thirio vgike volta

Για το μυθιστόρημα της Μαρίλης Μαργωμένου «Το θηρίο βγήκε βόλτα» (εκδ. Καστανιώτη). Κεντρική εικόνα: Ο Bryan Cranston από τη σειρά “Breaking Bad”.

Tου Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Η παρωδία, το χιούμορ, η σάτιρα, το κωμικό, η φάρσα, το καρναβαλικό στοιχείο ήταν πάντα στον πυρήνα του μυθιστορήματος, έστω κι αν αυτή η πλευρά του δεν τονιζόταν παλιότερα επαρκώς. Στην Ελλάδα, ενώ έχουμε πολλά δείγματα ευτράπελης αφήγησης, που θέλει ενίοτε να είναι κριτική, η κατασκευή μυθοπλασίας με το κατάλληλο κωμικό υπόστρωμα δεν έχει αναδείξει ως τώρα πολύ υψηλά δείγματα. Αυτό συμβαίνει μάλλον επειδή οι Έλληνες πεζογράφοι δυσκολεύονται να δομήσουν έναν στιβαρό άξονα σύνθεσης στον οποίο τα υλικά θα είναι μεν σατιρικά, χωρίς όμως να ξεπέφτουν στο επίπεδο της φάρσας. 

Στο πρώτο της πολυσέλιδο βιβλίο η δημοσιογράφος Μαρίλη Μαργωμένου κινείται ανάμεσα στα ζεστά και τα κρύα ρεύματα της ζωής, εστιάζοντας στον χώρο της φυλακής. Η αρχή δεν προδικάζει κωμικές καταστάσεις, αλλά γρήγορα ο αναγνώστης συνειδητοποιεί ότι το σκηνικό, τα επεισόδια, οι χαρακτήρες, η παρωδία των συμβάσεων, η εξέλιξη των γεγονότων μετατρέπει τον εγκλεισμό του πρώην δημοσιογράφου Βύρωνα Σερέτη σε μια ιλαρή απόδοση της τραγελαφικότητας της σύγχρονης κοινωνίας. Το ανάλογο βιβλίο του Γιώργου Σκαμπαρδώνη Υπουργός νύχτας (Πατάκης, 2016) αξιοποιεί πάλι τον υπόκοσμο και τις υπερβολές της νύχτας, για να αναδείξει την Ελλάδα ως χώρα της λωβιτούρας, της διαφθοράς και του αρριβισμού. Η Μαργωμένου διαφέρει στο ότι τα φαρσικά επεισόδιά της είναι πιο στενά ενταγμένα στην υπόθεση και υπηρετούν τον στόχο της, που είναι η πορεία ενός μέσου πολίτη, ο οποίος βρέθηκε στη φυλακή χωρίς να έχει προγραμματίσει τον φόνο, και εξελίσσεται σε ενδημικό είδος που προσαρμόζεται και αναρριχάται για να επιβιώσει. 

Η γλώσσα της Μαρίλης Μαργωμένου είναι άρτια, όχι τόσο σε καλλιέπεια (ποιος νοιάζεται πια;), όσο στην καταλληλότητά της ως προς τα πρόσωπα που μιλούν και σκέφτονται. Έτσι, η αργκό της φυλακής συνδυάζεται με τη μαγκιά των τροφίμων, ενώ οι διάλογοι είναι άκρως ρεαλιστικοί και θεατρικά πρόσφοροι, ενταγμένοι στο περιρρέον κλίμα και διαποτισμένοι με την αύρα της συγκεκριμένης ιδιολέκτου.

Τα επεισόδια, βέβαια, είναι συχνά υπερβολικά, μερικά είναι ακραία και αφύσικα, αλλά πρέπει να τα εκτιμήσουμε στο πλαίσιο της επιδιωκόμενης υπερβολής, ώστε οι σκηνές να χαραχτούν στο μυαλό του αναγνώστη ως σατιρικές. Επιπλέον, η ιστορία δεν παύει να εξελίσσεται, χωρίς τα ευτράπελα συστατικά να καταντούν χοντροκομμένα προσκόμματα. Ο Βύρων Σερέτης επιβώνει, παρόλο που είναι άβγαλτος, κάνει συμμαχίες σαν άλλος Φόρεστ Γκαμπ, αλλά και με τη δική του ευελιξια και προσαρμοστικότητα, κερδίζει πόντους μέσα στη φυλακή, τόσο δίπλα στον αρχιμαφιόζο Χόφα όσο κι εκ μέρους του διευθυντή της Επιφάνιου. Η γλώσσα της Μαρίλης Μαργωμένου είναι άρτια, όχι τόσο σε καλλιέπεια (ποιος νοιάζεται πια;), όσο στην καταλληλότητά της ως προς τα πρόσωπα που μιλούν και σκέφτονται. Έτσι, η αργκό της φυλακής συνδυάζεται με τη μαγκιά των τροφίμων, ενώ οι διάλογοι είναι άκρως ρεαλιστικοί και θεατρικά πρόσφοροι, ενταγμένοι στο περιρρέον κλίμα και διαποτισμένοι με την αύρα της συγκεκριμένης ιδιολέκτου.

Στην Αγιογραφία (Πόλις, 2003) ο Νίκος Παναγιωτόπουλος σκιαγραφεί πολύ έξυπνα πώς χτίζεται ένας μύθος: πώς ένας απλός άνθρωπος γίνεται Άγιος στα μάτια της τοπικής κοινότητας. Ανάλογα στο Θηρίο βγήκε βόλτα το απλό μέλος μιας μικρομεσαίας συμμορίας, η οποία έχει αναγάγει σε αρχηγό τον ανύπαρκτο Ελληνοαμερικάνο Χόφα, γίνεται το ίδιο ο μύθος και παίρνει πάνω του όλες τις θρυλικές ιδιότητες του ομώνυμου αλλά ανυπόστατου αρχιμαφιόζου. Στο ίδιο μοτίβο, ο στην αρχή φοβισμένος Σερέτης αλλάζει δέρμα φιδιού, εκμεταλλεύεται τις συγκυρίες, χειραγωγεί μέσα στην εκδίκησή του τις καταστάσεις και μεταμφιέζεται στο θηρίο που βλέπουν οι άλλοι σ’ αυτόν.

Είμαστε οι πολλαπλοί εαυτοί μας, οι δυνάμει εαυτοί μας, που τυχαίες περιστάσεις ή ευφυείς ελιγμοί τούς βγάζουν έξω, κι έτσι επανασυστηνόμαστε στον κόσμο ως τον θρύλο, που δεν ξέραμε καν ότι είμαστε.

Τον μύθο του ο άνθρωπος τον χτίζει, εκούσια ή ακούσια, κι έπειτα οφείλει να κινηθεί βάσει αυτού. Η ταυτότητά του δεν είναι ό,τι ως τώρα έχει επιδείξει, αλλά και πολλά άλλα ρούχα που ίσως δεν συνειδητοποιεί καν ότι διαθέτει, ρούχα που βγαίνουν, άλλοτε μόνα τους κι άλλοτε με τους κατάλληλους χειρισμούς, με αποτέλεσμα ο πάλαι ποτέ φιλήσυχος δημοσιογράφος να μετατρέπεται σε αρχηγέτη της φυλακής, ο μέσος άνθρωπος σε ανήμερο θηρίο. Είμαστε οι πολλαπλοί εαυτοί μας, οι δυνάμει εαυτοί μας, που τυχαίες περιστάσεις ή ευφυείς ελιγμοί τούς βγάζουν έξω, κι έτσι επανασυστηνόμαστε στον κόσμο ως τον θρύλο, που δεν ξέραμε καν ότι είμαστε.

Διαβάζουμε ένα μυθιστόρημα που προκαλεί θυμηδία· αλλά συνάμα η εξέλιξη της ιστορίας ολοκληρώνει μια ζωή που ξεκινά από τον μέσο όρο και καταλήγει σε μια μεταξοσκωλική μετουσίωση, ποτισμένη από τον αχό της φυλακής, το χιούμορ της υπερβολής και την ευτράπελη υποβλητικότητα της γραφής.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας, κριτικός βιβλίου και συγγραφέας. Τελευταίο του βιβλίο, το μυθιστόρημα «Πυθαγόρας» (εκδ. Καστανιώτη).


margomenou mar ex 2Το θηρίο βγήκε βόλτα
ΜΑΡΙΛΗ ΜΑΡΓΩΜΕΝΟΥ
ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ 2021
Σελ. 514, τιμή εκδότη €20,00

 

 

 

 


Απόσπασμα από το βιβλίο

«Γιατί με λες μούργο, ρε φίλε; Βύρωνα με λένε».
Ο ψηλός πλάγιασε το κεφάλι σαν σκύλος.
«Ναι, ε; Και για πες, Βυρωνάκο, έχεις κοιταχτεί καθόλου στον καθρέφτη τελευταία; Γιατί όπως σε βλέπω, η μούρη σου, Βυρωνάκο, πιο πολύ μοιάζει με μουσούδα. Οπότε εσύ τι είσαι; Είσαι μούργος, Βυρωνάκο!»
«Αν το πάμε έτσι, τότε εσύ είσαι σολομός!»
Ένας Θεός ξέρει τι μ’ έπιασε και το ξεστόμισα. Ο τύπος με κάρφωσε ίσια στα μάτια. 
«Τι είμαι;» είπε.
Πάλι καλά που τα χέρια του ήταν δεμένα στο κάγκελο.
«Σολομός», ψέλλισα.
Ένιωσα το αίμα να φεύγει απ’ τις φλέβες μου, να ψάχνει για πιο ασφαλές μέρος να κρυφτεί. Ο ψηλός άνοιξε το στόμα του. Θα με δαγκώσει, σκέφτηκα, αλλά αυτός άρχισε να γελάει τρανταχτά.

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Να θυμηθώ να παραγγείλω» του Στέλιου Μάινα (κριτική)

«Να θυμηθώ να παραγγείλω» του Στέλιου Μάινα (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Στέλιου Μάινα «Να θυμηθώ να παραγγείλω» (εκδ. Μεταίχμιο).

Του Μάνου Κοντολέων

Γνωστός ηθοποιός ο Στέλιος Μάινας, πριν από δώδεκα χρόνια είχε κάνει μια πρώτη εμφάνιση και στο χώρο της πεζογραφίας με μια συλλογή διηγημάτων – ...

«Ο κήπος των ψυχών» του Βασίλη Τσιαμπούση (κριτική)

«Ο κήπος των ψυχών» του Βασίλη Τσιαμπούση (κριτική)

Για τη νουβέλα του Βασίλη Τσιαμπούση «Ο κήπος των ψυχών» (εκδ. Εστία).

Του Ευάγγελου Αυδίκου

Υπάρχουν πολλές επιστημονικές μελέτες για τον εμφύλιο πόλεμο Σ’ αυτή την κατεύθυνση είναι καθοριστική η συνδρομή της Προφορικής Ιστορίας, που γιγαντώθηκε ως πεδίο έρευνας, κινούμενη στη ορ...

«Τα πρωτοβρόχια» του Σπύρου Κιοσσέ (κριτική)

«Τα πρωτοβρόχια» του Σπύρου Κιοσσέ (κριτική)

Για τη νουβέλα του Σπύρου Κιοσσέ «Τα πρωτοβρόχια – Μικρή ιστορία ενηλικίωσης» (εκδ. Μεταίχμιο).

Του Παναγιώτη Χατζημωυσιάδη

Ποια στιγμή σηματοδοτεί την πορεία προς την ενηλικίωση; Μέσα από ποιες διαδικασίες δρομολογείται; Ποιες ενδότερες δυνάμεις ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» του Κόλσον Γουάιτχεντ (κριτική)

«Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» του Κόλσον Γουάιτχεντ (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Colson Whitehead «Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» (μτφρ. Μυρσίνη Γκανά, εκδ. Ίκαρος).

Του Νίκου Ξένιου

“You move it to the left,
Yeah, and you go for yourself. ...

«Θέτις και Αηδών» της Φοίβης Γιαννίση (κριτική)

«Θέτις και Αηδών» της Φοίβης Γιαννίση (κριτική)

Για την ποιητική σύνθεση της Φοίβης Γιαννίση «Θέτις και Αηδών – Χιμαιρικό ποίημα» (εκδ. Καστανιώτη).

Του Διογένη Σακκά

Η ποιητική συλλογή ...

Αλεξάνδρα Δεληγιώργη: «Την τύχη των βιβλίων σήμερα την επικαθορίζει η δύναμη των εκδοτών»

Αλεξάνδρα Δεληγιώργη: «Την τύχη των βιβλίων σήμερα την επικαθορίζει η δύναμη των εκδοτών»

Μια συζήτηση με την Αλεξάνδρα Δεληγιώργη με αφορμή την επανακυκλοφορία του βιβλίου της «Το κόκκινο της φωτιάς – Μικρό εγχειρίδιο λογοτεχνίας» (εκδ. Αρμός).

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

«Μικρό εγχειρίδιο λογοτεχνίας», είναι ο υπότιτλος του βιβλ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μέχρι κάποια ηλικία η μνήμη θυμίζει πατάρι· στοιβάζεις ό,...

«Το γεγονός» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Το γεγονός» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα της Annie Ernaux «Το γεγονός» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), στο οποίο βασίστηκε η ομώνυμη –βραβευμένη με τον Χρυσό Λέοντα στο Φεστιβάλ της Βενετίας πέρσι– ταινία. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 26 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας...

«Ονειρεύομαι πίνακες» του Σόλωνα Παπαγεωργίου (προδημοσίευση)

«Ονειρεύομαι πίνακες» του Σόλωνα Παπαγεωργίου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Σόλωνα Παπαγεωργίου «Ονειρεύομαι πίνακες», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Στίξις.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ονειρεύομαι πίνακες

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι προσφατα αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του George Orwell. Κλασικό και σύγχρονο βρετανικό, σκανδιναβικό αλλά και μια αυτοέκδοση ελληνικού αστυνομικού μυθιστορήματος μεταξύ των προτάσεων. Κεντρική εικόνα: Εικονογράφηση του Λιθουανού © Karolis Strautniekas.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου ...

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Οκτώ βιβλία που μας βοηθούν να καταλάβουμε, ακόμη και σε καταστάσεις κρίσιμες και τραγικές όπως αυτές που ζούμε σήμερα, «Πώς φτάσαμε ως εδώ». Τα έξι είναι βιβλία ιστορίας, έρευνας και γεωπολιτικής και τα δύο είναι λογοτεχνικά έργα Ουκρανών συγγραφέων. Στην κεντρική εικόνα: Από διαδήλωση στο Βερολίνο την περασμένη Κυ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ