thirio vgike volta

Για το μυθιστόρημα της Μαρίλης Μαργωμένου «Το θηρίο βγήκε βόλτα» (εκδ. Καστανιώτη). Κεντρική εικόνα: Ο Bryan Cranston από τη σειρά “Breaking Bad”.

Tου Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Η παρωδία, το χιούμορ, η σάτιρα, το κωμικό, η φάρσα, το καρναβαλικό στοιχείο ήταν πάντα στον πυρήνα του μυθιστορήματος, έστω κι αν αυτή η πλευρά του δεν τονιζόταν παλιότερα επαρκώς. Στην Ελλάδα, ενώ έχουμε πολλά δείγματα ευτράπελης αφήγησης, που θέλει ενίοτε να είναι κριτική, η κατασκευή μυθοπλασίας με το κατάλληλο κωμικό υπόστρωμα δεν έχει αναδείξει ως τώρα πολύ υψηλά δείγματα. Αυτό συμβαίνει μάλλον επειδή οι Έλληνες πεζογράφοι δυσκολεύονται να δομήσουν έναν στιβαρό άξονα σύνθεσης στον οποίο τα υλικά θα είναι μεν σατιρικά, χωρίς όμως να ξεπέφτουν στο επίπεδο της φάρσας. 

Στο πρώτο της πολυσέλιδο βιβλίο η δημοσιογράφος Μαρίλη Μαργωμένου κινείται ανάμεσα στα ζεστά και τα κρύα ρεύματα της ζωής, εστιάζοντας στον χώρο της φυλακής. Η αρχή δεν προδικάζει κωμικές καταστάσεις, αλλά γρήγορα ο αναγνώστης συνειδητοποιεί ότι το σκηνικό, τα επεισόδια, οι χαρακτήρες, η παρωδία των συμβάσεων, η εξέλιξη των γεγονότων μετατρέπει τον εγκλεισμό του πρώην δημοσιογράφου Βύρωνα Σερέτη σε μια ιλαρή απόδοση της τραγελαφικότητας της σύγχρονης κοινωνίας. Το ανάλογο βιβλίο του Γιώργου Σκαμπαρδώνη Υπουργός νύχτας (Πατάκης, 2016) αξιοποιεί πάλι τον υπόκοσμο και τις υπερβολές της νύχτας, για να αναδείξει την Ελλάδα ως χώρα της λωβιτούρας, της διαφθοράς και του αρριβισμού. Η Μαργωμένου διαφέρει στο ότι τα φαρσικά επεισόδιά της είναι πιο στενά ενταγμένα στην υπόθεση και υπηρετούν τον στόχο της, που είναι η πορεία ενός μέσου πολίτη, ο οποίος βρέθηκε στη φυλακή χωρίς να έχει προγραμματίσει τον φόνο, και εξελίσσεται σε ενδημικό είδος που προσαρμόζεται και αναρριχάται για να επιβιώσει. 

Η γλώσσα της Μαρίλης Μαργωμένου είναι άρτια, όχι τόσο σε καλλιέπεια (ποιος νοιάζεται πια;), όσο στην καταλληλότητά της ως προς τα πρόσωπα που μιλούν και σκέφτονται. Έτσι, η αργκό της φυλακής συνδυάζεται με τη μαγκιά των τροφίμων, ενώ οι διάλογοι είναι άκρως ρεαλιστικοί και θεατρικά πρόσφοροι, ενταγμένοι στο περιρρέον κλίμα και διαποτισμένοι με την αύρα της συγκεκριμένης ιδιολέκτου.

Τα επεισόδια, βέβαια, είναι συχνά υπερβολικά, μερικά είναι ακραία και αφύσικα, αλλά πρέπει να τα εκτιμήσουμε στο πλαίσιο της επιδιωκόμενης υπερβολής, ώστε οι σκηνές να χαραχτούν στο μυαλό του αναγνώστη ως σατιρικές. Επιπλέον, η ιστορία δεν παύει να εξελίσσεται, χωρίς τα ευτράπελα συστατικά να καταντούν χοντροκομμένα προσκόμματα. Ο Βύρων Σερέτης επιβώνει, παρόλο που είναι άβγαλτος, κάνει συμμαχίες σαν άλλος Φόρεστ Γκαμπ, αλλά και με τη δική του ευελιξια και προσαρμοστικότητα, κερδίζει πόντους μέσα στη φυλακή, τόσο δίπλα στον αρχιμαφιόζο Χόφα όσο κι εκ μέρους του διευθυντή της Επιφάνιου. Η γλώσσα της Μαρίλης Μαργωμένου είναι άρτια, όχι τόσο σε καλλιέπεια (ποιος νοιάζεται πια;), όσο στην καταλληλότητά της ως προς τα πρόσωπα που μιλούν και σκέφτονται. Έτσι, η αργκό της φυλακής συνδυάζεται με τη μαγκιά των τροφίμων, ενώ οι διάλογοι είναι άκρως ρεαλιστικοί και θεατρικά πρόσφοροι, ενταγμένοι στο περιρρέον κλίμα και διαποτισμένοι με την αύρα της συγκεκριμένης ιδιολέκτου.

Στην Αγιογραφία (Πόλις, 2003) ο Νίκος Παναγιωτόπουλος σκιαγραφεί πολύ έξυπνα πώς χτίζεται ένας μύθος: πώς ένας απλός άνθρωπος γίνεται Άγιος στα μάτια της τοπικής κοινότητας. Ανάλογα στο Θηρίο βγήκε βόλτα το απλό μέλος μιας μικρομεσαίας συμμορίας, η οποία έχει αναγάγει σε αρχηγό τον ανύπαρκτο Ελληνοαμερικάνο Χόφα, γίνεται το ίδιο ο μύθος και παίρνει πάνω του όλες τις θρυλικές ιδιότητες του ομώνυμου αλλά ανυπόστατου αρχιμαφιόζου. Στο ίδιο μοτίβο, ο στην αρχή φοβισμένος Σερέτης αλλάζει δέρμα φιδιού, εκμεταλλεύεται τις συγκυρίες, χειραγωγεί μέσα στην εκδίκησή του τις καταστάσεις και μεταμφιέζεται στο θηρίο που βλέπουν οι άλλοι σ’ αυτόν.

Είμαστε οι πολλαπλοί εαυτοί μας, οι δυνάμει εαυτοί μας, που τυχαίες περιστάσεις ή ευφυείς ελιγμοί τούς βγάζουν έξω, κι έτσι επανασυστηνόμαστε στον κόσμο ως τον θρύλο, που δεν ξέραμε καν ότι είμαστε.

Τον μύθο του ο άνθρωπος τον χτίζει, εκούσια ή ακούσια, κι έπειτα οφείλει να κινηθεί βάσει αυτού. Η ταυτότητά του δεν είναι ό,τι ως τώρα έχει επιδείξει, αλλά και πολλά άλλα ρούχα που ίσως δεν συνειδητοποιεί καν ότι διαθέτει, ρούχα που βγαίνουν, άλλοτε μόνα τους κι άλλοτε με τους κατάλληλους χειρισμούς, με αποτέλεσμα ο πάλαι ποτέ φιλήσυχος δημοσιογράφος να μετατρέπεται σε αρχηγέτη της φυλακής, ο μέσος άνθρωπος σε ανήμερο θηρίο. Είμαστε οι πολλαπλοί εαυτοί μας, οι δυνάμει εαυτοί μας, που τυχαίες περιστάσεις ή ευφυείς ελιγμοί τούς βγάζουν έξω, κι έτσι επανασυστηνόμαστε στον κόσμο ως τον θρύλο, που δεν ξέραμε καν ότι είμαστε.

Διαβάζουμε ένα μυθιστόρημα που προκαλεί θυμηδία· αλλά συνάμα η εξέλιξη της ιστορίας ολοκληρώνει μια ζωή που ξεκινά από τον μέσο όρο και καταλήγει σε μια μεταξοσκωλική μετουσίωση, ποτισμένη από τον αχό της φυλακής, το χιούμορ της υπερβολής και την ευτράπελη υποβλητικότητα της γραφής.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας, κριτικός βιβλίου και συγγραφέας. Τελευταίο του βιβλίο, το μυθιστόρημα «Πυθαγόρας» (εκδ. Καστανιώτη).


margomenou mar ex 2Το θηρίο βγήκε βόλτα
ΜΑΡΙΛΗ ΜΑΡΓΩΜΕΝΟΥ
ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ 2021
Σελ. 514, τιμή εκδότη €20,00

 

 

 

 


Απόσπασμα από το βιβλίο

«Γιατί με λες μούργο, ρε φίλε; Βύρωνα με λένε».
Ο ψηλός πλάγιασε το κεφάλι σαν σκύλος.
«Ναι, ε; Και για πες, Βυρωνάκο, έχεις κοιταχτεί καθόλου στον καθρέφτη τελευταία; Γιατί όπως σε βλέπω, η μούρη σου, Βυρωνάκο, πιο πολύ μοιάζει με μουσούδα. Οπότε εσύ τι είσαι; Είσαι μούργος, Βυρωνάκο!»
«Αν το πάμε έτσι, τότε εσύ είσαι σολομός!»
Ένας Θεός ξέρει τι μ’ έπιασε και το ξεστόμισα. Ο τύπος με κάρφωσε ίσια στα μάτια. 
«Τι είμαι;» είπε.
Πάλι καλά που τα χέρια του ήταν δεμένα στο κάγκελο.
«Σολομός», ψέλλισα.
Ένιωσα το αίμα να φεύγει απ’ τις φλέβες μου, να ψάχνει για πιο ασφαλές μέρος να κρυφτεί. Ο ψηλός άνοιξε το στόμα του. Θα με δαγκώσει, σκέφτηκα, αλλά αυτός άρχισε να γελάει τρανταχτά.

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Άπνοια» του Νίκου Κουρμουλή (κριτική)

«Άπνοια» του Νίκου Κουρμουλή (κριτική)

Για τη συλλογή διηγημάτων του Νίκου Κουρμουλή «Άπνοια» (εκδ. Κείμενα). Κεντρική εικόνα: Ψηφιακή φωτογραφία © Γιάννης Γαλανάκης.

Του Νίκου Α. Μάντη

Μια διαδεδομένη «λαϊκή σοφία» θέλει τον χώρο της δημοσιογραφίας να μην μπλέκει εύκολα με εκείνον της...

«Ο παππούς δεν θα ψηφίσει φέτος» της Ασημένιας Σαράφη (κριτική)

«Ο παππούς δεν θα ψηφίσει φέτος» της Ασημένιας Σαράφη (κριτική)

Για το μυθιστόρημα της Ασημένιας Σαράφη «Ο παππούς δεν θα ψηφίσει φέτος», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος

Της Λεύκης Σαραντινού

«Ο Τσέχος παππούς μου, ή κατά κόσμον Νικόλαος Περιστέρης, δεν ήταν σε καμία περίπτωση Τσέχος, αλλά έτσι τον απο...

«Ο μπόγος» της Λίλας Κονομάρα – Ένας άγγελος που τον έλεγαν Μανόλη

«Ο μπόγος» της Λίλας Κονομάρα – Ένας άγγελος που τον έλεγαν Μανόλη

Στο μυθιστόρημα της Λίλας Κονομάρα «Ο μπόγος», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη, πρωταγωνιστεί η ίδια η Ιστορία, με τα πολλαπλά της πρόσωπα και προσωπεία. 

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

«Υπάρχει ένας πίνακας του Paul K...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Στην Ανί Ερνό (Annie Ernaux) το Νόμπελ Λογοτεχνίας 2022

Στην Ανί Ερνό (Annie Ernaux) το Νόμπελ Λογοτεχνίας 2022

Το Νόμπελ Λογοτεχνίας 2022 θα απονεμηθεί, όπως ανακοίνωσε πριν από λίγο από τη Στοκχόλμη η Σουηδική Ακαδημία, στη Γαλλίδα συγγραφέα Annie Ernaux. Τα βιβλία της Ερνό κυκλοφορούν στη χώρα μας από τις εκδόσεις Μεταίχμιο, σε μετάφραση της Ρίτας Κολαΐτη.

Ένα χρόνο μετά τη βρά...

Συζήτηση με τον Εντουάρ Λουί στη Νομική περί πολιτικής και λογοτεχνίας

Συζήτηση με τον Εντουάρ Λουί στη Νομική περί πολιτικής και λογοτεχνίας

Ο Εντουάρ Λουί παρουσιάζει στην Αθήνα το καινούργιο του βιβλίο «Αλλαγή: μέθοδος» (μτφρ. Στέλα Ζουμπουλάκη), το οποίο μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Αντίποδες. 

Επιμέλεια: Book Press

...

Στον Κώστα Αθανασίου το 2ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ

Στον Κώστα Αθανασίου το 2ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ

Στον έμπειρο μεταφραστή Κώστα Αθανασίου για τη μετάφραση του βιβλίου «Φοβάμαι, Ταυρομάχε» (εκδ. Καστανιώτη) του Χιλιανού συγγραφέα Πέδρο Λεμεμπέλ απονεμήθηκε το 2ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ. Το βραβείο έδωσε στον τιμηθέντα ο Μιχάλης Κλαπάκι, νικητής του 1ου Βραβείου Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ για τη ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ανδρωμάχη» του Κώστα Ακρίβου (προδημοσίευση)

«Ανδρωμάχη» του Κώστα Ακρίβου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα του Κώστα Ακρίβου «Ανδρωμάχη» που θα κυκλοφορήσει στις 13 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν υπάρχει, λέω, τίποτα πιο σκληρό και άδικο από το να πρέπει να αγαπάς κάπο...

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα του Χάρη Βλαβιανού «Πλατωνικοί διάλογοι ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι», που θα κυκλοφορήσει μέσα Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΕΛΟΣ ΚΑΛΟ ΟΛΑ ΚΑΛΥΤΕΡΑ

...
«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Κώστα Καβανόζη «Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας – Το μυθιστόρημα τεκμηρίων και η λογοτεχνικότητα του αναφορικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πατάκη, τέλη Σεπτεμβρίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

Δεκαέξι συγγραφείς γράφουν για την πρώτη ιδέα, το θεμελιακό αίτημα, το αρχικό ερέθισμα του νέου τους βιβλίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κώστας Ακρίβος: «Ανδρωμάχη» (Μεταίχμιο)

...

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

22 Σεπτεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών.  Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ