ergastiri papadimitriou

Μεταφραστές και επιμελητές αποκαλύπτουν τις διαδρομές μέσα από τις οποίες προσέγγισαν τη γλώσσα, το ύφος ή και την οικονομία ενός βιβλίου και μοιράζονται μαζί μας τα μυστικά του εργαστηρίου τους. Φιλοξενούμενος, ο μεταφραστής Δημήτρης Παπαδημητρίου, με αφορμή το μυθιστόρημα του Alberto Moravia «Η προσήλωση» (εκδ. Κριτική).

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Αλμπέρτο Μοράβια συγκαταλέγεται στους «κλασικούς» μιας γενιάς λογοτεχνικής που βίωσε την εποχή των άκρων και το απόλυτο κακό. Ο φασισμός, καθώς ενέσκυψε στην ιταλική χερσόνησο λίγο μετά το τέλος του Μεγάλου Πολέμου, λειτούργησε ως εξισωτής και βίαιος διαμορφωτής αξιών, οι οποίες μόνο συμβατές δεν ήταν με τη «νέα» ατζέντα της λογοτεχνίας στην κεντρική Ευρώπη. Ο Μοράβια υπήρξε αυτόφωτος. Η μακρόχρονη παραμονή του, κατά την εφηβεία, σε σανατόριο όπου και ολοκλήρωσε την εκπαίδευσή του, θεωρείται ως περίοδος εκκόλαψης των ιδεών του, η οποία καθόρισε και τη μετέπειτα πορεία του. Πιστός θιασώτης του φιλοσοφικού ρεύματος του υπαρξισμού, κόμισε φρέσκα μηνύματα και νέες προσεγγίσεις στα ήθη της εποχής του. Η υπαρξιστική θεώρηση των πραγμάτων υπολαμβάνει τον άνθρωπο ως οντολογική μονάδα, της οποίας η ύπαρξη είναι αυστηρά συνισταμένη των επιλογών. Το “acting”, η δράση μέσα από την θεατρικότητα δηλαδή, ανυψώνει ή καθηλώνει τον ενεργούντα, με φόντο τις κοινωνικές συμβάσεις.

Μια τέτοια σύμβαση είναι και το υπόστρωμα της Προσήλωσης. Γραμμένο στα χρόνια της συγγραφικής του ωριμότητας (1965), το έργο με τον πρωτότυπο τίτλο “L’ attenzione” εξετάζει τις ανθρώπινες αντοχές σε προσωπικό και κοινωνικό επίπεδο. Η σχέση του κεντρικού ήρωα με την οικογένεια είναι μια σχέση που δοκιμάζεται από την αδιαφορία και την άγνοια. Όταν, οδηγούμενος από γεγονότα ξένα προς αυτόν, αποφασίζει να προσηλωθεί στην οικογενειακή εστία, έρχεται αντιμέτωπος με διλήμματα καθοριστικά για την ύπαρξή του. Την κατάσταση εντείνει η συναισθηματική εμπλοκή με την προγονή του, η οποία, ως τέκνο αγνώστου πατρός, τον προσεγγίζει στο όνομα της νέας εποχής για την οικογένεια, που ευαγγελίζεται η αλλαγή πλεύσης του κεντρικού ήρωα. Τα όρια είναι ρευστά, όπως ρευστή είναι και η καθ’ όλα υπόσταση του οικογενειακού του δημιουργήματος.

Το συγκεκριμένο έργο αντανακλά τις αξίες που έχουν, ήδη από τη νεότητα του συγγραφέα, αναδειχθεί. Μόνο που, καθώς το έργο είναι σχετικά όψιμο, η γραφή είναι πιο απενοχοποιημένη και σαφώς πιο προσωπική. Πρόκειται για ένα έργο, που είχε την «ατυχία» να έπεται των εμβληματικών του μυθιστορημάτων. 

Ευρηματικός υπήρξε και ο τρόπος που ο Μοράβια επέλεξε να παρουσιάσει το μυθιστόρημα, ως «έργο μέσα στο έργο». Ημερολόγιο ή μυθιστόρημα; Πρόκειται για ένα γοητευτικό πάντρεμα που τελείται με μαεστρία.

Η γραφή είναι καθαρά και ώριμα «μοραβιανή». Τα ερωτήματα που τίθενται έχουν να κάνουν με την αυθεντικότητα, με τις πράξεις ενός εκάστου και με τις συνέπειες ως αντίβαρο. Το συγκεκριμένο έργο αντανακλά τις αξίες που έχουν, ήδη από τη νεότητα του συγγραφέα, αναδειχθεί. Μόνο που, καθώς το έργο είναι σχετικά όψιμο, η γραφή είναι πιο απενοχοποιημένη και σαφώς πιο προσωπική. Πρόκειται για ένα έργο, που είχε την «ατυχία» να έπεται των εμβληματικών του μυθιστορημάτων.  

moravia ex 02Η πρώτη μας «συνάντηση» στα ράφια ενός Feltrinelli της ιταλικής πρωτεύουσας υπήρξε καθοριστική. Το εξώφυλλο, η πλοκή και το γεγονός ότι το συγκεκριμένο έργο δεν ήταν από τα πλέον γνωστά του συγγραφέα άσκησαν μέσα μου μια γοητεία, που σχεδόν αμέσως μετουσιώθηκε σε επιθυμία να βιώσω μαζί του την προσωποπαγή σχέση που συνδέει ένα μυθιστόρημα με τον μεταφραστή του. Από τις πρώτες αράδες ήδη ξεπήδησαν τα ιδιαίτερα ζητήματα που θα με απασχολούσαν κατά τη μετάφραση. Λέξεις σκόπιμα επαναλαμβανόμενες και δίπολα του τύπου αυθεντικότητα και μη αυθεντικότητα, αληθινό – κίβδηλο κ.ά. έθεταν από το ξεκίνημα ζητήματα πιστότητας στη μετάφραση, με σεβασμό στα αισθητικά κριτήρια του ελληνικού αναγνωστικού κοινού. Ακόμη και ο τίτλος της ελληνικής έκδοσης υπήρξε προϊόν σκέψης και ζύμωσης. Αυτολεξεί, ο πρωτότυπος τίτλος “L’ attenzione” θα μπορούσε να βρει μια στοιχειώδη αντιστοιχία στο ελληνικό «Η προσοχή». Οι αποχρώσεις όμως της λέξης στα ιταλικά και ο ζήλος με τον οποίον ο κεντρικός ήρωας αφιερώνεται στα του οίκου του, δεν θα έβρισκαν καταφύγιο στον τίτλο «Η προσοχή». Θα ματαιωνόταν συνεπώς ένα από τα κύρια στοιχεία που εισάγει ο Μοράβια συνολικά στο έργο του, η μικρο-μεσοαστική αγωνία απέναντι στη ζωή. Η λέξη «προσήλωση», έκρινα πως θα είχε το ιδιαίτερο νοηματικό και συναισθηματικό φορτίο να αποδώσει τη μεταστροφή ενός ευκατάστατου αστού της δεκαετίας του 1960, από την αδιαφορία στο άλλο άκρο. Έτσι γεννήθηκε λοιπόν Η προσήλωση, η πλοκή της οποίας χρησίμευσε ως ελεύθερο σενάριο για την ομώνυμη ταινία του 1985, σε σκηνοθεσία Giovanni Soldati.

Το βιβλίο είχε πρωτοσυστηθεί στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό στα τέλη της προηγούμενης χιλιετίας. Η μετάφρασή του είχε μια ιδιαίτερη προσέγγιση στο πρωτότυπο κείμενο, καθώς κάποιες τολμηρές σκηνές είχαν επιτηδευμένα λειανθεί, προκειμένου ίσως να μην ταράξουν τα ήθη των αναγνωστών της εποχής. Υπήρξε για μένα ένας χρήσιμος καθρέφτης.

Το βιβλίο είχε πρωτοσυστηθεί στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό στα τέλη της προηγούμενης χιλιετίας. Η μετάφρασή του είχε μια ιδιαίτερη προσέγγιση στο πρωτότυπο κείμενο, καθώς κάποιες τολμηρές σκηνές είχαν επιτηδευμένα λειανθεί, προκειμένου ίσως να μην ταράξουν τα ήθη των αναγνωστών της εποχής.

Η προσήλωση είναι ένα βιβλίο που πρέπει να διαβαστεί με τη δέουσα... προσήλωση. Στο σώμα του κειμένου υπάρχουν μηνύματα, κρυμμένα ενίοτε, που χρήζουν αναγνώρισης και προσοχής. Δεν πρόκειται για μια αντιπαράθεση ανάμεσα σε «καλούς» ή «κακούς» χαρακτήρες. Δεν χωρούν αξιολογικές κρίσεις, όταν η ανάγνωση, όπως εδώ, ισοδυναμεί με κοίταγμα από την κλειδαρότρυπα. Η μονάδα, ο κάθε ήρωας ξεχωριστά, φέρει στους ώμους ένα φορτίο προσωπικό, η αποτίναξη του οποίου θα κρίνει την τελική του μοίρα στον αστικό και οικογενειακό του μικρόκοσμο. Εναπόκειται στον αναγνώστη να ταυτιστεί με τον καθένα εξ αυτών, να συμπάσχει ή να αποστρέψει το βλέμμα, με αίσθημα απαξίας. 


Info
✳︎Ο Δημήτρης Παπαδημητρίου είναι μεταφραστής. Μεταφράζει από τα Ιταλικά. Έχει μεταφράσει Roberto Vecchioni και Alberto Moravia.

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Η Χάνα Κεντ στο εργαστήρι της Μαρίας Αγγελίδου

Η Χάνα Κεντ στο εργαστήρι της Μαρίας Αγγελίδου

Μεταφραστές και επιμελητές αποκαλύπτουν τις διαδρομές μέσα από τις οποίες προσέγγισαν τη γλώσσα, το ύφος ή και την οικονομία ενός βιβλίου και μοιράζονται μαζί μας τα μυστικά του εργαστηρίου τους. Φιλοξενούμενη, η μεταφράστρια και συγγραφέας Μαρία Αγγελίδου, με αφορμή το μυθιστόρημα της Hannah Kent «Λατρεία» (εκδ. Ίκ...

Ο Αλέξανδρος Δουμάς στο εργαστήρι της Ελένης Γ. Γύζη

Ο Αλέξανδρος Δουμάς στο εργαστήρι της Ελένης Γ. Γύζη

Μεταφραστές και επιμελητές αποκαλύπτουν τις διαδρομές μέσα από τις οποίες προσέγγισαν τη γλώσσα, το ύφος ή και την οικονομία ενός βιβλίου και μοιράζονται μαζί μας τα μυστικά του εργαστηρίου τους. Φιλοξενούμενη, η μεταφράστρια Ελένη Γύζη, με αφορμή το μυθιστόρημα του Alexandre Dumas «Πωλίν» (εκδ. Σοκόλη).

Επι...

Ο Τσέζαρε Παβέζε στο εργαστήρι του Γιάννη Η. Παππά

Ο Τσέζαρε Παβέζε στο εργαστήρι του Γιάννη Η. Παππά

Μεταφραστές και επιμελητές αποκαλύπτουν τις διαδρομές μέσα από τις οποίες προσέγγισαν τη γλώσσα, το ύφος ή και την οικονομία ενός βιβλίου και μοιράζονται μαζί μας τα μυστικά του εργαστηρίου τους. Φιλοξενούμενος, ο μεταφραστής Γιάννης Η. Παππάς, με αφορμή την έκδοση του μυθιστορήματος του Cesare Pavese «Ο σύντροφος» ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Αλεξάνδρα Δεληγιώργη: «Την τύχη των βιβλίων σήμερα την επικαθορίζει η δύναμη των εκδοτών»

Αλεξάνδρα Δεληγιώργη: «Την τύχη των βιβλίων σήμερα την επικαθορίζει η δύναμη των εκδοτών»

Μια συζήτηση με την Αλεξάνδρα Δεληγιώργη με αφορμή την επανακυκλοφορία του βιβλίου της «Το κόκκινο της φωτιάς – Μικρό εγχειρίδιο λογοτεχνίας» (εκδ. Αρμός).

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

«Μικρό εγχειρίδιο λογοτεχνίας», είναι ο υπότιτλος του βιβλ...

«Δέντρο από καπνό» του Ντένις Τζόνσον (κριτική)  – Το βραβευμένο μυθιστόρημα-σταθμός για τον πόλεμο του Βιετνάμ

«Δέντρο από καπνό» του Ντένις Τζόνσον (κριτική) – Το βραβευμένο μυθιστόρημα-σταθμός για τον πόλεμο του Βιετνάμ

Για το βραβευμένο μυθιστόρημα του Ντένις Τζόνσον (Denis Johnson) «Δέντρο από καπνό» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης, εκδ. Πατάκη), με αφορμή την κυκλοφορία –ήταν εξαντλημένο εδώ και χρόνια– της δεύτερης έκδοσής του. 

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Εί...

Για να τον ξεχάσω (διήγημα)

Για να τον ξεχάσω (διήγημα)

Η αλήθεια είναι πως στην αρχή σε σιχαινόμουν. Απ’ την πρώτη στιγμή που σ’ έφερε στο σπίτι και σε είδα να κολυμπάς μέσα σ’ εκείνο το διάφανο σακούλι που το ‘σφιγγε σαν πουγκί στο χέρι του, σαν μπελά σ’ έβλεπα περισσότερο παρά σαν παρέα, ένα μπελά με τον οποίο δεν ήθελα επ’ ουδενί να συμβιώσω.

Της Χρυσ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μέχρι κάποια ηλικία η μνήμη θυμίζει πατάρι· στοιβάζεις ό,...

«Το γεγονός» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Το γεγονός» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα της Annie Ernaux «Το γεγονός» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), στο οποίο βασίστηκε η ομώνυμη –βραβευμένη με τον Χρυσό Λέοντα στο Φεστιβάλ της Βενετίας πέρσι– ταινία. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 26 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας...

«Ονειρεύομαι πίνακες» του Σόλωνα Παπαγεωργίου (προδημοσίευση)

«Ονειρεύομαι πίνακες» του Σόλωνα Παπαγεωργίου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Σόλωνα Παπαγεωργίου «Ονειρεύομαι πίνακες», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Στίξις.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ονειρεύομαι πίνακες

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι προσφατα αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του George Orwell. Κλασικό και σύγχρονο βρετανικό, σκανδιναβικό αλλά και μια αυτοέκδοση ελληνικού αστυνομικού μυθιστορήματος μεταξύ των προτάσεων. Κεντρική εικόνα: Εικονογράφηση του Λιθουανού © Karolis Strautniekas.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου ...

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Οκτώ βιβλία που μας βοηθούν να καταλάβουμε, ακόμη και σε καταστάσεις κρίσιμες και τραγικές όπως αυτές που ζούμε σήμερα, «Πώς φτάσαμε ως εδώ». Τα έξι είναι βιβλία ιστορίας, έρευνας και γεωπολιτικής και τα δύο είναι λογοτεχνικά έργα Ουκρανών συγγραφέων. Στην κεντρική εικόνα: Από διαδήλωση στο Βερολίνο την περασμένη Κυ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ