ergastiri eleni gyzi

Μεταφραστές και επιμελητές αποκαλύπτουν τις διαδρομές μέσα από τις οποίες προσέγγισαν τη γλώσσα, το ύφος ή και την οικονομία ενός βιβλίου και μοιράζονται μαζί μας τα μυστικά του εργαστηρίου τους. Φιλοξενούμενη, η μεταφράστρια Ελένη Γύζη, με αφορμή το μυθιστόρημα του Alexandre Dumas «Πωλίν» (εκδ. Σοκόλη).

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Αναζητώντας παλαιά, αγαπημένα αναγνώσματα, επανέφερα στη μνήμη μου την Πωλίν του Αλέξανδρου Δουμά. Το γεγονός ότι το μυθιστόρημα δεν είχε ως τώρα μεταφραστεί μου παρακίνησε το ενδιαφέρον να καταπιαστώ με τη μετάφρασή του. Ένα άγνωστο έργο ενός σημαντικού συγγραφέα αποτελεί μια μεταφραστική πρόκληση. Όμως, ήταν απλώς η αφορμή. Η βαθύτερη αιτία αυτού του μεταφραστικού εγχειρήματος προέρχεται από την πνευματική εγγύτητα με τον συγγραφέα.

Η Πωλίν εκδόθηκε την άνοιξη του 1838. Εκείνη την εποχή, ο Αλέξανδρος Δουμάς ήταν ένας εκκολαπτόμενος μυθιστοριογράφος. Έγραφε ήδη, από το 1823, αλλά για το θέατρο. Τα θεατρικά του έργα, όπως Ο Ερρίκος Γ΄ και η αυλή του (1829), Ναπολέων Βοναπάρτης (1831), έτυχαν θερμής υποδοχής από το κοινό. Ωστόσο, δεν είχε ακόμη σπουδαίο υλικό στο ενεργητικό του ως μυθιστοριογράφος, εκτός από κάποιες νουβέλες όπου κρύβεται ο σπόρος για τα πολύ γνωστά μυθιστορήματά του, όπως Οι τρεις Σωματοφύλακες (1844), Ο Κόμης του Μόντε-Χρίστο (1845-1846), Η μαύρη τουλίπα (1850), τα οποία ανήκουν στην πιο γόνιμη δεκαετία του συγγραφέα (1844-1854). Το μυθιστόρημα Πωλίν εκδόθηκε μαζί με άλλα δύο, Pascal Bruno και Murat. Όμως ξεχώρισε, και ως το 1861 εκδόθηκε επίτομο για έξι φορές.

Ο συγγραφέας δεν πλατειάζει. Ο αναγνώστης δεν πλήττει. Αινιγματικά πρόσωπα, αδίστακτοι ληστές, έρημοι πύργοι, καταιγίδες προκαλούν την αγωνία στον αναγνώστη. Οι ευφυείς ανατροπές και οι υπερβολές συνάδουν με τον πληθωρικό χαρακτήρα του δημιουργού και με το κίνημα του Ρομαντισμού.

Η Πωλίν είναι, κυρίως, ένα ρομαντικό μυθιστόρημα, όπου πρωτεύοντα ρόλο κατέχουν τα πάθη, η μελαγχολία, η ονειροπόληση, η φαντασία. Η Πωλίν είναι, επίσης, noire, ένα έργο που έχει στοιχεία γοτθικού μυθιστορήματος, μια ιστορία κάθε άλλο παρά βαρετή. Ο συγγραφέας δεν πλατειάζει. Ο αναγνώστης δεν πλήττει. Αινιγματικά πρόσωπα, αδίστακτοι ληστές, έρημοι πύργοι, καταιγίδες προκαλούν την αγωνία στον αναγνώστη. Οι ευφυείς ανατροπές και οι υπερβολές συνάδουν με τον πληθωρικό χαρακτήρα του δημιουργού και με το κίνημα του Ρομαντισμού. Στην Πωλίν ενέχεται ο ίδιος ο συγγραφέας ως αφηγητής. Αφηγείται τις περιπέτειες μιας όμορφης και μυστηριώδους γυναίκας που προσπαθεί να κρύψει ένα φρικτό μυστικό. Με την ευφάνταστη πένα του, ο Αλέξανδρος Δουμάς επιβεβαιώνεται ως γνώστης της πλοκής, ως εξαίρετος σεναριογράφος.

Η έκδοση ενός επιμελημένου βιβλίου είναι καρπός μιας συλλογικής προσπάθειας. Η μετάφραση της Πωλίν του Αλέξανδρου Δουμά εκδόθηκε την άνοιξη του 2019 από τις εκδόσεις Σοκόλη, που μερίμνησαν για το καλύτερο δυνατό. Μια ωραία μετάφραση είναι το αποτέλεσμα αγαστής σύμπνοιας. Όταν ο μεταφραστής αναλαμβάνει να μεταφράσει ένα σύγχρονο έργο και έχει τη δυνατότητα να επικοινωνεί με τον συγγραφέα για να τον διαφωτίζει, η μετάφραση εκτυλίσσεται απρόσκοπτα και αποφεύγονται τυχόν παρερμηνείες. Αλλά, όταν ο μεταφραστής αναλαμβάνει να αποδώσει έργα των οποίων οι συγγραφείς δεν βρίσκονται στη ζωή, τα δεδομένα αλλάζουν. Πόσο μάλλον, όταν πρόκειται για κείμενα προηγούμενων αιώνων, όπου το ιστορικό και πολιτισμικό πλαίσιο πρέπει να λαμβάνονται υπόψη ώστε να διατηρηθεί το άρωμα της εποχής. Σε κάθε περίπτωση, θεωρώ πως ο μεταφραστής πρέπει να συμπορεύεται με τον δημιουργό. Ο δημιουργός άλλωστε, με την παρουσία ή με την απουσία του, έχει τον πρώτο και τον τελευταίο λόγο στο πνευματικό του έργο. Ο μεταφραστής δεν πρέπει ποτέ να το παραβλέπει και να το ξεχνάει αυτό. Πρέπει να ανταποκρίνεται στο ύψος των περιστάσεων.

Οφείλει να αποστρέφεται την εύκολη λύση, την προχειρότητα. Οφείλει να ανατρέχει σε αξιόπιστες πηγές, να τεκμηριώνει, να παίρνει πρωτοβουλίες και αποφάσεις, να είναι συνετός ως τη στιγμή που θα βάλει την τελευταία τελεία στο κείμενό του.

Ο μεταφραστής είναι, πρωτίστως, ένας επιμελής αναγνώστης. Ακολουθεί προσεκτικά το νήμα της ιστορίας που εκτυλίσσεται σε συγκεκριμένο χρόνο και τόπο, αναζητά το άγνωστο λεξιλόγιο, επισημαίνει τις δυσκολίες, καθώς και τα αγαπημένα του αποσπάσματα, αναλύει το νόημα, εμβαθύνει στις σκέψεις και στα συναισθήματα των ηρώων, σέβεται το ύφος του κειμένου και μελετά την εργογραφία του συγγραφέα. Οφείλει να αφουγκράζεται τη φωνή του δημιουργού και να τον εμπιστεύεται. Οφείλει να αποστρέφεται την εύκολη λύση, την προχειρότητα. Οφείλει να ανατρέχει σε αξιόπιστες πηγές, να τεκμηριώνει, να παίρνει πρωτοβουλίες και αποφάσεις, να είναι συνετός ως τη στιγμή που θα βάλει την τελευταία τελεία στο κείμενό του. Τις ατέλειωτες ώρες της εργασίας του, ο μεταφραστής, αυτός ο στωικός και φιλόπονος άνθρωπος, βρίσκει το στήριγμά του στην αμέριστη αγάπη του για αυτή την ασχολία.

Κατά τη γνώμη μου, καμία μετάφραση δεν είναι εύκολη. Ακόμη και το πιο κατανοητό, το πιο σαφές κείμενο απαιτεί χρόνο, μόχθο και αφοσίωση. Θεωρώ ότι στη διδακτέα ύλη των ανωτέρων βαθμίδων της μεγάλης σχολής της μετάφρασης περιλαμβάνονται τα έργα των κλασικών συγγραφέων. Και δεν αναφέρομαι στην ποίηση, που είναι μια σχολή για τους πλέον επίλεκτους σπουδαστές. Δεν νομίζω πως υπάρχουν συνταγές για την επιτυχία μιας μετάφρασης. Η μετάφραση είναι πολυσχιδής δραστηριότητα, που αποσκοπεί στην αναδημιουργία ενός έργου από έναν εργάτη του λόγου και του πνεύματος που, όπως κάθε ανθρώπινη ύπαρξη, φέρει τις αποσκευές του και αφήνει ανεξίτηλο το δικό του αποτύπωμα. Η μετάφραση της λογοτεχνίας, όπως και η συγγραφή, είναι κατάθεση ψυχής.


sokoli dumas polinΗ Ελένη Γ. Γύζη γεννήθηκε και ζει στην Αθήνα. Είναι πτυχιούχος του τμήματος Γαλλικής Γλώσσας και Φιλολογίας, ΕΚΠΑ. Σπούδασε στο Μεταφραστικό Τμήμα του Γαλλικού Ινστιτούτου Θεσσαλονίκης και είναι κάτοχος του Diplôme de Traducteur. Παρακολούθησε το Atelier de Traduction Littéraire και το Atelier de Traduction Théâtrale του Γαλλικού Ινστιτούτου Ελλάδος. Διδάσκει γαλλικά και μεταφράζει. Έχει μεταφράσει δοκίμια και τα ακόλουθα λογοτεχνικά έργα: Alfred de Vigny «Τσάττερτον», Γαλλικό Θέατρο τότε και τώρα - 1 Ρομαντισμός, Άγρα, 2017, Jules Barbey d' Aurevilly Η κόκκινη κουρτίνα, Στίξις, 2017, Victor Hugo Κλοντ Γκε, Στίξις, 2019, Αλέξανδρος Δουμάς Πωλίν, Σοκόλη, 2019, Γεωργία Σάνδη Η μικρή Φαντέτ, Στίξις, 2021. Επίσης, συμμετείχε σε συλλογικές μεταφράσεις για τις Εκδόσεις Άγρα και Αλεξάνδρεια.

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ο Μάσιμο Ρεκαλκάτι στο εργαστήρι του Χρήστου Πονηρού

Ο Μάσιμο Ρεκαλκάτι στο εργαστήρι του Χρήστου Πονηρού

Μεταφραστές και επιμελητές αποκαλύπτουν τις διαδρομές μέσα από τις οποίες προσέγγισαν τη γλώσσα, το ύφος ή και την οικονομία ενός βιβλίου και μοιράζονται μαζί μας τα μυστικά του εργαστηρίου τους. Φιλοξενούμενος, ο μεταφραστής και διδάκτωρ του Τμήματος Ιταλικής Γλώσσας και Φιλολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θ...

Η Χάνα Κεντ στο εργαστήρι της Μαρίας Αγγελίδου

Η Χάνα Κεντ στο εργαστήρι της Μαρίας Αγγελίδου

Μεταφραστές και επιμελητές αποκαλύπτουν τις διαδρομές μέσα από τις οποίες προσέγγισαν τη γλώσσα, το ύφος ή και την οικονομία ενός βιβλίου και μοιράζονται μαζί μας τα μυστικά του εργαστηρίου τους. Φιλοξενούμενη, η μεταφράστρια και συγγραφέας Μαρία Αγγελίδου, με αφορμή το μυθιστόρημα της Hannah Kent «Λατρεία» (εκδ. Ίκ...

Ο Τσέζαρε Παβέζε στο εργαστήρι του Γιάννη Η. Παππά

Ο Τσέζαρε Παβέζε στο εργαστήρι του Γιάννη Η. Παππά

Μεταφραστές και επιμελητές αποκαλύπτουν τις διαδρομές μέσα από τις οποίες προσέγγισαν τη γλώσσα, το ύφος ή και την οικονομία ενός βιβλίου και μοιράζονται μαζί μας τα μυστικά του εργαστηρίου τους. Φιλοξενούμενος, ο μεταφραστής Γιάννης Η. Παππάς, με αφορμή την έκδοση του μυθιστορήματος του Cesare Pavese «Ο σύντροφος» ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Θα χρειαστείτε ένα λεξικό και καλή επαφή με την πραγματικότητα»: οι δέκα συγγραφικές συμβουλές της Μάργκαρετ Άτγουντ

«Θα χρειαστείτε ένα λεξικό και καλή επαφή με την πραγματικότητα»: οι δέκα συγγραφικές συμβουλές της Μάργκαρετ Άτγουντ

Η Margaret Atwood είναι Καναδή συγγραφέας και ποιήτρια, ευρέως γνωστή για το μελλοντολογικό μυθιστόρημά της «Η ιστορία της θεραπαινίδας», το οποίο εκτυλίσσεται σε μια δυστοπική, πατριαρχική κοινωνία όπου οι γυναίκες έχουν χάσει τα περισσότερα δικαιώματά τους. Τόσο με το λογοτεχνικό της έργο, όσο και με τα δοκίμια, τ...

«Αλλά ρύσαι ημάς από του Πονηρού» του Σαντιάγο Ρονκαλιόλο (κριτική)

«Αλλά ρύσαι ημάς από του Πονηρού» του Σαντιάγο Ρονκαλιόλο (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Santiago Roncagliolo «Αλλά ρύσαι ημάς από του Πονηρού» (μτφρ. Κώστας Αθανασίου, εκδ. Καστανιώτη).

Του Διονύση Μαρίνου

Το 2021, έπειτα από τρία χρόνια εργώδους προσπάθειας και αναγκαίας κατάδυσης στο σκότος, η περιβ...

Τα Χανιά τίμησαν τη Μάρω Δούκα

Τα Χανιά τίμησαν τη Μάρω Δούκα

Σε μια σεμνή μα συγκινησιακά φορτισμένη εκδήλωση, ο Δήμος Χανίων τίμησε τη Χανιώτισσα συγγραφέα, Μάρω Δούκα, για την προσφορά της στις Τέχνες, τα Γράμματα και την ανάδειξη της Ιστορίας του τόπου. Στη φωτογραφία, ο Δήμαρχος Χανίων Παναγιώτης Σημανδηράκης καθώς αποδίδει το μετάλλιο της πόλης στη συγγραφέα.

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...
«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό αφήγημα του Ηλία Μαγκλίνη «Το μόνο της ζωής τους ταξίδι – Μικρά Ασία. Οδοιπορικό σε πόλεμο και σε ειρήνη», που θα κυκλοφορήσει στις 23 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Άκουσέ με.

Σε όλη μας τη ...

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα των Stephen King & Peter Straub «Το φυλαχτό» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Ιουνίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Εννιά αστυνομικά που ξεχωρίζουν αυτό το καλοκαίρι

Εννιά αστυνομικά που ξεχωρίζουν αυτό το καλοκαίρι

Από την πληθώρα των νέων εκδόσεων μεταφρασμένων αστυνομικών βιβλίων ξεχωρίσαμε εννέα. Σας τα παρουσιάζουμε. 

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

Μήπως το κατασκοπικό εξελίσσεται στο νέο συναρπαστικό θρίλερ; Εννέα –κλασικά και σύγχρονα– αστυνομικά μυθιστορήμ...

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

Επιλογή 31 βιβλίων non fiction, τα οποία κυκλοφόρησαν τους προηγούμενους μήνες: Ιστορία, φιλοσοφία, πολιτική και διανόηση, έμφυλη βία και δικαιώματα και, βέβαια, Μικρασιατική Καταστροφή. Και στο τέλος, μια ιδιαίτερη πρόταση μεταφρασμένης λογοτεχνίας.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...
Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

To 2021 ήταν η χρονιά της μαύρης λογοτεχνίας. Το βραβείο Νόμπελ αλλά και το γαλλικό Γκονκούρ απονεμήθηκαν σε συγγραφείς που γεννήθηκαν στην Αφρική αλλά βρήκαν φωνή στις χώρες που μετανάστευσαν. Τα βραβεία επισφράγισαν μια ευρύτερη αύξηση του ενδιαφέροντος για έργα μαύρων συγγραφέων, κυρίως Αμερικανών, που τους ανακα...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ