dyo dora 2

Για τη νουβέλα του Γιώργου Μητά «Τα δύο δώρα» (εκδ. Στερέωμα). Φωτογραφία: © Jovana Askrabic/Unsplash.

Της Διώνης Δημητριάδου

Ποιος γνώρισε την ομορφιά και έμεινε αλώβητος; Η σωματική ωραιότητα (γιατί γι’ αυτή μιλάμε) είναι ένα δώρο που με τη σπανιότητα της εμφάνισής του αποκτά και το εγγενές χάρισμα να πληγώνει όποιον το αντικρίσει πρόσωπο με πρόσωπο. Το ζητούμενο είναι αν, εκτός από δώρο της φύσης προς τα χαρισματικά άτομα, μπορεί να αποτελέσει, εν τέλει, δώρο και για τον τρωθέντα, τον λαβωμένο δηλαδή, ανελέητα από αυτό. Θαρρώ πως ο Γιώργος Μητάς, σ’ αυτή την τρίτη πεζογραφική του εμφάνιση (μετά τις Ιστορίες του Χαλ και Το Σπίτι) διάλεξε το ως τώρα δυσκολότερο θέμα. Κι αυτό γιατί συνιστά ένα τραύμα που υπερβαίνει την όποια μυθοπλασία θα θελήσει να το καλύψει ή πιθανόν να το θεραπεύσει. Δεν εννοώ με αυτό καθόλου πως το εν λόγω τραύμα αφορά προσωπικά τον συγγραφέα, ωστόσο όποιος καταγίνεται με τη γραφή γνωρίζει πως όσα μυθοπλαστικά καταγράφονται στοχεύουν (πέρα από τον αναγνώστη τους) παραδόξως και τον δημιουργό τους με ευθύβολο ή όχι τρόπο – ποιος κατόρθωσε ποτέ να ξεχωρίσει απολύτως την αλήθεια από το μαγικό ψεύδος της γραφής, το αφηγηματικό υποκείμενο από τον ήρωά του; Θεωρώ, λοιπόν, ότι ο Γιώργος Μητάς είχε επίγνωση της δυσκολίας του θέματός του, και ίσως αυτό να αποτέλεσε το κίνητρο της συγκεκριμένης επιλογής, στο μέτρο που οι καλές γραφές ακολουθούν συχνά την πιο επίπονη πορεία. Με την αναγνωστική, ωστόσο, αυθαιρεσία (πολύτιμη όσο και η λογοτεχνική άδεια) θα επιχειρήσω να κοιτάξω κατά πρόσωπο την ομορφιά, όπως και ο ήρωας του  βιβλίου, ο Αντρέας, ο νεαρός βιολόγος όταν αντικρίζει την τελειότητα στη μορφή της Μύρρας, της συναδέλφου του στο Εθνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών (Ε.Κ.Θ.Ε.).

Ασθενικός στο σώμα και ενδοστρεφής ο Αντρέας από την παιδική του ηλικία πέρασε σε μια προβληματική εφηβεία αποφεύγοντας όσα τα συνομήλικα αγόρια επιδίωκαν μέσα από την προκλητική τους συμπεριφορά υπακούοντας στις επιταγές της σωματικής τους ορμής· ο ίδιος προσπαθούσε να εξισορροπήσει την υστέρηση του σώματος με την ευφυΐα του πνεύματος και το ιδιαίτερο ταλέντο που είχε να αφηγείται ιστορίες, απότοκο ίσως των εξωσχολικών του αναγνώσεων, μια που αγαπούσε πολύ τα βιβλία. Όταν για πρώτη φορά θα νιώσει έτοιμος να εξομολογηθεί σε μια συμμαθήτριά του τον έρωτα που τον καίει, το σώμα του θα τον προδώσει, και η διάγνωση θα γίνει: σοβαρή νεφρική δυσλειτουργία. Ο έρωτας θα πρέπει να περιμένει, ο αγώνας για την επιβίωση μόλις είχε ξεκινήσει, και ο Αντρέας έχανε τη μια νεανική κατάκτηση μετά την άλλη, μην μπορώντας να ακολουθήσει τους φίλους του που γεύονταν τη ζωή. 

Ο έρωτας θα πρέπει να περιμένει, ο αγώνας για την επιβίωση μόλις είχε ξεκινήσει, και ο Αντρέας έχανε τη μια νεανική κατάκτηση μετά την άλλη, μην μπορώντας να ακολουθήσει τους φίλους του που γεύονταν τη ζωή. 

Λίγα χρόνια μετά θα επιστρέψει στην καθημερινότητα αφήνοντας πίσω του νοσοκομεία και χειρουργεία, έχοντας διαφύγει τον κίνδυνο, ωστόσο πάλι με εύθραυστη υγεία και από πάνω μια ανασφάλεια να τον συνοδεύει. Κι όμως, υπήρχαν κορίτσια στη σχολή του, στο Βιολογικό, που τα προσέλκυε η αφηγηματική του δεινότητα και το χιούμορ του· το πνεύμα πάσχιζε να νικήσει την υστέρηση του σώματος. Ο Αντρέας κατάλαβε πως ένα μεγάλο δώρο ζωής προερχόταν από τον έρωτα, έναν έρωτα όμως που δεν επρόκειτο να του κάνει τη χάρη να τον γευθεί. Έπρεπε να αμυνθεί κρατώντας τον έξω από τη ζωή του. Τα τείχη που όρθωσε προστατευτικά γύρω του έπρεπε να είναι ικανά να κρατήσουν μακριά τον «εχθρό». Ο Αντρέας θα τα κατάφερνε και χωρίς το μεγάλο δώρο της ερωτικής σχέσης. Μακριά από την απειλητική γι’ αυτόν σωματική ομορφιά. Αυτά τα τείχη ήταν που κατέρρευσαν μπροστά στη θέα της Μύρρας, χρόνια μετά, στο περιβάλλον της δουλειάς του. Ο «εχθρός» ήταν μέσα στην πόλη. Κι αυτός ήταν πλέον απροστάτευτος. 

Στο εξώφυλλο του βιβλίου μια φωτογραφία από την Μπανγκόκ με τη φαντασμαγορία της αποτελεί το κατάλληλο σκηνικό για τη συνάντηση του Αντρέα με το αντικείμενο του πόθου του, χρόνια μετά, στο Διεθνές Συνέδριο Αλιείας στην πρωτεύουσα της Ταϊλάνδης. Εκρήξεις στο μυαλό του, μια ανάδευση του παρελθόντος, η αναζωπύρωση του καταπιεσμένου ερωτικού ενστίκτου, φωτιά παντού. Κι όταν θα πιστέψει πως όλα είναι πιθανά –γιατί η ελπίδα θα γεννηθεί εντελώς απρόσμενα– το θελκτικό όραμα ξανά θα χαθεί. 

Το πολύ ενδιαφέρον στη γραφή του Μητά είναι ότι κατορθώνει να μην επαναλαμβάνεται στα θέματα αλλά και στον τρόπο που τα παρουσιάζει από βιβλίο σε βιβλίο. Σαν μια διαρκής τάση ανανέωσης να τον καθοδηγεί.

Ο μη βιωμένος έρωτας μπορεί να λογίζεται για δώρο; Ο Γιώργος Μητάς ανασύρει μέσα από την ασθένεια, τη σωματική υστέρηση, την ανασφάλεια και την ανημπόρια του ήρωά του το ελάχιστο άγγιγμα της ομορφιάς, αυτό που είναι αρκετό για να σκάψει βαθιά στον περίκλειστο κόσμο και να αφήσει το ισχυρό αποτύπωμα· όποιος γνώρισε την ομορφιά που δεν αγγίζεται μπορεί να λογίζεται χαμένος. Εκτός αν την καταβύθιση αυτή τη μετουσιώσει σε κάτι επίσης δυνατό. Ο Αντρέας της ιστορίας θα νιώσει την απροσδόκητη ευτυχία ενός άλλου δώρου, πιο οικείου με αυτόν και τις επιδιώξεις του· οπωσδήποτε πιο κοντά στις ικανότητές του. Η γραφή προβάλλει εξίσου δύσκολη και απαιτητική με τον έρωτα, με τη δική της ομορφιά ανοιχτή μπροστά του· οι απαιτήσει της όμως είναι πνευματικές, αρκεί να βρίσκεται πίσω της ως αφορμή το βίωμα. Αυτό, στην περίπτωση του ήρωα, υπάρχει, έστω με την ιδιαιτερότητά του. 

Το πολύ ενδιαφέρον στη γραφή του Μητά είναι ότι κατορθώνει να μην επαναλαμβάνεται στα θέματα αλλά και στον τρόπο που τα παρουσιάζει από βιβλίο σε βιβλίο. Σαν μια διαρκής τάση ανανέωσης να τον καθοδηγεί. Σε κάθε βιβλίο του, όμως, λίγο να λησμονήσεις την πλοκή, θα δεις το σημείο συνάντησης, τον κοινό τόπο: μια ιδιαίτερη ευαισθησία και κατανόηση για ό,τι είτε καταρρακώνει είτε εξυψώνει τον άνθρωπο, αδιακρίτως. Εδώ το κάλλος της μορφής, η απόλυτη ομορφιά, έδωσε πάλη γενναία με την αδυναμία του σώματος να την κερδίσει. Δώρο που χάθηκε και δώρο που κερδήθηκε εν τέλει. Η γραφή, γενναία ως επιλογή και αυτή, αλλά και γενναιόδωρη με τον αδύναμο άνθρωπο, έρχεται να γεμίσει το κενό. Και το βιβλίο, που σαν φάντασμα πλανιέται σε όλη την ιστορία, είναι έτοιμο να γεννηθεί. 

Τα Δύο δώρα είναι ένα βιβλίο για την ομορφιά του σώματος ή για την ομορφιά της γραφής; Και αν είναι και για τα δύο, ποιος θα μπορούσε να τα ξεχωρίσει ως προς την πληρότητα που προσφέρουν σε όποιον χαριστούν; 

* Η ΔΙΩΝΗ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΟΥ είναι συγγραφέας. Το νέο της βιβλίο, η ποιητική συλλογή «Παλίμψηστη του Λύκου μου μορφή» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΑΩ.


MHTAS EXΤα δύο δώρα
ΓΙΩΡΓΟΣ ΜΗΤΑΣ
ΣΤΕΡΕΩΜΑ 2021
Σελ. 120, τιμή εκδότη €12,00

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΓΙΩΡΓΟΥ ΜΗΤΑ

 


Αποσπάσματα από το βιβλίο

«Για τον Αντρέα, η εξήγηση γι’ αυτή την αλλόκοτη εποχή που είχε ανατείλει πάνω από τον μικρόκοσμό τους ήταν απλή, όσο και φανερή: το Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών, με την άφιξη της Μύρρας, είχε προσελκύσει την προσοχή του αήττητου τοξότη με τη σκοτεινή καρδιά –αυτού του παμπάλαιου συνοδοιπόρου– ενώ η θεϊκή ομορφιά της κοπέλας είχε αφυπνίσει στη συνέχεια τα πολεμοχαρή ένστικτά του. Τώρα το τρομερό προνόμιο είχε δοθεί, το ανίκητο δοξάρι είχε τανυστεί – αλίμονο! Για τους ανθρώπους του Κέντρου δεν υπήρχε πλέον διαφυγή: θα υπέμεναν την αιματηρή πολιορκία, θύματα ή μάρτυρες της θείας μανίας, και δεν θ’ απελευθερώνονταν παρά μόνο όταν θα είχε βγει από τη φαρέτρα και το τελευταίο βέλος, όταν θα είχε βαφτεί πορφυρή και η τελευταία αιχμή». (σελ. 84)

«Για τον ίδιο δεν απέμενε παρά ο ρόλος του φωτογράφου, του σκηνοθέτη· ο ρόλος του πρωταγωνιστή που, λάμποντας πάνω στη σκηνή, εκτίθεται στων θαυμαστών του το εκστατικό βλέμμα, του ήταν για πάντα απαγορευμένος. Ο Αντρέας γύρισε για λίγο στο μυαλό του τη σκέψη αυτή· ναι, μπορούσε να την αποδεχθεί, μπορούσε να ζήσει χωρίς το πρόσωπό του να εμπνέει τον θαυμασμό, δίχως η θωριά του να γεννά την επιθυμία στους άλλους, και να είναι ευτυχισμένος. (Ο ίδιος εξάλλου δεν είχε αποφασίσει να προστατεύσει τον εαυτό του από του Κάλλους την καταστρεπτική δύναμη;) Στον νου του ήρθαν η επιστήμη του και οι ιστορίες του, πράγματα που τον πάθιαζαν και με τα οποία μπορούσε να συνομιλήσει, να σχετιστεί – να κατακτήσει. Ξαφνικά όλα ταίριαζαν· τώρα μπορούσε ν’ αντικρίσει, με ήρεμη την καρδιά, τον δρόμο που απλωνόταν μπροστά του». (σελ. 74)

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Απολαύσεις της Καπούης» του Σπύρου Κακατσάκη (κριτική) – Δυνατό μυθιστόρημα ή καλογραμμένο ευπώλητο;

«Απολαύσεις της Καπούης» του Σπύρου Κακατσάκη (κριτική) – Δυνατό μυθιστόρημα ή καλογραμμένο ευπώλητο;

Για το μυθιστόρημα του Σπύρου Κακατσάκη «Απολαύσεις της Καπούης» (εκδ. Καλειδοσκόπιο).

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Αν η πλοκή του μυθιστορήματος χαρακτηρίζεται από στιβαρότητα και λελογισμένη πολυπλοκότητα, αν η γλώσσα του ρέει ομαλά και συστήνει ...

«Κλουαζονέ» της Λίνας Βαλετοπούλου (κριτική) – Επιστροφή στα χρόνια της αθωότητας και γυναικεία χειραφέτηση

«Κλουαζονέ» της Λίνας Βαλετοπούλου (κριτική) – Επιστροφή στα χρόνια της αθωότητας και γυναικεία χειραφέτηση

Για το βιβλίο της Λίνα Βαλετοπούλου «Κλουαζονέ» (εκδ.Βακχικόν). Κεντρική εικόνα: από την ταινία του Παντελή Βούλγαρη «Το τελευταίο σημείωμα». 

Γράφει η Κατερίνα Ι. Παπαδημητρίου

Η Λίνα Βαλετοπούλου, μετά την τελευ...

«Κακό ανήλιο», του Κωνσταντίνου Δομηνίκ (κριτική) – Δώδεκα ιστορίες υπερφυσικού και λαογραφικού τρόμου

«Κακό ανήλιο», του Κωνσταντίνου Δομηνίκ (κριτική) – Δώδεκα ιστορίες υπερφυσικού και λαογραφικού τρόμου

Για τη συλλογή διηγημάτων του Κωνσταντίνου Δομηνίκ «Κακό ανήλιο» (εκδ. Ίκαρος). Κεντρική εικόνα από τη Μόρνα, το εγκαταλελειμμένο από το 1967 χωριό στους πρόποδες του Ολύμπου.

Γράφει ο Κώστας Δρουγαλάς

Το ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Λογοτεχνικό Βραβείο Δουβλίνου 2024: Νικητής ο Μίρτσεα Καρταρέσκου

Λογοτεχνικό Βραβείο Δουβλίνου 2024: Νικητής ο Μίρτσεα Καρταρέσκου

Ο Ρουμάνος συγγραφέας Μίρτσεα Καρταρέσκου [Μircea Cartarescu] έλαβε το βραβείο για το μυθιστόρημά του «Solenoid» που είναι εν μέρει αυτοβιογραφικό και μάς μεταφέρει στην κομμουνιστική Ρουμανία των τελών του ‘70. Στα ελληνικά τον έχουμε γνωρίσει με το μυθιστόρημα «Νοσταλγία» (μτφρ. Βίκτορ Ιβάνοβιτς, εκδ. Καστανιώτη)....

ΔΕΒΘ 2024: Γυναίκες, φύλο και φεμινισμοί – Τι είδαμε, τι καταλάβαμε

ΔΕΒΘ 2024: Γυναίκες, φύλο και φεμινισμοί – Τι είδαμε, τι καταλάβαμε

Ένα από τα αφιερώματα της φετινής ΔΕΒΘ ήταν αυτό στις «Γυναίκες», μια ευρεία θεματική που ξεδιπλώθηκε μέσα από συζητήσεις για συγγραφείς, εκδότριες και μεταφράστριες, για τη γυναίκα σαν λογοτεχνικό ήρωα, αλλά και τη γυναικεία γραφή. Οι εκδηλώσεις ήταν διάχυτες στο πρόγραμμα, αρκετές συνέπιπταν η μία με την άλλη, αλλ...

Μιχάλης Αλμπάτης: «Δεν θα έγραφα ποτέ ένα δεύτερο ‘’Και οι νεκροί ας θάψουν τους νεκρούς τους’’»

Μιχάλης Αλμπάτης: «Δεν θα έγραφα ποτέ ένα δεύτερο ‘’Και οι νεκροί ας θάψουν τους νεκρούς τους’’»

Από την απόλυτη επιτυχία στη συνειδητοποίηση. Ο Μιχάλης Αλμπάτης μάς μίλησε για το νέο του βιβλίο «Η κατάλυση του χρόνου» (εκδ. Νήσος), αλλά και πώς βίωσε το απίστευτο «γκελ» που έκανε το προηγούμενο μυθιστόρημά του.

Συνέντευξη στον Διονύση Μαρίνο

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της βραβευμένης με Νόμπελ λογοτεχνίας Ανί Ερνό [Annie Ernaux] «Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), μια συνομιλία, μέσω μέιλ, της Ερνό με τον Φρεντερίκ Ιβ Ζανέ [Frederic-Yves Jeannet]. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμ...

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ [Graeme Macrae Burnet] «Μελέτη περίπτωσης» (μτφρ. Χίλντα Παπαδημητρίου), το οποίο κυκλοφορεί στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στην αρχή, καθώς ...

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Μουράτ Εσέρ [Murat Eser] «Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής», η οποία κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εφημερίδα...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Για τα βιβλία των Κνουτ Χάμσουν [Knout Hamsun] «Η πείνα» (μτφρ. Βασίλη Δασκαλάκη), Νικολάι Γκόγκολ [Νikolai Gogol] «Το παλτό» (μτφρ. Κώστας Μιλτιάδης), Μαξίμ Γκόρκι [Maxim Gorky] «Τα ρημάδια της ζωής» (μτφρ. Κοραλία Μακρή) και Λέον Τολστόι [Leon Tolstoy] «Η σονάτα του Κρόιτσερ» (μτφρ. Κοραλία Μακρή). 

...
Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Εαρινά αναγνώσματα από όλο τον κόσμο. Νομπελίστες, αναγνωρισμένοι συγγραφείς, αλλά και νέα ταλέντα ξεχωρίζουν και τραβούν την προσοχή. Στην κεντρική εικόνα, οι Αμπντουλραζάκ Γκούρνα, Κάρα Χόφμαν, Ντέιβιντ Μίτσελ.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος 

Από την...

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Η επιστήμη προχωράει με ραγδαίoυς ρυθμούς. Η 4η βιομηχανική επανάσταση θα στηριχθεί στην κβαντική υπεροχή και την Τεχνητή Νοημοσύνη. Για να ξέρουμε πώς θα είναι το μέλλον μας επιλέγουμε τρία βιβλία που εξηγούν λεπτομέρως όλα όσα θα συμβούν. Kεντρική εικόνα: @ Wikipedia.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ