europe 728

Για το βιβλίο του Ολλανδού δημοσιογράφου Χέιρτ Μακ «Μεγάλες προσδοκίες: Το όνειρο της Ευρώπης 1999 - 2021» (μτφρ. Ινώ βαν Ντάικ-Μπαλτά), που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. Ένα πανόραμα για τα όνειρα και τις ματαιώσεις των Ευρωπαίων τα τελευταία 20 χρόνια. 

Του Κ. Β. Κατσουλάρη

Το βιβλίο του Χέιρτ Μακ που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μεταίχμιο επιχειρεί κάτι σχεδόν αδύνατον: Να ενώσει σε μια ενιαία και κατανοητή αφήγηση τα όνειρα, τις ματαιώσεις και τις προσδοκίες των κατοίκων ολόκληρης της ευρωπαϊκής Ηπείρου, από το βόρειο άκρο της, τη Νορβηγία, μέχρι το νότιο άκρο της, την Ελλάδα. Τίτλος του, Μεγάλες προσδοκίες: Το όνειρο της Ευρώπης, και συγγραφέας του ο Ολλανδός δημοσιογράφος Χέιρτ Μακ.

Οι Μεγάλες Προσδοκίες, πέρα από αναφορά στο διάσημο μυθιστόρημα του Ντίκενς, είναι από πολλές απόψεις η συνέχεια του προηγούμενου, επίσης πολυσέλιδου, βιβλίου του Ολλανδού δημοσιογράφου.

Το βιβλίο εκείνο, που είχε κυκλοφορήσει το 2004, και στη χώρα μας το 2008, επίσης από τις εκδόσεις Μεταίχμιο, είχε τον τίτλο Στην Ευρώπη, κι ήταν στην πραγματικότητα ένα τεράστιο ρεπορτάζ που γραφόταν μέρα τη μέρα, καθόλη τη διάρκεια του τελευταίου έτους της χιλιετίας, το 1999. Ήταν ένα πολυήμερο οδοιπορικό από πόλη σε πόλη και από χωριό σε χωριό, και αν κάτι το χαρακτήριζε ήταν η αισιοδοξία μιας νέας εποχής που ανέτειλε. Όπως γράφτηκε, το βιβλίο εκείνο «ξύπνησε τον Ευρωπαίο» σε εκατοντάδες χιλιάδες αναγνώστες.

Πού αρχίζει και πού ξεκινάει η Ευρώπη; Μπορεί η Ρωσία, για παράδειγμα, να λογίζεται ως Ευρώπη και υπό ποιους όρους. Και τι γίνεται με την Τουρκία;

Σε τούτο το δεύτερο βιβλίο, η Ευρώπη φαντάζει πιο μπερδεμένη και φοβισμένη. Έχοντας εξαπλωθεί ίσως ταχύτερα απ’ ό,τι θα μπορούσε να το χωνέψει, η Ευρώπη της τελευταίας 20ετίας φαίνεται να έψαχνε ακόμη τα όριά της.

Πού αρχίζει και πού ξεκινάει η Ευρώπη; Μπορεί η Ρωσία, για παράδειγμα, να λογίζεται ως Ευρώπη και υπό ποιους όρους. Και τι γίνεται με την Τουρκία;

Από την επίθεση στους Δίδυμους Πύργους μέχρι σήμερα

Στην οργάνωσή τους, οι Μεγάλες Προσδοκίες, στηρίζονται σε δύο πυλώνες. Ο πρώτος πυλώνας βασίζεται στην χρονολογική εξιστόρηση των γεγονότων, και περιλαμβάνει όλους τους μεγάλους σταθμούς για την Ευρώπη και τον κόσμο τα τελευταία τριάντα χρόνια. Από την επίθεση στου Δίδυμους Πύργους μέχρι την χρηματοπιστωτική κρίση του 2008, κι από τη διάσωση της Ελλάδας και του ευρώ το 2012 μέχρι τα μεγάλα τρομοκρατικά χτυπήματα στην Ευρώπη το 2015 και μετά.

Από αυτήν την εξιστόρηση δεν λείπει η Ρωσία, και η άνοδος του Πούτιν στην εξουσία, που συνέπεσε με το τέλος της χιλιετίας, καθώς και η εδραίωσή του στη συνέχεια ως απόλυτου άρχοντα του παιχνιδιού. Όπως δεν λείπει και η εκλογή του Τραμπ στην Προεδρία και όσα αυτή σηματοδότησε, ούτε βέβαια και η πρώτη αποχώρηση μιας χώρας από την Ευρωπαϊκή Ένωση στην ιστορία της, το Brexit.

Στο βιβλίο, θα συναντήσουμε και δυο Έλληνες, τον Κώστα κα την Έφη, κατοίκους Κυψέλης που καταθέτουν τη δική τους μαρτυρία από την ελληνική κρίση.

Ο δεύτερος πυλώνας έχει εντελώς άλλο ύφος, και είναι στην πραγματικότητα μονόλογοι ορισμένων παραδειγματικών προσώπων, που συνδέθηκαν με μεγάλες κρίσεις της Ευρώπης. Ένας μουσουλμάνος μετανάστης, για παράδειγμα, ή ένα τραπεζικό στέλεχος, μας εκθέτουν την εμπειρία τους. Στο βιβλίο θα συναντήσουμε και δυο Έλληνες, τον Κώστα κα την Έφη, κατοίκους Κυψέλης που καταθέτουν τη δική τους μαρτυρία από την ελληνική κρίση. Όσο κι αν αυτή η τεχνική έχει κάτι το μεροληπτικό, αφού καθένας εκφράζει εντέλει την προσωπική του ματιά στα γεγονότα, το αποτέλεσμα προσδίδει στο βιβλίο ζωντάνια.

Άλλωστε, η αναζήτηση μιας συνεκτικής αφήγησης, ενός «αφηγήματος» όπως λέγεται συχνά τελευταία στον δημόσιο λόγο, είναι κάτι που η Ευρώπη αναζητούσε και αναζητά ακόμη. Άλλοτε εκφράζοντας μιαν ανάγκη, κι άλλοτε για να τηρούνται τα προσχήματα.

Το αφήγημα της Ευρώπης

Μιλώντας για το ύφος τούτου του βιβλίου, να σημειώσουμε το εξής: Είναι κι αυτό, όπως και το προηγούμενο βιβλίο του Ολλανδού δημοσιογράφου, γραμμένo σε τόνο προσωπικό, με τη μορφή μαρτυρίας, ρεπορτάζ και μεταφοράς απόψεων τρίτων. Ο συγγραφέας μετακινείται διαρκώς, έρχεται σε προσωπική επαφή με πρόσωπα και πράγματα, μιλάει με εκατοντάδες ανθρώπους, από γραφειοκράτες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής μέχρι αγρότες στα βάθη της Πολωνίας, από απλούς ανθρώπους της Ανατολικής Γερμανίας μέχρι ανώτατα τραπεζικά στελέχη, κι από στρατιώτες στα σύνορα Νορβηγίας και Ρωσίας μέχρι ζευγάρια της νέας μεσαίας τάξης στην Ουγγαρία.

Αυτό το στοιχείo χαρίζει στο βιβλίο γρήγορο ρυθμό και την αίσθηση ενός πνευματικού πλουραλισμού. Πολλές φωνές, και όχι μία, ηχούν στο εσωτερικό του.

METAIXMIO MEGALES PROSDOKIES GEERT MAK EXWFYLLOΣτα μεγάλα ατού του βιβλίου είναι επίσης ότι, μιλώντας για την Ευρώπη, δεν ξεχνά την Ανατολική Ευρώπη, τις χώρες εκείνες που περάσανε εν μία νυκτί από τα κομμουνιστικά καθεστώτα σε δημοκρατίες της ελεύθερης αγοράς – με το κόστος αυτής της μετάβασης να είναι ενίοτε πολύ βαρύ. Σε αυτούς τους ανθρώπους, εντονότερα απ’ ό,τι στους δυτικοευρωπαίους, ο συγγραφέας εντοπίζει μια βαθύτερη και πληρέστερη μνήμη του τι εστί Ευρωπαίος, μνήμη που περιλαμβάνει μεγάλα και τραυματικά γεγονότα του αιώνα, που εξακολουθούν να σιγοκαίνε κάτω από τη ψυχρή επιφάνεια.

Στις πρώτες δεκαετίες του 21ου αιώνα, η Ευρώπη μοιάζει να έχει χάσει τον δυναμισμό και τον προσανατολισμό της, ενώ η Ιστορία με το Γιώτα κεφαλαίο, όπως βλέπουμε τελευταία, της χτυπά ξανά την πόρτα.

Αυτή ήταν η κατάσταση της Ευρώπης το 2020, όταν ένας νέος αόρατος εχθρός έκανε τη θανατηφόρα εμφάνισή του, όπως και σε ολόκληρο τον πλανήτη. Και κάπου εκεί, με την έλευση του κορωνοϊού και με τη νέα κρίση εμπιστοσύνης που αυτή δημιούργησε στις ευρωπαϊκές κοινωνίες, ολοκληρώνεται τούτο το έπος του Χέιρτ Μακ.

Εμείς όμως γνωρίζουμε ότι η ιστορία δεν σταμάτησε εκεί, κι ότι η πανδημία δεν ήταν το τελευταίο μεγάλο γεγονός που δοκίμασε τη συνοχή και τις αντοχές της Ευρώπης: Η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, με όλη την ανθρωπιστική καταστροφή που έχει προκαλέσει, φαίνεται ότι έκανε στην Ευρώπη να μοναδικό δώρο: Για πρώτη φορά την βλέπουμε τόσο συσπειρωμένη, πιο αποφασισμένη από άλλοτε να διαφυλάξει τον χώρο της και τις αξίες της. Η απειλή ενός εξωτερικού εχθρού που φαίνεται να έχει «απασφαλίσει», με τον φόβο τόσο της ενεργειακής κρίσης αλλά κι ενός γενικευμένου πολέμου σε ευρωπαϊκό έδαφος, υπήρξε μια τεκτονική αλλαγή που μέσα σε μόλις έναν μήνα έχει τρελάνει τις πυξίδες του κόσμου μας.

Ένας νέος ψυχρός πόλεμος στήνεται μέρα τη μέρα μπροστά στα μάτια μας, μόνο που τώρα η Ευρώπη δεν είναι τα ερείπια ενός καταστροφικού παγκόσμιου πολέμου, αλλά η μεγαλύτερη αγορά του πλανήτη και μια πολιτική δύναμη που σιγά σιγά φαίνεται να ανακαλύπτει την ισχύ της και τον ιστορικό της ρόλο.

GEERT MAK PHOTO
Ο Geert Mak (Χέιρτ Μακ) γεννήθηκε το 1946 στο Φρίσλαντ της Ολλανδίας. Ασχολήθηκε επί χρόνια με τη δημοσιογραφία. Τα βιβλία του γνωρίζουν μεγάλη επιτυχία στην πατρίδα του και έχουν μεταφραστεί σε πολλές γλώσσες. Kυκλοφορεί επίσης το βιβλίο του Στη Γέφυρα του Γαλατά, ένα πανόραμα της ζωής στην Κωνσταντινούπολη μέσα από τις ιστορίες των ανθρώπων που συναντιούνται στην περίφημη γέφυρα. Τον Νοέμβριο 2009 κέρδισε το βραβείο Otto von der Gablentz-Prize το οποίο δίνεται σε άτομα που έχουν συμβάλει στην ανάπτυξη των καλών σχέσεων μεταξύ Ολλανδίας και Γερμανίας και στην ένωση της Ευρώπης.
 

Όλα αυτά όμως, μαζί με πολλά άλλα που κανείς δεν ξέρει ούτε και μπορεί να προβλέψει, θα αποτελέσουν ίσως το υλικό για το επόμενο βιβλίο του Χέιρτ Μακ.

Αν όμως θέλουμε να διαβάσουμε, εδώ και τώρα, ένα πανόραμα της ευρωπαϊκής ιστορίας και πραγματικότητας των τελευταίων τριάντα χρόνων, και να διαμορφώσουμε μια σύνθετη αντίληψη για το «πώς φτάσαμε ως εδώ», μέσα από τις μαρτυρίες και τις απόψεις εκατοντάδων ανθρώπων, το πόνημα που κρατάμε στα χέρια μας είναι ό,τι ακριβώς χρειαζόμαστε. Είναι ένα βιβλίο με βαθιά αγάπη για την Ευρώπη, αλλά με γνώση και κριτικό πνεύμα.

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Η δική μας ασθένεια – Μαθήματα ελευθερίας από ένα ημερολόγιο νοσηλείας» του Τίμοθι Σνάιντερ

«Η δική μας ασθένεια – Μαθήματα ελευθερίας από ένα ημερολόγιο νοσηλείας» του Τίμοθι Σνάιντερ

Για το βιβλίο-μαρτυρία του Τίμοθι Σνάιντερ (Timothy Snyder) «Η δική μας ασθένεια – Μαθήματα ελευθερίας από ένα ημερολόγιο νοσηλείας» (μτφρ. Γιώργος Μπολιεράκης, εκδ. Στερέωμα).

Του Γιώργου Σιακαντάρη

Πολλές φορές ...

«Οικιακή βοηθός» της Στέφανι Λαντ: Όταν τα «λευκά σκουπίδια» αποκτούν φωνή

«Οικιακή βοηθός» της Στέφανι Λαντ: Όταν τα «λευκά σκουπίδια» αποκτούν φωνή

Για το αυτοβιογραφικό βιβλίο της Στέφανι Λαντ (Stephanie Land) «Οικιακή βοηθός» (μτφρ. Δέσποινα Δρακάκη, εκδ. Κλειδάριθμος).

Της Λεύκης Σαραντινού

Ένα βιβλίο που έχει γίνει σειρά στο Νetflix, έχει μεταφραστεί ήδη σε δεκαεπτά γλώσσες, προτείνεται από το...

«Ο ακρωτηριασμός της Δύσης ή Η τραγωδία της Κεντρικής Ευρώπης» του Μίλαν Κούντερα (κριτική)

«Ο ακρωτηριασμός της Δύσης ή Η τραγωδία της Κεντρικής Ευρώπης» του Μίλαν Κούντερα (κριτική)

Για τον τόμο με δύο κείμενα του Μίλαν Κούντερα (Milan Kundera) «Ο ακρωτηριασμός της Δύσης ή Η τραγωδία της Κεντρικής Ευρώπης» (μτφρ. Γιάννης Η. Χάρης, εκδ. Εστία), εκ των οποίων το πρώτο διαβάστηκε στο Συνέδριο των Τσεχοσλοβάκων Συγγραφέων το 1967 και το δεύτερο δημοσιεύτηκε στο γαλλικό περιοδικό “Le Débat” τον Νοέμ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Το μίσος για την ελληνική λογοτεχνία

Το μίσος για την ελληνική λογοτεχνία

Σκέψεις του γνωστού συγγραφέα σχετικά με την ανυποληψία της νεοελληνικής πεζογραφίας στο ελληνικό κοινό. Στην κεντρική εικόνα, τμήμα από το έργο «Portrait of George Dyer in a Mirror» (1968), του Φράνσις Μπέικον.

Του Αλέξη Πανσέληνου

Έγινε πρόσφατα μεγά...

Διαβάζοντας με τον Παναγιώτη Εξαρχέα

Διαβάζοντας με τον Παναγιώτη Εξαρχέα

Πρόσωπα από το χώρο των τεχνών, των ιδεών και του πολιτισμού, αποκαλύπτουν τον δικό τους αναγνωστικό χαρακτήρα, τη μύχια σχέση τους με το βιβλίο και την ανάγνωση. Σήμερα, σκηνοθέτης Παναγιώτης Εξαρχέας απαντά σε 20 κλασικές ή απρόσμενες βιβλιοφιλικές ερωτήσεις.

Επιμέλεια: Λεωνίδας Καλούσης ...

Το «Μυθιστόρημα» του Γιώργου Χειμωνά στο Μικρό Θέατρο Κεραμεικού

Το «Μυθιστόρημα» του Γιώργου Χειμωνά στο Μικρό Θέατρο Κεραμεικού

Το διήγημα του σπουδαίου Έλληνα λογοτέχνη Γιώργου Χειμωνά, «Μυθιστόρημα», μεταφέρεται στη σκηνή, από την Τρίτη 11 Οκτωβρίου και κάθε Δευτέρα και Τρίτη στις 21:00, στο Μικρό Θέατρο Κεραμεικού.

Επιμέλεια: Book Press

Ό,τι αξίζε...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα του Χάρη Βλαβιανού «Πλατωνικοί διάλογοι ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι», που θα κυκλοφορήσει μέσα Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΕΛΟΣ ΚΑΛΟ ΟΛΑ ΚΑΛΥΤΕΡΑ

...
«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Κώστα Καβανόζη «Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας – Το μυθιστόρημα τεκμηρίων και η λογοτεχνικότητα του αναφορικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πατάκη, τέλη Σεπτεμβρίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Πολλοί πιστεύουν πως η εποχή που τα λογοτεχνικά βιβλία απαγορεύονταν και καίγονταν στην πυρά έχει παρέλθει. Στην πραγματικότητα, μέχρι και σήμερα, πολλές συντηρητικές ομάδες σε πολλές χώρες του κόσμου επιχειρούν να λογοκρίνουν και να καταστρέψουν ακόμα και έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, με διάφορες δικαιολογίες....

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

22 Σεπτεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών.  Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ