thirio vgike volta

Για το μυθιστόρημα της Μαρίλης Μαργωμένου «Το θηρίο βγήκε βόλτα» (εκδ. Καστανιώτη). Κεντρική εικόνα: Ο Bryan Cranston από τη σειρά “Breaking Bad”.

Tου Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Η παρωδία, το χιούμορ, η σάτιρα, το κωμικό, η φάρσα, το καρναβαλικό στοιχείο ήταν πάντα στον πυρήνα του μυθιστορήματος, έστω κι αν αυτή η πλευρά του δεν τονιζόταν παλιότερα επαρκώς. Στην Ελλάδα, ενώ έχουμε πολλά δείγματα ευτράπελης αφήγησης, που θέλει ενίοτε να είναι κριτική, η κατασκευή μυθοπλασίας με το κατάλληλο κωμικό υπόστρωμα δεν έχει αναδείξει ως τώρα πολύ υψηλά δείγματα. Αυτό συμβαίνει μάλλον επειδή οι Έλληνες πεζογράφοι δυσκολεύονται να δομήσουν έναν στιβαρό άξονα σύνθεσης στον οποίο τα υλικά θα είναι μεν σατιρικά, χωρίς όμως να ξεπέφτουν στο επίπεδο της φάρσας. 

Στο πρώτο της πολυσέλιδο βιβλίο η δημοσιογράφος Μαρίλη Μαργωμένου κινείται ανάμεσα στα ζεστά και τα κρύα ρεύματα της ζωής, εστιάζοντας στον χώρο της φυλακής. Η αρχή δεν προδικάζει κωμικές καταστάσεις, αλλά γρήγορα ο αναγνώστης συνειδητοποιεί ότι το σκηνικό, τα επεισόδια, οι χαρακτήρες, η παρωδία των συμβάσεων, η εξέλιξη των γεγονότων μετατρέπει τον εγκλεισμό του πρώην δημοσιογράφου Βύρωνα Σερέτη σε μια ιλαρή απόδοση της τραγελαφικότητας της σύγχρονης κοινωνίας. Το ανάλογο βιβλίο του Γιώργου Σκαμπαρδώνη Υπουργός νύχτας (Πατάκης, 2016) αξιοποιεί πάλι τον υπόκοσμο και τις υπερβολές της νύχτας, για να αναδείξει την Ελλάδα ως χώρα της λωβιτούρας, της διαφθοράς και του αρριβισμού. Η Μαργωμένου διαφέρει στο ότι τα φαρσικά επεισόδιά της είναι πιο στενά ενταγμένα στην υπόθεση και υπηρετούν τον στόχο της, που είναι η πορεία ενός μέσου πολίτη, ο οποίος βρέθηκε στη φυλακή χωρίς να έχει προγραμματίσει τον φόνο, και εξελίσσεται σε ενδημικό είδος που προσαρμόζεται και αναρριχάται για να επιβιώσει. 

Η γλώσσα της Μαρίλης Μαργωμένου είναι άρτια, όχι τόσο σε καλλιέπεια (ποιος νοιάζεται πια;), όσο στην καταλληλότητά της ως προς τα πρόσωπα που μιλούν και σκέφτονται. Έτσι, η αργκό της φυλακής συνδυάζεται με τη μαγκιά των τροφίμων, ενώ οι διάλογοι είναι άκρως ρεαλιστικοί και θεατρικά πρόσφοροι, ενταγμένοι στο περιρρέον κλίμα και διαποτισμένοι με την αύρα της συγκεκριμένης ιδιολέκτου.

Τα επεισόδια, βέβαια, είναι συχνά υπερβολικά, μερικά είναι ακραία και αφύσικα, αλλά πρέπει να τα εκτιμήσουμε στο πλαίσιο της επιδιωκόμενης υπερβολής, ώστε οι σκηνές να χαραχτούν στο μυαλό του αναγνώστη ως σατιρικές. Επιπλέον, η ιστορία δεν παύει να εξελίσσεται, χωρίς τα ευτράπελα συστατικά να καταντούν χοντροκομμένα προσκόμματα. Ο Βύρων Σερέτης επιβώνει, παρόλο που είναι άβγαλτος, κάνει συμμαχίες σαν άλλος Φόρεστ Γκαμπ, αλλά και με τη δική του ευελιξια και προσαρμοστικότητα, κερδίζει πόντους μέσα στη φυλακή, τόσο δίπλα στον αρχιμαφιόζο Χόφα όσο κι εκ μέρους του διευθυντή της Επιφάνιου. Η γλώσσα της Μαρίλης Μαργωμένου είναι άρτια, όχι τόσο σε καλλιέπεια (ποιος νοιάζεται πια;), όσο στην καταλληλότητά της ως προς τα πρόσωπα που μιλούν και σκέφτονται. Έτσι, η αργκό της φυλακής συνδυάζεται με τη μαγκιά των τροφίμων, ενώ οι διάλογοι είναι άκρως ρεαλιστικοί και θεατρικά πρόσφοροι, ενταγμένοι στο περιρρέον κλίμα και διαποτισμένοι με την αύρα της συγκεκριμένης ιδιολέκτου.

Στην Αγιογραφία (Πόλις, 2003) ο Νίκος Παναγιωτόπουλος σκιαγραφεί πολύ έξυπνα πώς χτίζεται ένας μύθος: πώς ένας απλός άνθρωπος γίνεται Άγιος στα μάτια της τοπικής κοινότητας. Ανάλογα στο Θηρίο βγήκε βόλτα το απλό μέλος μιας μικρομεσαίας συμμορίας, η οποία έχει αναγάγει σε αρχηγό τον ανύπαρκτο Ελληνοαμερικάνο Χόφα, γίνεται το ίδιο ο μύθος και παίρνει πάνω του όλες τις θρυλικές ιδιότητες του ομώνυμου αλλά ανυπόστατου αρχιμαφιόζου. Στο ίδιο μοτίβο, ο στην αρχή φοβισμένος Σερέτης αλλάζει δέρμα φιδιού, εκμεταλλεύεται τις συγκυρίες, χειραγωγεί μέσα στην εκδίκησή του τις καταστάσεις και μεταμφιέζεται στο θηρίο που βλέπουν οι άλλοι σ’ αυτόν.

Είμαστε οι πολλαπλοί εαυτοί μας, οι δυνάμει εαυτοί μας, που τυχαίες περιστάσεις ή ευφυείς ελιγμοί τούς βγάζουν έξω, κι έτσι επανασυστηνόμαστε στον κόσμο ως τον θρύλο, που δεν ξέραμε καν ότι είμαστε.

Τον μύθο του ο άνθρωπος τον χτίζει, εκούσια ή ακούσια, κι έπειτα οφείλει να κινηθεί βάσει αυτού. Η ταυτότητά του δεν είναι ό,τι ως τώρα έχει επιδείξει, αλλά και πολλά άλλα ρούχα που ίσως δεν συνειδητοποιεί καν ότι διαθέτει, ρούχα που βγαίνουν, άλλοτε μόνα τους κι άλλοτε με τους κατάλληλους χειρισμούς, με αποτέλεσμα ο πάλαι ποτέ φιλήσυχος δημοσιογράφος να μετατρέπεται σε αρχηγέτη της φυλακής, ο μέσος άνθρωπος σε ανήμερο θηρίο. Είμαστε οι πολλαπλοί εαυτοί μας, οι δυνάμει εαυτοί μας, που τυχαίες περιστάσεις ή ευφυείς ελιγμοί τούς βγάζουν έξω, κι έτσι επανασυστηνόμαστε στον κόσμο ως τον θρύλο, που δεν ξέραμε καν ότι είμαστε.

Διαβάζουμε ένα μυθιστόρημα που προκαλεί θυμηδία· αλλά συνάμα η εξέλιξη της ιστορίας ολοκληρώνει μια ζωή που ξεκινά από τον μέσο όρο και καταλήγει σε μια μεταξοσκωλική μετουσίωση, ποτισμένη από τον αχό της φυλακής, το χιούμορ της υπερβολής και την ευτράπελη υποβλητικότητα της γραφής.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας, κριτικός βιβλίου και συγγραφέας. Τελευταίο του βιβλίο, το μυθιστόρημα «Πυθαγόρας» (εκδ. Καστανιώτη).


margomenou mar ex 2Το θηρίο βγήκε βόλτα
ΜΑΡΙΛΗ ΜΑΡΓΩΜΕΝΟΥ
ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ 2021
Σελ. 514, τιμή εκδότη €20,00

 

 

 

 


Απόσπασμα από το βιβλίο

«Γιατί με λες μούργο, ρε φίλε; Βύρωνα με λένε».
Ο ψηλός πλάγιασε το κεφάλι σαν σκύλος.
«Ναι, ε; Και για πες, Βυρωνάκο, έχεις κοιταχτεί καθόλου στον καθρέφτη τελευταία; Γιατί όπως σε βλέπω, η μούρη σου, Βυρωνάκο, πιο πολύ μοιάζει με μουσούδα. Οπότε εσύ τι είσαι; Είσαι μούργος, Βυρωνάκο!»
«Αν το πάμε έτσι, τότε εσύ είσαι σολομός!»
Ένας Θεός ξέρει τι μ’ έπιασε και το ξεστόμισα. Ο τύπος με κάρφωσε ίσια στα μάτια. 
«Τι είμαι;» είπε.
Πάλι καλά που τα χέρια του ήταν δεμένα στο κάγκελο.
«Σολομός», ψέλλισα.
Ένιωσα το αίμα να φεύγει απ’ τις φλέβες μου, να ψάχνει για πιο ασφαλές μέρος να κρυφτεί. Ο ψηλός άνοιξε το στόμα του. Θα με δαγκώσει, σκέφτηκα, αλλά αυτός άρχισε να γελάει τρανταχτά.

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Αυτός που έτρωγε όλο το γλυκό του» του Τηλέμαχου Τσαρδάκα (κριτική) – ανατρέχοντας σε κοινές παραστάσεις του ελληνικού συλλογικού ασυνείδητου

«Αυτός που έτρωγε όλο το γλυκό του» του Τηλέμαχου Τσαρδάκα (κριτική) – ανατρέχοντας σε κοινές παραστάσεις του ελληνικού συλλογικού ασυνείδητου

Για τη συλλογή διηγημάτων του Τηλέμαχου Τσαρδάκα «Αυτός που έτρωγε όλο το γλυκό του» (εκδ. Σοκόλη).

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

H συλλογή διηγημάτων του Τηλέμαχου Τσαρδάκα ...

«Η μνήμη του πάγου» της Ιωάννας Μπουραζοπούλου – Η βαλκανική ιστορία και γεωγραφία με νέο βλέμμα

«Η μνήμη του πάγου» της Ιωάννας Μπουραζοπούλου – Η βαλκανική ιστορία και γεωγραφία με νέο βλέμμα

Για το μυθιστόρημα της Ιωάννας Μπουραζοπούλου «Η μνήμη του πάγου» (εκδ. Καστανιώτη).

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Τώρα που ολοκληρώθηκε ευδοκίμως η τριλογία «Ο Δράκος της Πρέσπας» της Ιωάννας Μπουραζοπούλου, μπορούμε να θέσουμε γενικότερα...

«Τέλεση» του Φώτη Δούσου (κριτική) – Μεταξύ προσώπου και προσωπείου

«Τέλεση» του Φώτη Δούσου (κριτική) – Μεταξύ προσώπου και προσωπείου

Για το μυθιστόρημα του Φώτη Δούσου «Τέλεση» (εκδ. Νήσος).

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Το πρώτο βιβλίο του Φώτη Δούσου ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Maniac» του Μπενχαμίν Λαμπατούτ (κριτική) – η αργή πλην βέβαιη ήττα του ανθρώπου από τις μανίες του

«Maniac» του Μπενχαμίν Λαμπατούτ (κριτική) – η αργή πλην βέβαιη ήττα του ανθρώπου από τις μανίες του

Για το βιβλίο του Μπενχαμίν Λαμπατούτ [Benjamín Labatut] «Maniac» (μτφρ. Αγγελική Βασιλάκου, εκδ. Δώμα). Στην κεντρική εικόνα, ο φυσικός Τζον Φον Νόυμαν. 

Γράφει ο Φώτης Καραμπεσίνης

Αυτό το βιβλίο ιστορεί τη μήνι του Προμηθέα....

«Τhe Dreamers», «Παγώνια» και «Μάλο Μόμε» (κριτική): Τρία δυνατά ελληνικά έργα

«Τhe Dreamers», «Παγώνια» και «Μάλο Μόμε» (κριτική): Τρία δυνατά ελληνικά έργα

Μέσα στην πληθώρα των ελληνικών έργων που ανεβαίνουν για βραχύ διάστημα στις αθηναϊκές σκηνές ξεχώρισαν τα έργα «The Dreamers» σε σκηνοθεσία Πέρη Μιχαηλίδη, «Παγώνια» σε σκηνοθεσία Τάσου Πυργιέρη και «Μάλο Μόμε σε σκηνοθεσία Νάντιας Δαλκυριάδου. Κεντρική εικόνα: από την παράσταση «The Dreamers».  

...
Η Λαμπρινή Λαδά σε ένα διαδραστικό workshop στη ΒιβλιοΠρόταση στο Μαρούσι

Η Λαμπρινή Λαδά σε ένα διαδραστικό workshop στη ΒιβλιοΠρόταση στο Μαρούσι

Διαδραστικό workshop με τη Λαμπρινή Λαδά, στη ΒιβλιοΠρόταση, το Σάββατο 9 Μαρτίου, την επομένη της Παγκόσμιας Ημέρας της Γυναίκας.

Επιμέλεια: Book Press

Η ομάδα της ΒιβλιοΠρότασης, διοργανώνει το Σάββατο 9 Μαρτίου και ώρα 12:00, ένα διαδραστι...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μέσα στο δίχτυ» της Άιρις Μέρντοχ (προδημοσίευση)

«Μέσα στο δίχτυ» της Άιρις Μέρντοχ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Άιρις Μέρντοχ [Iris Murdoch] «Μέσα στο δίχτυ» (μτφρ. Έφη Τσιρώνη), το οποίο κυκλοφορεί στις 6 Μαρτίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όταν είδα τον Φιν να με περιμένει στη γωνία το...

«Η τέχνη της μέθης» του Λοράν ντε Σουτέρ (προδημοσίευση)

«Η τέχνη της μέθης» του Λοράν ντε Σουτέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από βιβλίο του βραβευμένου Βέλγου δοκιμιογράφου και καθηγητή Νομικής Λοράν ντε Σουτέρ [Laurent de Sutter] «Η τέχνη της μέθης» (μτφρ. Ζωή Καραμπέκιου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 6 Μαρτίου από τις εκδόσεις Το Μέλλον.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Σέρχι Ζαντάν [Serhiy Zhadan] «Depeche mode» (μτφρ. Δημήτρης Τριανταφυλλίδης), το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Καθισμένος εδώ,...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Ντόνα Ταρτ – Ένα συγγραφικό φαινόμενο του 21ου αιώνα

Ντόνα Ταρτ – Ένα συγγραφικό φαινόμενο του 21ου αιώνα

Ελάχιστοι συγγραφείς στις μέρες μας έχουν την απήχηση ενός «ποπ σταρ» όσο η Ντόνα Ταρτ [Donna Tartt]. Γύρω από το όνομά της σωρεύονται φήμες και «τρελές» ειδήσεις. Ωστόσο τα βιβλία της διαβάζονται με πάθος, πυροδοτούν πάντα συζητήσεις και αποτελούν σημαντική συνεισφορά στη σύγχρονη αμερικανική λογοτεχνία. Kεντρική ε...

«Μικρές εισαγωγές» σε μεγάλες θεματικές από τις εκδόσεις Οξύ – 5 βιβλία που μας κάνουν σοφότερους

«Μικρές εισαγωγές» σε μεγάλες θεματικές από τις εκδόσεις Οξύ – 5 βιβλία που μας κάνουν σοφότερους

«Τρέλα», «Αντίληψη», «Αισθητική», «Πληροφορία», «Χιούμορ»: Πέντε βιβλία της άκρως επιτυχημένης σειράς του Oxford University Press κυκλοφορούν στα ελληνικά από τις εκδόσεις Οξύ και μας βοηθούν να κατανοήσουμε βασικές πτυχές της ανθρώπινης νόησης και συμπεριφοράς. Η επιμέλεια της σειράς είναι του Θάνου Καραγιαννό...

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

«Είμαστε εξαιρετικά τυχεροί που ζούμε στην Ευρώπη» μας έλεγε σε πρόσφατη συνέντευξή του για την Book Press, o ευρωπαϊστής ιστορικός Τίμοθι Γκάρτον Ας. Δύο χρόνια μετά από την έναρξη του πολέμου της Ρωσίας στην Ουκρανία ανατρέχουμε στα άρθρα που γράψαμε για βιβλία που διαβάσαμε και προτείναμε όλο αυτό το διάστημα. Το...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

02 Απριλίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα μεγαλύτερα μυθιστορήματα όλων των εποχών: 20 έργα-ποταμοί από την παγκόσμια λογοτεχνία

Πολύτομα λογοτεχνικά έργα, μυθιστορήματα-ποταμοί, βιβλία που η ανάγνωσή τους μοιάζει με άθλο. Έργα-ορόσημα της παγκόσμιας πεζογραφίας, επικές αφηγήσεις από την Άπω Ανατ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ