019), η οποία µεταφράστηκε στα γαλλικά (La mémoire du bois, éd. Le miel des anges, 2020).
 

Ένα μυθιστόρημα απ’ όπου απουσιάζει ουσιαστικά ο διάλογος αφού υπάρχουν μόνο λίγες φράσεις, χωρίς ωστόσο αυτό να του στερεί τη ζωντάνια και τον ρυθμό, καθώς ο συγγραφέας, σε ρόλο αφηγητή, βρίσκει τον τρόπο να κάνει τους ήρωές του να μιλήσουν με τις κινήσεις, τις αντιδράσεις και πάνω απ’ όλα με τα συναισθήματά τους.

papamosxos exΈνα βιβλίο που μιλά για την απώλεια, αλλά και για την αγάπη καθώς όπως ο Παπαμόσχος σημειώνει «η πραγματική αγάπη μαθαίνεται μέσα από την απώλεια, καθότι ανέλπιδα, χωρίς αντάλλαγμα, σαν έρωτας για μια σκιά...». Σκιές στο συγκεκριμένο έργο υπάρχουν πολλές. Στις ψυχές των ηρώων του, αλλά και στους τοίχους των σπιτιών τους. Σκιές, όμως, που δεν προκαλούν φόβο αφού είναι οι σκιές των δικών τους ανθρώπων που λείπουν.

* Ο ΜΙΧΑΛΗΣ ΠΙΤΕΝΗΣ είναι συγγραφέας. Τελευταίο του βιβλίο, το μυθιστόρημα «Μετέωρη γυναίκα» (εκδ. Διάπλαση).


 

Απόσπασμα από το βιβλίο

«Πήγαινε στην πλατεία Όλγας, καθόταν σ’ ένα καφέ και κοιτώντας τους διαβάτες επιθυμούσε να την έβλεπε ανάμεσα τους, να βάδιζαν σε αντίθετη κατεύθυνση, να τον κοίταζε σαν κάποιον ξένο, να μην τον αναγνώριζε, σαν ο θάνατος να είχε σβήσει κάθε μνήμη, και τη μνήμη του θανάτου, του θανάτου της, τη λύπη της. Κι αυτός να την ακολουθούσε για λίγο, όμως να μην επιτρεπόταν να δει που αυτή ζούσε. Αρκεί που ζούσε κι ας τους είχε λησμονήσει. Μολαταύτα έπρεπε κι αυτός, όσο μπορούσε, να τη λησμονήσει για να πονά λιγότερο για κείνη. Κι από την άλλη, τούτη η λήθη γεννούσε ενοχή, έμοιαζε προδοσία αυτή».

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Βαθύ το σκοτάδι πριν την αυγή» της Ελένης Πριοβόλου (κριτική) – Χριστόδουλος Παμπλέκης, ένας γνήσιος εκπρόσωπος του Διαφωτισμού

«Βαθύ το σκοτάδι πριν την αυγή» της Ελένης Πριοβόλου (κριτική) – Χριστόδουλος Παμπλέκης, ένας γνήσιος εκπρόσωπος του Διαφωτισμού

Για το μυθιστόρημα της Ελένης Πριοβόλου «Βαθύ σκοτάδι πριν την αυγή» (εκδ. Καστανιώτη). Kεντρική εικόνα: Ο Γάλλος περιηγητής Σουαζέλ-Γκουφιέ συναντά στην Πάτμο ένα μοναχό που τον ρωτά αν ζουν ακόμα ο Βολταίρος και ο Ρουσσώ © Wikipedia. 

Γράφει η Διώνη Δημητ...

«Απολαύσεις της Καπούης» του Σπύρου Κακατσάκη (κριτική) – Δυνατό μυθιστόρημα ή καλογραμμένο ευπώλητο;

«Απολαύσεις της Καπούης» του Σπύρου Κακατσάκη (κριτική) – Δυνατό μυθιστόρημα ή καλογραμμένο ευπώλητο;

Για το μυθιστόρημα του Σπύρου Κακατσάκη «Απολαύσεις της Καπούης» (εκδ. Καλειδοσκόπιο).

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Αν η πλοκή του μυθιστορήματος χαρακτηρίζεται από στιβαρότητα και λελογισμένη πολυπλοκότητα, αν η γλώσσα του ρέει ομαλά και συστήνει ...

«Κλουαζονέ» της Λίνας Βαλετοπούλου (κριτική) – Επιστροφή στα χρόνια της αθωότητας και γυναικεία χειραφέτηση

«Κλουαζονέ» της Λίνας Βαλετοπούλου (κριτική) – Επιστροφή στα χρόνια της αθωότητας και γυναικεία χειραφέτηση

Για το βιβλίο της Λίνα Βαλετοπούλου «Κλουαζονέ» (εκδ.Βακχικόν). Κεντρική εικόνα: από την ταινία του Παντελή Βούλγαρη «Το τελευταίο σημείωμα». 

Γράφει η Κατερίνα Ι. Παπαδημητρίου

Η Λίνα Βαλετοπούλου, μετά την τελευ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

3ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων: Το φετινό πρόγραμμα, οι προοπτικές και τα σχέδια για το μέλλον

3ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων: Το φετινό πρόγραμμα, οι προοπτικές και τα σχέδια για το μέλλον

Δόθηκε σήμερα (28/5) η Συνέντευξη Τύπου για το 3ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων (26-30 Ιουνίου 2024). Σπουδαίοι Έλληνες και ξένοι συγγραφείς αναμένονται στην Κρήτη, ενώ το πρόγραμμα των εκδηλώσεων είναι πιο φιλόδοξο σε σχέση με τα προηγούμενα δύο χρόνια. Στην κεντρική εικόνα, εκδήλωση από το περσινό φεστιβάλ στα σκαλιά πί...

Έρχεται η 36η έκθεση βιβλίου Πειραιά

Έρχεται η 36η έκθεση βιβλίου Πειραιά

Η 36η έκθεση βιβλίου Πειραιά θα πραγματοποιηθεί από τις 14 μέχρι και τις 30 Ιουνίου στο Πασαλιμάνι.

Επιμέλεια: Book Press

Ακόμη μια χρονιά η έκθεση βιβλίου Πειραιά θα πραγματοποιηθεί σε ένα αγαπημένο σημείο συνάντησης των πειραιωτών, στο Πασαλιμάν...

 «Σ’ εσάς που με ακούτε» της Λούλας Αναγνωστάκη (κριτική) – Το πανηγύρι της εξέγερσης των καταφρονεμένων

«Σ’ εσάς που με ακούτε» της Λούλας Αναγνωστάκη (κριτική) – Το πανηγύρι της εξέγερσης των καταφρονεμένων

Για την παράσταση «Σ' εσάς που με ακούτε» της Λούλας Αναγνωστάκη που ανεβαίνει στο Αμφιθέατρο Σπύρου Ευαγγελάτου σε σκηνοθεσία Χρήστου Θεοδωρίδη. Κεντρική εικόνα: © Mike Rafail.

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της βραβευμένης με Νόμπελ λογοτεχνίας Ανί Ερνό [Annie Ernaux] «Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), μια συνομιλία, μέσω μέιλ, της Ερνό με τον Φρεντερίκ Ιβ Ζανέ [Frederic-Yves Jeannet]. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμ...

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ [Graeme Macrae Burnet] «Μελέτη περίπτωσης» (μτφρ. Χίλντα Παπαδημητρίου), το οποίο κυκλοφορεί στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στην αρχή, καθώς ...

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Μουράτ Εσέρ [Murat Eser] «Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής», η οποία κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εφημερίδα...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Πέντε ελληνικά μυθιστορήματα, πέντε εντυπωσιακές ηρωίδες

Πέντε ελληνικά μυθιστορήματα, πέντε εντυπωσιακές ηρωίδες

Γυναίκες άλλων εποχών, αλλά και σύγχρονες. Βασίλισσες, αλλά και γυναίκες της διπλανής πόρτας. Επιλέγουμε πέντε πρόσφατα βιβλία Ελλήνων συγγραφέων που μας προσφέρουν, αντίστοιχα, πέντε εντυπωτικές και καλοσχηματισμένες ηρωίδες. 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος  ...

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Για τα βιβλία των Κνουτ Χάμσουν [Knout Hamsun] «Η πείνα» (μτφρ. Βασίλη Δασκαλάκη), Νικολάι Γκόγκολ [Νikolai Gogol] «Το παλτό» (μτφρ. Κώστας Μιλτιάδης), Μαξίμ Γκόρκι [Maxim Gorky] «Τα ρημάδια της ζωής» (μτφρ. Κοραλία Μακρή) και Λέον Τολστόι [Leon Tolstoy] «Η σονάτα του Κρόιτσερ» (μτφρ. Κοραλία Μακρή). 

...
Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Εαρινά αναγνώσματα από όλο τον κόσμο. Νομπελίστες, αναγνωρισμένοι συγγραφείς, αλλά και νέα ταλέντα ξεχωρίζουν και τραβούν την προσοχή. Στην κεντρική εικόνα, οι Αμπντουλραζάκ Γκούρνα, Κάρα Χόφμαν, Ντέιβιντ Μίτσελ.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος 

Από την...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ