«Άγρια σιωπή» της Ρέινορ Γουίν (κριτική) – Η συνέχεια μετά το «Μονοπάτι του αλατιού»

Πριν από οκτώ χρόνια, σε μια δραματική στροφή της μοίρας, η Ρέινορ Γουίν και ο άντρας της, Μοθ, είδαν το έδαφος πάνω  στο οποίο είχαν χτίσει την κοινή τους ζωή να χάνεται κάτω από τα πόδια τους. Μια σειρά από λάθος χειρισμούς και ατυχείς επενδύσεις τους οδήγησαν κυριολεκτικά στο δρόμο. Το σπίτι που ζούσαν πέρασε στα χέρια δικαστικών επιμελητών, τα χρήματα που είχαν στην τράπεζα χάθηκαν αυτοστιγμεί, ενώ έμειναν χωρίς δουλειά και οι δύο.

Ακόμη χειρότερα ο Μοθ διαγνώστηκε με φλοιοβασική εκφύλιση, μια εγκεφαλική ασθένεια για την οποία οι γιατροί δεν του έδιναν καμία πιθανότητα ίασης. Τέτοιου είδους απανωτά χτυπήματα του πεπρωμένου μπορούν να μετατρέψουν έναν άνθρωπο σε ράκος, να του πάρουν από μέσα του κάθε ικμάδα ελπίδας. 

Κάτι τέτοιο δεν συνέβη με την Ρέινορ και τον Μοθ. Αποφάσισαν από κοινού να αλλάξουν τα πάντα στη ζωή τους και να ανοιχτούν στη μητέρα φύση. Άρχισαν να περπατούν εκατοντάδες μίλια στο μονοπάτι της Νοτιοδυτικής Ακτής της Αγγλίας, να ζουν και να κοιμούνται κάτω από τα δέντρα ή όπου αλλού έβρισκαν, να κάνουν ελεύθερο κάμπινγκ και να τρέφονται με ό,τι μπορούσε να τους προσφέρει η φύση.

Το μεγάλο μονοπάτι 

Απόρροια αυτού του άγριου, πλην αποκαλυκτικού για τις δυνάμεις που κρύβει μέσα του ο άνθρωπος ταξιδιού ήταν το βιβλίο που έγραψε η Ρέινορ με τίτλο Το μονοπάτι του αλατιού (μτφρ. Γωγώ Αρβανίτη, εκδ. Κλειδάριθμος), βιβλίο για το οποίο μπορείτε να διαβάσε πιο αναλυτικά εδώ. 

Το βιβλίο γράφτηκε από εκείνη ως δώρο προς τον άντρα της και κατέγραφε την αντοχή τους κόντρα σε όλους και σε όλα. Το αποτέλεσμα ήταν εντυπωσιακό: το βιβλίο έγινε διεθνές μπεστ σέλερ, μεταφράστηκε σε 19 γλώσσες και έφτασε ως τη βραχεία λίστα του φημισμένου βραβείου Costa Book Award.

Συν τοις άλλοις, επειδή η ζωή κρύβει και ωραίες στιγμές, ένας απλός άνθρωπος, συγκινημένος από την ιστορία που διάβασε, πρόσφερε στην Ρέινορ και τον Μοθ ένα αγρόκτημα δίπλα σε έναν κολπίσκο στην Κορνουάλη.

Αυτό το σπίτι, εν μέρει, ενέπνευσε την Ρέινορ να γράψει το δεύτερο μέρος του οδοιπορικού τους, την Άγρια σιωπή (μτφρ. Γωγώ Αρβανίτη, εκδ. Κλειδάριθμος). Ο εν λόγω ιδιοκτήτης (για την ιστορία, το όνομά του είναι Σαμ) πρόσφερε δωρεάν διαμονή και στους δυο τους με την προϋπόθεση ότι θα αναζωογονήσουν την άγρια φύση του αγροκτήματος.

Στην ουσία η Άγρια σιωπή είναι sequel και prequel του προηγούμενου βιβλίου ταυτόχρονα. Στην αρχή κιόλας βλέπουμε και τους δύο να έχουν ολοκληρώσει το ταξίδι τους, να έχουν εγκατασταθεί στην Κορνουάλη και τον Μοθ να σπουδάζει στο πανεπιστήμιο Φυτοκομία.

Μπορεί αυτό το δεύτερο memoir της Γουίν να είναι λιγότερο περιπετειώδες σε σχέση με το πρώτο, αλλά είναι σαφώς πιο εσωτερικό. Ταυτόχρονα είναι τόσο συγκινητικό που δεν γίνεται να μην σε ρουφήξουν οι σελίδες του.

Ωστόσο, η κατάσταση της υγείας του επιδεινώνεται και η Ρέινορ παλεύει να σταθεί δίπλα του, αλλά και να συνηθίσει τη νέα κατάσταση στη ζωή τους που δεν περιλαμβάνει μακρινές πεζοδρομίες, αλλά μια μόνιμη εγκατάσταση. 

Μπορεί αυτό το δεύτερο memoir της Γουίν να είναι λιγότερο περιπετειώδες σε σχέση με το πρώτο, αλλά είναι σαφώς πιο εσωτερικό. Ταυτόχρονα είναι τόσο συγκινητικό που δεν γίνεται να μην σε ρουφήξουν οι σελίδες του.

Η Ρέινορ Γουίν, αφότου ολοκλήρωσε το µονοπάτι της νοτιοδυτικής ακτής, συνεχίζει να κάνει τακτικά πεζοπορίες µεγάλων αποστάσεων και να γράφει για τη φύση, την έλλειψη στέγης και το ελεύθερο κάµπινγκ. Ζει στην Κορνουάλη µε τον σύζυγό της Μοθ και τον σκύλο τους Μόντι. Το Μονοπάτι του Αλατιού είναι το πρώτο της βιβλίο. Μεταφράστηκε σε 19 γλώσσες, ήταν υποψήφιο στη βραχεία λίστα για το Costa Book Award και έχει πωλήσεις άνω του µισού εκατοµµυρίου αντιτύπων παγκοσµίως.

Επιστροφή στα παιδικά χρόνια 

Για τις ανάγκες της Άγριας Σιωπής η Γουίν κάνει μια μεγάλη βουτιά στο παρελθόν και συγκεκριμένα στα παιδικά της χρόνια, τότε που ζούσε σε μια φάρμα με τη μητέρα της. Εξερευνά την αρχή της σχέσης της με τον Μοθ, τι ακριβώς τους συνέβη και πώς η πεζοπορία και η ορειβασία έγιναν, συν τω χρόνω, κάτι τόσο θεμελιώδες για το ποιοι ήταν και πώς μπορούσαν να επικοινωνούν μεταξύ τους.

Στη συνέχεια έρχεται η προσφορά στέγασης στην Κορνουάλη και όλα αλλάζουν πάλι στη ζωή τους. Το αγρόκτημα που οφείλουν να αναστήσουν απαιτεί έντονη σωματική και υπαίθρια εργασία, κάτι που η Ρέινορ θεωρεί πως θα κάνει καλό και στους δύο τους (για διαφορετικούς λόγους).

Υπάρχουν αποσπάσματα που αγγίζουν τραύματα και οδυνηρές στιγμές της ζωής της. Εκεί οι λέξεις αποκτούν μια μελαγχολική πατίνα.

Η Γουίν πιστεύει ακράδαντα ότι η σωματική δραστηριότητα στην ύπαιθρο είναι ζωτικής σημασίας για κάθε άνθρωπο να ευδοκιμήσει. Πότε, αναρωτιέται, οι άνθρωποι αποσπάστηκαν τόσο από τον φυσικό κόσμο; Εδώ φαίνεται καθαρά η στοχαστική ματιά της που διατρέχει όλο το βιβλίο.

Βαθύ αποτύπωμα 

Η γραφή της Γουίν όπως και στο πρώτο βιβλίο είναι σαν βαθύ αποτύπωμα πάνω στο χαρτί. Ειδικά όταν περιγράφει τη σχέση που έχει αναπτύξει με τη φύση. Ορισμένες φορές, δε, φτάνει στο σημείο και μιας αξιοσημείωτης ποιητικότητας. Υπάρχουν αποσπάσματα που αγγίζουν τραύματα και οδυνηρές στιγμές της ζωής της. Εκεί οι λέξεις αποκτούν μια μελαγχολική πατίνα. Παρά το γεγονός ότι δεν καταφέρνει πάντα να ξεφύγει από έναν υπερβολικό ρομαντισμό που αντί να προσφέρει, μάλλον αφαιρεί από το κείμενό της τη δύναμή του.

Ακόμη κι έτσι, όμως, το ταλέντο της Γουίν είναι αναμφισβήτητο, όπως και η ικανότητά της να εντοπίζει τα βαθιά νοήματα της ύπαρξης μέσα στη βουή της σύγχρονης ζωής. Την βλέπουμε σε φάση σταδιακής αλλαγής, να επιβάλλει στον εαυτό της την απομόνωση και την απόλυτη συναισθηματική εξάρτηση από τον Μοθ μέχρι να βρει τα νέα της πατήματα και περπατήσει τις καινούργιες δυνατότητες που ανοίγονται μπροστά της.

Αυτά τα δύο βιβλία, εκ των πραγμάτων, συνιστούν τη σιωπηλή, αλλά και τη βαθιά ένωση δύο ανθρώπων που κατάφεραν να αντέξουν μια σωρεία σοβαρών προβλημάτων από κοινού. Είτε με τη ιαματική βοήθεια της φύσης είτε με το εσωτερικό ταξίδι που χρειάστηκε να κάνουν (μαζί με το κανονικό). Η μετάφραση της Γωγώς Αρβανίτη, όπως και στο πρώτο βιβλίο της Γουίν, στέκεται στο ύψος των περιστάσεων.

Το βιβλίο ήταν υποψήφιο για το βραβείο Wainwright for Nature Writing 2021, ενώ μπήκε στη λίστα των ευπώλητων της αγγλικής εφημερίδας Sunday Times.

^＊Ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΜΑΡΙΝΟΣ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας.

Απόσπασμα από το βιβλίο

«Αργά το απόγευμα όταν άρχισε να λιγοστεύει το φως, πήγα ξανά και διέσχισα περπατώντας όλο το κτήμα καταλήγοντας, όπως ήξερα από την αρχή ότι θα συνέβαινε, στη σκοτεινιά των δέντρων. Και εκεί, επιτέλους με τα δάχτυλά μου χωμένα στο παχύ στρώμα από πεσμένες μισοσαπισμένες πευκοβελόνες, κατάλαβα και το γιατί. Κατάλαβα εντέλει τι με είχε κάνει να προτείνω να περπατήσουμε δάση και κοιλάδες, να κοιμόμαστε στην άγρια φύση, να ζούμε στην άγρια φύση. Το ένιωθα τώρα, κρύο, τραχύ, σκοτεινό. Ήταν χώμα κάτω από τα νύχια μου, ήταν σκόνη στα μαλλιά μου» (σελ. 109).