ergastiri kexagias

Μεταφραστές και επιμελητές αποκαλύπτουν τις διαδρομές μέσα από τις οποίες προσέγγισαν τη γλώσσα, το ύφος ή και την οικονομία ενός βιβλίου και μοιράζονται μαζί μας μυστικά του εργαστηρίου τους. Φιλοξενούμενος, ο συγγραφέας και μεταφραστής Παναγιώτης Κεχαγιάς για τη μετάφραση του μυθιστορήματος του Ουίλιαμ Φόκνερ [William Faulkner] «Καθώς Ψυχορραγώ» (εκδ. Gutenberg).

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κατά τη διάρκεια της μετάφρασης συναντήσατε δυσκολίες που δεν τις περιμένατε;

Δυστυχώς η εικόνα που έχει κανείς για ένα βιβλίο σαν αναγνώστης διαφέρει πολύ από αυτό που συναντάει ως μεταφραστής. Έτσι λοιπόν, παρότι όταν ξεκίνησα τη μετάφραση του Καθώς Ψυχορραγώ είχα μια αρκετά καλή επαφή με το έργο του Φόκνερ στο πρωτότυπο –άρα ήξερα τις κυριότερες δυσκολίες που θα συναντούσα, όπως τα σημεία με δυσνόητο ή και εντελώς ανακατεμένο συντακτικό, ή τα υπέροχα μαξιμαλιστικά κομμάτια (για παράδειγμα ο Τζούελ και το άλογο ή η πρώτη περιγραφή του λασπωμένου ποταμού)– κατέληξαν να με δυσκολέψουν εξίσου πράγματα που σαν αναγνώστης δεν τους είχα δώσει μεγάλη σημασία.

Ένα τέτοιο είναι η αγάπη του Φόκνερ για το it, το οποίο πολλές φορές δεν είναι ξεκάθαρο σε τι αναφέρεται. Του Φόκνερ του αρέσει να κρύβει πληροφορίες από τον αναγνώστη. Πολλές φορές, λοιπόν, δεν είναι ξεκάθαρο αν αυτό στο οποίο αναφέρεται είναι στην προηγούμενη ή στην προ-προηγούμενη σελίδα, ενώ πολλές φορές είναι στην επόμενη ή τη μεθεπόμενη. Έτσι έπρεπε συχνά-πυκνά, ανάμεσα σε όλες τις υπόλοιπες μεταβλητές που έπρεπε να κρατάω στο μυαλό μου, σαν ζογκλέρ με καμιά δεκαριά αναμμένους πυρσούς, να έχω κατά νου και τι είναι αυτό το it κάθε φορά. Κι αυτό ήταν μόνο ένα από τα διάφορα προβλήματα που ανέκυψαν. Ας πούμε πως ο πονοκέφαλος έγινε πολύ φίλος μου.

Συμβουλευτήκατε παλαιότερες μεταφράσεις του κειμένου στα ελληνικά ή αποδόσεις του σε άλλη γλώσσα;

Άλλη γλώσσα πέρα από τα αγγλικά δεν ξέρω, οπότε όχι. Όσον αφορά τα ελληνικά, υπάρχει φυσικά η διάσημη μετάφραση του Κουμανταρέα, την οποία δεν συμβουλεύτηκα πριν τελειώσω και τη δεύτερη επιμέλεια στη δική μου. Μετά έκανα αντιπαραβολή σε όλο το κείμενο με τη μετάφραση του Κουμανταρέα και ανακάλυψα πως δεν έχει αφήσει λέξη να πέσει κάτω και πως η μετάφραση, παρά τις ιδιοσυγκρασιακές διαφορές που έχω μαζί της στο θέμα της ντοπιολαλιάς, είναι ολόσωστη, πέρα από ελάχιστες και ελάσσονες παρανοήσεις. Να σημειώσω επίσης πως και ο Κουμανταρέας (μαζί με τον επιμελητή ή την επιμελήτρια στον Κέδρο το 1969) με τη σειρά του με έσωσε και μένα από μερικές όχι και τόσο ελάσσονες παρανοήσεις, κάτι για το οποίο είμαι ευγνώμων.

Σε κάθε περίπτωση, ακόμη πιστεύω πως μια μετάφραση δεν μπορεί να είναι καλή αν δεν είναι πιστή, κι ότι μπορεί να είναι πιστή, σε έναν μεγάλο βαθμό, χωρίς να είναι ατσούμπαλη. Αυτό που χρειάζεται είναι κάποιες λίγες, ελάχιστες, ελευθερίες, και πολύ περισσότερη δουλειά.

Πώς τοποθετείστε στο δίλημμα «πιστή μετάφραση / καλή μετάφραση»;

Αν μου είχατε κάνει αυτήν την ερώτηση όταν ξεκίνησα να μεταφράζω θα σας απαντούσα διορθώνοντας το δίλημμα σε «πιστή μετάφραση / κακή μετάφραση». Έκτοτε έχω βάλει μερικές σταγόνες νεράκι στον κουβά με το κρασί μου. Ξεκινάω με μια πολύ πιστή μετάφραση και στην επιμέλεια τραβάω ίσα-ίσα το κείμενο όσο χρειάζεται για να διαβάζεται στα ελληνικά χωρίς να κλωτσάει. Αυτή η ισορροπία είναι για μένα ιδιαίτερα σημαντική. Από τη στιγμή που η μετάφραση τέτοιων κειμένων είναι εξ ορισμού μια διαδικασία συμβιβασμών και παραχωρήσεων –συνθηκολόγησης, είναι η πρώτη λέξη που μου ήρθε στο μυαλό–, ας κατακτώ τουλάχιστον αυτό. Σε κάθε περίπτωση, ακόμη πιστεύω πως μια μετάφραση δεν μπορεί να είναι καλή αν δεν είναι πιστή, κι ότι μπορεί να είναι πιστή, σε έναν μεγάλο βαθμό, χωρίς να είναι ατσούμπαλη. Αυτό που χρειάζεται είναι κάποιες λίγες, ελάχιστες, ελευθερίες, και πολύ περισσότερη δουλειά.

Προτιμάτε να μεταφράζετε κείμενα συγγραφέων που έχετε μεταφράσει βιβλία τους ή να γνωρίζετε νέους συγγραφικούς κόσμους;

Δεν έχω κανένα πρόβλημα να μεταφράζω συγγραφείς που δεν έχω μεταφράσει. Προτιμάω όμως να μεταφράζω μαξιμαλιστική λογοτεχνία ή εν πάση περιπτώσει βιβλία που μου αρέσουν. Δεν μεταφράζω ποτέ ένα βιβλίο που δεν το στηρίζω αναγνωστικά.

gutenberg faulkner kathos psixoraggo

Κατά τη διάρκεια της μετάφρασης η χρονική απόσταση που σας χωρίζει με τον συγγραφέα αισθανθήκατε ότι ήταν ανασταλτικός παράγοντας για τη μετάφραση ή λειτούργησε με τρόπο απελευθερωτικό για το μεταφρασμένο κείμενο;

Η ηλικία ενός έργου δεν έχει καμία σημασία στο πώς το μεταφράζω, ίσως επειδή δεν μεταφράζω έργα που προηγούνται του μοντερνισμού, οπότε μιλάμε κυρίως για τον 20ο αιώνα (το Μπίλλυ Μπαντ ήταν μια εξαίρεση, αλλά ούτως ή άλλως ο Μέλβιλ είναι προπάτορας του μοντερνισμού και είχα και συναγωνιστή τον Κώστα Σπαθαράκη, που γνωρίζει πολύ καλύτερα από μένα τα παλαιά ιδιώματα). Αυτό που έχει σημασία όμως είναι κάθε φορά να βρίσκεις το υφολογικό εύρος στο οποίο μπορείς να κινηθείς. Αυτό απαιτεί και μια πολύ καλή γνώση της γλώσσας-πηγής, κι όταν λέμε πολύ καλή γνώση δεν εννοούμε εδώ το λεξιλόγιο ή το συντακτικό, αλλά τις συνδηλώσεις, τους χρωματισμούς και τις λεπτές, παράπλευρες έννοιες που κουβαλά μαζί της η κάθε λέξη.


Ο Παναγιώτης Κεχαγιάς γεννήθηκε το 1978 στην Αθήνα. Έχει γράψει τη συλλογή διηγημάτων Τελευταία Προειδοποίηση (εκδ. Αντίποδες), ενώ έχει μεταφράσει συγχρονους και παλαιότερους αγγλόφωνους συγγραφείς.

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Νίκος Α. Μάντης: «Είναι πάντα δύσκολο να πρέπει να συντονιστείς με το ρυθμό μιας ιδιοφυΐας»

Νίκος Α. Μάντης: «Είναι πάντα δύσκολο να πρέπει να συντονιστείς με το ρυθμό μιας ιδιοφυΐας»

Μεταφραστές και επιμελητές αποκαλύπτουν τις διαδρομές μέσα από τις οποίες προσέγγισαν τη γλώσσα, το ύφος ή και την οικονομία ενός βιβλίου και μοιράζονται μαζί μας μυστικά του εργαστηρίου τους. Φιλοξενούμενος, ο συγγραφέας και μεταφραστής Νίκος Α. Μάντης για τη μετάφραση των διηγημάτων του Μπάρι Χάνα [Barry Hannah] «...

Τόνια Κοβαλένκο: «Τα 149 χρόνια που με χώριζαν από τον κορυφαίο Χάρντυ ξυπνούσαν συχνά μέσα μου ένα δέος»

Τόνια Κοβαλένκο: «Τα 149 χρόνια που με χώριζαν από τον κορυφαίο Χάρντυ ξυπνούσαν συχνά μέσα μου ένα δέος»

Μεταφραστές και επιμελητές αποκαλύπτουν τις διαδρομές μέσα από τις οποίες προσέγγισαν τη γλώσσα, το ύφος ή και την οικονομία ενός βιβλίου και μοιράζονται μαζί μας μυστικά του εργαστηρίου τους. Φιλοξενούμενη, η μεταφράστρια Τόνια Κοβαλένκο για τη μετάφραση του μυθιστορήματος του Τόμας Χάρντυ [Thomas Hardy] «Μακριά απ...

Μιχάλης Δελέγκος: «Και τα τρία βιβλία της Ντόνα Ταρτ μου άφησαν ανεξίτηλες εντυπώσεις»

Μιχάλης Δελέγκος: «Και τα τρία βιβλία της Ντόνα Ταρτ μου άφησαν ανεξίτηλες εντυπώσεις»

Μεταφραστές και επιμελητές αποκαλύπτουν τις διαδρομές μέσα από τις οποίες προσέγγισαν τη γλώσσα, το ύφος ή και την οικονομία ενός βιβλίου και μοιράζονται μαζί μας μυστικά του εργαστηρίου τους. Φιλοξενούμενος, ο μεταφράστής Μιχάλης Δελέγκος για τη μετάφραση των τριών μυθιστορημάτων της Ντόνα Ταρτ [Donna Tartt] «Η μυσ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Καταθέσεις Πολιτισμού» – «Ιστορίες από μάρμαρο και ξερολιθιά στα αλώνια του χρόνου» με τον Μανόλη Κορρέ

«Καταθέσεις Πολιτισμού» – «Ιστορίες από μάρμαρο και ξερολιθιά στα αλώνια του χρόνου» με τον Μανόλη Κορρέ

Συνεχίζεται ο επιτυχημένος φετινός κύκλος εκδηλώσεων «Καταθέσεις Πολιτισμού» με συζητήσεις για σύγχρονη τέχνη, ιστορία και αρχαιολογία, από το Κέντρο Πολιτισμού, Έρευνας και Τεκμηρίωσης της Τράπεζας της Ελλάδος. Επόμενη εκδήλωση στις 24 Απριλίου με καλέσμένο τον ομότιμο καθηγητή Αρχιτεκτονικής ΕΜΠ Μανόλη Κορρέ....

Μεγάλη εκδήλωση για τον Κ.Π. Καβάφη στη Σορβόννη

Μεγάλη εκδήλωση για τον Κ.Π. Καβάφη στη Σορβόννη

Εκδήλωση με θέμα τη ζωή και το έργο του Κ.Π. Καβάφη, διοργάνωσε το Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού (ΕΙΠ) στο Παρίσι. Φωτογραφίες © Polyvios Anemoyannis / Hans Lucas.

Επιμέλεια: Book Press

Κατάμεστο το Αμφιθέατρο Richelieu του πανεπιστημίου της Σορβόννη...

«Η κασέτα» της Λούλας Αναγνωστάκη και «PAVLOV, ή δύο δευτερόλεπτα πριν από το έγκλημα», του Γουστάβο Οτ (κριτική) – Δύο σημαντικές παραστάσεις στο θέατρο «Σταθμός»

«Η κασέτα» της Λούλας Αναγνωστάκη και «PAVLOV, ή δύο δευτερόλεπτα πριν από το έγκλημα», του Γουστάβο Οτ (κριτική) – Δύο σημαντικές παραστάσεις στο θέατρο «Σταθμός»

Για τις παραστάσεις «Η κασέτα» της Λούλας Αναγνωστάκη σε σκηνοθεσία Μάνου Καρατζογιάννη και «PAVLOV, ή δύο δευτερόλεπτα πριν από το έγκλημα» του Γουστάβο Οτ σε σκηνοθεσία Δημήτρη Αποστολόπουλου, που ανεβαίνουν στη σκηνή του θεάτρου «Σταθμός». Κεντρική εικόνα: Από την παράσταση «Η κασέτα» © Αγγ. Παπαδόπουλος.&nb...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μαργαρίτα Ιορδανίδη» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Μαργαρίτα Ιορδανίδη» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα του Μιχάλη Μακρόπουλου «Μαργαρίτα Ιορδανίδη», η οποία θα κυκλοφορήσει στις 19 Απριλίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εἶχαν πιάσει γιὰ τὰ καλὰ οἱ ζέστες, καὶ τὴν ἑπόμενη Κυριακὴ κανόνισαν ν...

«Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» του Αντρές Μοντέρο (προδημοσίευση)

«Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» του Αντρές Μοντέρο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Αντρές Μοντέρο [Andrés Montero] «Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» (μτφρ. Μαρία Παλαιολόγου), το οποίο κυκλοφορεί στις 17 Απριλίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η μονομαχ...

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ολίβια Μάνινγκ [Olivia Manning] «Σχολείο για την αγάπη» (μτφρ. Φωτεινή Πίπη), το οποίο κυκλοφορεί στις 23 Απριλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όταν έφτασαν στην κορυφή του λό...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου 2024: «Με ένα βιβλίο πετάω!» ξανά... – 12 βιβλία για το μεγάλο ταξίδι της ανάγνωσης

Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου 2024: «Με ένα βιβλίο πετάω!» ξανά... – 12 βιβλία για το μεγάλο ταξίδι της ανάγνωσης

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου (23 Απριλίου) επιλέγουμε 12 βιβλία που μας βάζουν στα ενδότερα της λογοτεχνίας και μας συνοδεύουν στο ταξίδι της ανάγνωσης.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Στις 23 Απριλίου γιορτάζουν τα βιβλ...

Δεν είναι «έγκλημα πάθους» είναι γυναικοκτονία: 5 μελέτες για την έμφυλη βία

Δεν είναι «έγκλημα πάθους» είναι γυναικοκτονία: 5 μελέτες για την έμφυλη βία

Πέντε μελέτες αναδεικνύουν τις νομικές και κοινωνικές διαστάσεις των γυναικοκτονιών και συμβάλλουν στην κατανόηση των αιτίων που προκαλούν την πιο ακραία μορφή έμφυλης βίας. Επειδή οι γυναικτοκτονίες δεν είναι «εγκλήματα πάθους» αλλά ανθρωποκτονίες με πολύ συγκεκριμένα χαρακτηριστικά.

Γράφει η Φανή Χ...

Επιστήμη, φιλοσοφία, τέχνες, βιογραφίες, λογοτεχνία: Οι εκδόσεις Ροπή μέσα από 5 βιβλία τους

Επιστήμη, φιλοσοφία, τέχνες, βιογραφίες, λογοτεχνία: Οι εκδόσεις Ροπή μέσα από 5 βιβλία τους

Με έδρα τη Θεσσαλονίκη, οι εκδόσεις Ροπή επιδιώκουν μέσω των βιβλίων τους την αλληλεπίδραση των θετικών επιστημών με άλλα γνωστικά πεδία, δίχως διάθεση να απευθύνονται μόνο σε ειδικούς και «γνώστες». 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ