to paixnidi tis agras kentriki

Για το μυθιστόρημα του Θεόδωρου Εσπίριτου «Το παιχνίδι της Άγρας» (εκδ. Κίχλη) – το «είναι», το «φαίνεσθαι» και η γραφή.

Της Διώνης Δημητριάδου

«“Καμιά φορά κλείνω τα μάτια και ονειρεύομαι”, είπε ο Μάρλοου. “Βλέπω τη ζωή μας ν’ αλλάζει. Πιστεύω πως όχι μόνο οι πράξεις, αλλά και οι σκέψεις έχουν τη δύναμη ν’ αλλάξουν τον κόσμο· ακόμα και ό,τι δεν πρόλαβε να υπάρξει· ακόμα κι αυτό μπορεί ν’ αλλάξει τον κόσμο”».

Τα λόγια αυτά του ήρωα της ιστορίας Κρίστοφερ Μάρλοου, ερευνητή στην Υπηρεσία Εξιχνίασης Σκοτεινών Υποθέσεων, αφήνουν εκείνο το ίχνος της ελπίδας που κρίνεται αναγκαίο, όταν η ζοφερή πραγματικότητα και το ακόμη πιο δυσοίωνο μέλλον εξαντλούν τα περιθώρια αισιοδοξίας. Αμφισβητήσιμο συχνά αν η λογοτεχνική γραφή έχει μέσα της ως εγγενές χαρακτηριστικό την επινόηση/εφεύρεση μιας, ελάχιστης έστω, ελπίδας ανανέωσης του κόσμου, την οποία οφείλει κάθε φορά να προβάλλει· είθισται να αναμένουμε από τη γραφή την αποτύπωση ενός αληθοφανούς τοπίου, είτε ως σύγχρονη πραγματικότητα είτε ως φουτουριστικό σκηνικό που αναπόφευκτα θα σαρκωθεί σε ρεαλιστική, υπαρκτή συνθήκη. Ωστόσο, πάντοτε κινεί το ενδιαφέρον μια προσέγγιση περισσότερο οπτιμιστική, όταν έχει προηγουμένως επαρκώς σκιαγραφηθεί η δυσοίωνη πραγματικότητα προκειμένου κατόπιν να διαφανεί κάποιο φως στο σκοτεινό τοπίο, και κυρίως όταν ο απώτερος σκοπός της λογοτεχνικής γραφής δεν έγκειται απλώς στην τέρψη της ανάγνωσης.

Πόσο απέχει, αλήθεια, η σημερινή πραγματικότητα από το εφιαλτικό σκηνικό που διαγράφεται στην ιστορία του Εσπίριτου; Μέσα σε μια Ευρώπη σπαρασσόμενη από οικονομικές και πολιτικές αντιθέσεις και κρυφά παιχνίδια των κρατών μελών της, σε μία χώρα στην οποία έχει επιβληθεί νεοναζιστικό καθεστώς, ο ερευνητής Μάρλοου θα επιβιβαστεί σε ένα τρένο με άγνωστο προορισμό και ασαφείς οδηγίες.

Ο Θεόδωρος Εσπίριτου, γνωστός για τη σημαντική σκηνοθετική του δουλειά στο θέατρο, αναμετριέται με τη μεγάλη αφήγηση παρουσιάζοντας το πρώτο του μυθιστόρημα. Μια εύκολη κατηγοριοποίηση το εντάσσει στο προφανές, δηλαδή στα φουτουριστικά μυθιστορήματα, αυτά που επιλέγουν τα χρονικά πλαίσια της ιστορίας τους να τοποθετούνται σε ένα κοντινό ή μακρινό μέλλον και συνήθως σε ένα δυστοπικό περιβάλλον. Μέσα, όμως, σ’ αυτές τις χωροχρονικές συνθήκες θα δούμε να εκτυλίσσεται μια ιστορία που γειτνιάζει με τις καθαρόαιμες αστυνομικές προβάλλοντας το μυστήριο, τη δράση, τις σταδιακές αποκαλύψεις, τις ανατροπές. Με τις απαραίτητες, όμως, αναγνωστικές αποκωδικοποιήσεις το μυθιστόρημα μπορεί να διαβαστεί ως ένα πολιτικό θρίλερ σοβαρότατου προβληματισμού. Η Ευρώπη που μας παρουσιάζει ο Εσπίριτου –με την αναμενόμενη ακρότητα που επιτρέπει η λογοτεχνία και η επινοημένη μυθοπλασία, φυσικά– βρίσκεται ίσως λίγα μόνο βήματα μακριά από τη σημερινή εικόνα της, όσο κι αν δεν θέλουμε να το πιστέψουμε. Ο αυταρχισμός των εξουσιαστικών μηχανισμών δίνει πλέον απροκάλυπτα δείγματα μέσα σε θεωρούμενα δημοκρατικά καθεστώτα (τουλάχιστον με τις από κοινού και συμβατικά αποδεκτές προδιαγραφές), ενώ την ίδια ώρα ανακύπτουν όλο και καινούργιοι θύλακες ολοκληρωτισμού που φτάνουν ως την ανάληψη της εξουσίας. Πόσο απέχει, αλήθεια, η σημερινή πραγματικότητα από το εφιαλτικό σκηνικό που διαγράφεται στην ιστορία του Εσπίριτου; Μέσα σε μια Ευρώπη σπαρασσόμενη από οικονομικές και πολιτικές αντιθέσεις και κρυφά παιχνίδια των κρατών μελών της, σε μία χώρα στην οποία έχει επιβληθεί νεοναζιστικό καθεστώς, ο ερευνητής Μάρλοου θα επιβιβαστεί σε ένα τρένο με άγνωστο προορισμό και ασαφείς οδηγίες.

espiritou
Ο Θεόδωρος Εσπίριτου σπούδασε στο Τμήμα Θεατρικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πατρών, στη Δραματική Σχολή της Ευγενίας Χατζίκου και στο Διαπανεπιστημιακό Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα «Δημιουργική Γραφή» του Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου και του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας. Έχει σκηνοθετήσει 43 θεατρικές παραστάσεις στο Εθνικό Θέατρο, στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, στο Μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονίκης, στα ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ. Καλαμάτας, Πάτρας, Σερρών, Κοζάνης, Ιωαννίνων και σε ανεξάρτητες ομάδες. Το Παιχνίδι της Άγρας είναι το πρώτο του μυθιστόρημα.

 

Ήδη η αρχή της ιστορίας μοιάζει καφκική, με τον ήρωα να εγκλωβίζεται εκών άκων σε μια περιδίνηση από την οποία δεν μπορεί να ξεφύγει. Η εντύπωση θα ενισχυθεί, όταν με την επιβίβασή του στο τρένο θα συναντήσει παράξενους ανθρώπους με ακατανόητες συμπεριφορές. Σταδιακά θα αντιληφθεί πως πρέπει να εξιχνιάσει μια εξαφάνιση και δύο φόνους. Αν αυτά τα συνδέσουμε με μια επιστημονική ανακάλυψη που θα διαφανεί πίσω από το πρώτο επίπεδο της ιστορίας και κυρίως με το τηλεοπτικό παιχνίδι, στο οποίο μοιάζει όλα να εντάσσονται καταργώντας την αληθοφάνεια των γεγονότων, μπορούμε να δούμε τον λαβύρινθο μέσα στον οποίο θα βρεθεί ο Μάρλοου με την καθοδήγηση του συγγραφέα. Είναι όλα, λοιπόν, ένα παιχνίδι, μια απάτη των αισθήσεων, μια παραπλάνηση της νόησης και μια καταστρατήγηση της λογικής; Ή μήπως, ακόμη χειρότερα, το «παιχνίδι» είναι η παγίδα, ο εύστοχος παραπλανητικός τρόπος που οδηγεί στην υλοποίηση σκοτεινών στόχων με το προκάλυμμα μιας αθώας δήθεν τηλεοπτικής προσφιλούς εκπομπής; Μοιάζει να έχει δρομολογηθεί η πορεία μιας καταχθόνιας μηχανής που στο διάβα της θα καταπιεί όχι μόνον τη λογική ως στοιχειώδη ανθρώπινη συνθήκη διαβίωσης σε κοινωνία πολιτών, αλλά και κυριολεκτικά θα αφανίσει όποιον βρεθεί μπροστά της για να την αντιμετωπίσει και να την καταστρέψει. Υπάρχει άραγε πιθανότητα επιβίωσης και, ακόμη περισσότερο, φαίνεται από κάπου η δυνατότητα υπέρβασής της;

Η τεχνική που επέλεξε ο συγγραφέας στηρίζεται στη σταδιακή αποκάλυψη στοιχείων, στη βάση των οποίων ένα δυνατό μυαλό μπορεί να κινηθεί βρίσκοντας τον δρόμο του μέσα από τις στοές του στημένου λαβύρινθου. Εδώ εντοπίζεται και η θεατρικότητα της γραφής, καθώς διαβάζοντας «βλέπουμε» το ξεδίπλωμα της ιστορίας σαν σε θεατρικές πράξεις με την απαραίτητη δραματική συμμετοχή των υποκριτών και την ευρεία χρήση του διαλόγου – καθόλου τυχαία φυσικά η σύνδεση με την ιδιότητα του σκηνοθέτη που έχει ο συγγραφέας. Όπως ένα προς ένα θα καταρρέουν τα ψεύτικα σκηνικά, θα αχνοφαίνεται η αλήθεια των πραγμάτων. Είναι, όμως, ικανή αυτή η αλήθεια να υπερκεράσει την ισχύ του πλασματικού και φαινομενικά πραγματικού; Γιατί, όπως συμβαίνει και στην καλά στημένη τηλεοπτική ψευδή πραγματικότητα, πόσο εύκολο είναι να αποκαλυφθεί η διαφορά ανάμεσα στο «φαίνεσθαι» και στο «είναι»;

«Μιλάτε σαν να βρισκόμαστε σε…»
«Σε στρατόπεδο συγκέντρωσης θα λέγατε; Ναι, η Άγρα είναι ένα σύγχρονο στρατόπεδο συγκέντρωσης».
«Το λέτε σαν σχήμα λόγου υποθέτω».
«Σχήμα λόγου; Εσείς πώς θα ονομάζατε ένα μέρος όπου ακόμα και η τηλεφωνική επικοινωνία με τον έξω κόσμο αποκλείεται; Πώς θα ονομάζατε ένα μέρος απ’ όπου δεν υπάρχει καμία έξοδος διαφυγής και όπου ανά πάσα στιγμή ενεδρεύουν τα βασανιστήρια και ο θάνατος; Κόλαση ίσως;»

Εύστοχα έχει εμπλακεί στην ιστορία το τηλεοπτικό παιχνίδι της Άγρας, το κυνήγι δηλαδή ή καλύτερα η θήρευση που παραπέμπει στο οικονομικό και κατ’ επέκταση πολιτικό παιχνίδι, στην επιδίωξη της απόλυτης κυριαρχίας. Είναι το κλειδί για τον αναγνώστη, που πίσω από την πλοκή και το μυστήριο θα διαβάσει τις πολιτικές προεκτάσεις που νομίζω πως αρχικά ο συγγραφέας είχε ως στόχο της γραφής του. Από το στοιχείο αυτό εικάζεται και η σχετικά οπτιμιστική θεώρηση που ο Εσπίριτου δίνει στην ιστορία του. Και αυτή ακριβώς η θεώρηση επιτρέπει ένα σχόλιο για τη λογοτεχνία όπως την εκλαμβάνει ο συγγραφέας. Χειρίστηκε με άριστο τρόπο μια ιστορία μυστηρίου, μας μετέφερε στη μελλοντική δυστοπία προκειμένου να αντιληφθούμε ότι τα σημάδια υπάρχουν μπροστά μας, ήδη επωάζονται τα εφιαλτικά σκηνικά, μόνο που δύσκολα αναγνωρίζονται καλυμμένα όπως είναι από τον μηχανισμό του ψέματος ενός κόσμου πλασματικά ασφαλούς μέσα στη ψευδαίσθηση της δημοκρατικής λειτουργίας.

Χειρίστηκε με άριστο τρόπο μια ιστορία μυστηρίου, μας μετέφερε στη μελλοντική δυστοπία προκειμένου να αντιληφθούμε ότι τα σημάδια υπάρχουν μπροστά μας.

Αν η λογοτεχνική γραφή έχει τη δύναμη πρώτα πρώτα να επισημάνει την αρχή του νήματος και κατόπιν να δρομολογήσει τη σκέψη προς μια πραγματικότητα που ακόμη υποκρύπτει την αλήθεια της πίσω από κατασκευασμένα σκηνικά, τότε έχει επιτελέσει ένα σπουδαίο έργο: εκτός από την τέρψη της ανάγνωσης, που προσφέρει ένα καλογραμμένο βιβλίο, αποβαίνει και πρόξενος ανακατατάξεων στη σκέψη του αναγνώστη και (μακάρι) και στην πράξη.

* Η ΔΙΩΝΗ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΟΥ είναι συγγραφέας. Τελευταίο της βιβλίο, η ποιητική συλλογή «Ο ευτυχισμένος Σίσυφος» (εκδ. ΑΩ).

Στην κεντρική εικόνα: Ο Michael Douglas στην ταινία Το παιχνίδι (1997) σε σκηνοθεσία του David Fincher.


espiritouΤο παιχνίδι της Άγρας
ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΕΣΠΙΡΙΤΟΥ
ΚΙΧΛΗ 2020
Σελ. 352, τιμή εκδότη €15.50

 

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ίνκουμπους» του Βαγγέλη Γιαννίση – Θρίλερ για γερά στομάχια

«Ίνκουμπους» του Βαγγέλη Γιαννίση – Θρίλερ για γερά στομάχια

Για το αστυνομικό μυθιστόρημα «Ίνκουμπους», του Βαγγέλη Γιαννίση (εκδ. Διόπτρα).

Της Κατερίνα Σιδέρη

Το Ίνκουμπους του Βαγγέλη Γιαννίση αποτελεί τη συνέχεια μιας σειράς βιβλίων μυστηρίου και θρίλερ του συγγραφέα, με κεντρικό ήρωά τους τον επιθεωρητή Άντερς. Τούτη τη φορά ...

«Νέα Σελήνη – Ημέρα πρώτη» του Θανάση Βαλτινού (κριτική)

«Νέα Σελήνη – Ημέρα πρώτη» του Θανάση Βαλτινού (κριτική)

Παράλληλη ανάγνωση της νέας νουβέλας του Θανάση Βαλτινού «Νέα Σελήνη – Ημέρα πρώτη» (εκδ. Εστία), με τον τόμο που συγκεντρώνει συνεντεύξεις του των τελευταίων πενήντα χρόνων «Όπως ο έρωτας – Επιλογή συνεντεύξεων 1972-2018» (εκδ. Εστία) σε επιμέλεια του Κωστή Δανόπουλου.

Του Ηλία Κ...

«Το τηλεφώνημα που δεν έγινε» του Απόστολου Δοξιάδη (κριτική)

«Το τηλεφώνημα που δεν έγινε» του Απόστολου Δοξιάδη (κριτική)

Για το αυτοβιογραφικό αφήγημα του Απόστολου Δοξιάδη «Το τηλεφώνημα που δεν έγινε» (εκδ. Ίκαρος). 

Του Θόδωρου Σούμα

Tο τηλεφώνημα που δεν έγινε του Απόστολου Δοξιάδη είναι ένα σύνθετο, περίπλοκο λογοτεχνικό αφήγημα. Μια αυτοαναλυτική...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Θα χρειαστείτε ένα λεξικό και καλή επαφή με την πραγματικότητα»: οι δέκα συγγραφικές συμβουλές της Μάργκαρετ Άτγουντ

«Θα χρειαστείτε ένα λεξικό και καλή επαφή με την πραγματικότητα»: οι δέκα συγγραφικές συμβουλές της Μάργκαρετ Άτγουντ

Η Margaret Atwood είναι Καναδή συγγραφέας και ποιήτρια, ευρέως γνωστή για το μελλοντολογικό μυθιστόρημά της «Η ιστορία της θεραπαινίδας», το οποίο εκτυλίσσεται σε μια δυστοπική, πατριαρχική κοινωνία όπου οι γυναίκες έχουν χάσει τα περισσότερα δικαιώματά τους. Τόσο με το λογοτεχνικό της έργο, όσο και με τα δοκίμια, τ...

«Αλλά ρύσαι ημάς από του Πονηρού» του Σαντιάγο Ρονκαλιόλο (κριτική)

«Αλλά ρύσαι ημάς από του Πονηρού» του Σαντιάγο Ρονκαλιόλο (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Santiago Roncagliolo «Αλλά ρύσαι ημάς από του Πονηρού» (μτφρ. Κώστας Αθανασίου, εκδ. Καστανιώτη).

Του Διονύση Μαρίνου

Το 2021, έπειτα από τρία χρόνια εργώδους προσπάθειας και αναγκαίας κατάδυσης στο σκότος, η περιβ...

Τα Χανιά τίμησαν τη Μάρω Δούκα

Τα Χανιά τίμησαν τη Μάρω Δούκα

Σε μια σεμνή μα συγκινησιακά φορτισμένη εκδήλωση, ο Δήμος Χανίων τίμησε τη Χανιώτισσα συγγραφέα, Μάρω Δούκα, για την προσφορά της στις Τέχνες, τα Γράμματα και την ανάδειξη της Ιστορίας του τόπου. Στη φωτογραφία, ο Δήμαρχος Χανίων Παναγιώτης Σημανδηράκης καθώς αποδίδει το μετάλλιο της πόλης στη συγγραφέα.

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...
«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό αφήγημα του Ηλία Μαγκλίνη «Το μόνο της ζωής τους ταξίδι – Μικρά Ασία. Οδοιπορικό σε πόλεμο και σε ειρήνη», που θα κυκλοφορήσει στις 23 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Άκουσέ με.

Σε όλη μας τη ...

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα των Stephen King & Peter Straub «Το φυλαχτό» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Ιουνίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Εννιά αστυνομικά που ξεχωρίζουν αυτό το καλοκαίρι

Εννιά αστυνομικά που ξεχωρίζουν αυτό το καλοκαίρι

Από την πληθώρα των νέων εκδόσεων μεταφρασμένων αστυνομικών βιβλίων ξεχωρίσαμε εννέα. Σας τα παρουσιάζουμε. 

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

Μήπως το κατασκοπικό εξελίσσεται στο νέο συναρπαστικό θρίλερ; Εννέα –κλασικά και σύγχρονα– αστυνομικά μυθιστορήμ...

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

Επιλογή 31 βιβλίων non fiction, τα οποία κυκλοφόρησαν τους προηγούμενους μήνες: Ιστορία, φιλοσοφία, πολιτική και διανόηση, έμφυλη βία και δικαιώματα και, βέβαια, Μικρασιατική Καταστροφή. Και στο τέλος, μια ιδιαίτερη πρόταση μεταφρασμένης λογοτεχνίας.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...
Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

To 2021 ήταν η χρονιά της μαύρης λογοτεχνίας. Το βραβείο Νόμπελ αλλά και το γαλλικό Γκονκούρ απονεμήθηκαν σε συγγραφείς που γεννήθηκαν στην Αφρική αλλά βρήκαν φωνή στις χώρες που μετανάστευσαν. Τα βραβεία επισφράγισαν μια ευρύτερη αύξηση του ενδιαφέροντος για έργα μαύρων συγγραφέων, κυρίως Αμερικανών, που τους ανακα...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ