«Λεωφόρος Λίνκολν» του Άμορ Τόουλς (κριτική) – μυθιστόρημα δρόμου και αυτοπραγμάτωσης στην Αμερική του πενήντα

Η Λεωφόρος Λίνκολν είναι ο πρώτος αυτοκινητόδρομος που συνέδεσε την ανατολική με τη δυτική Αμερική και δόθηκε στην κυκλοφορία το 1913. Ξεκινούσε από την Τάιμς Σκουεάρ στη Νέα Υόρκη και κατέληγε στο Λίνκολν Παρκ στο Σαν Φρανσίσκο. Συνολικά, Πεντέμισι Χιλιάδες Χιλιόμετρα! Ακριβώς στο κέντρο αυτής της τεράστιας διαδρομής βρίσκεται η πολιτεία της Νεμπράσκα, και κάπου εκεί, στη μικρή πολίχνη Μόργκεν όπου μεγάλωσε, επιστρέφει ο 18χρονος Έμετ Γουάτσον, αφού έμεινε δεκαπέντε μήνες στη φυλακή για φόνο εξ αμελείας.

Ξεκινούσε από την Τάιμς Σκουεάρ στη Νέα Υόρκη και κατέληγε στο Λίνκολν Παρκ στο Σαν Φρανσίσκο. Συνολικά, Πεντέμισι Χιλιάδες Χιλιόμετρα!

Τι θα βρει στον τόπο του; Πρώτα απ’ όλους, τον τετραπέρατο Μπίλι, τον οκτάχρονο αδερφό που τον περιμένει πώς και πώς. Αλλά και τη δυναμική και καλοσυνάτη Σάλι, τη γειτόνισσα που φρόντιζε τον Μπίλι όσο εκείνος έλειπε. Θα βρει επίσης μια απόφαση κατάσχεσης του σπιτιού και του κτήματός τους, μια και ο πατέρας τους, που πέθανε πρόσφατα, τους άφησε μονάχα χρέη. Ή, μάλλον, όχι ακριβώς. Κρυμμένα προσεκτικά στο πορτ μπαγκάζ του αυτοκινήτου του, έχει αφήσει στον Έμετ δύο φακέλους. Έναν με 3000 δολάρια, κι έναν άλλον με μια σύντομη -πλην πολύτιμη- επιστολή.

Νέα ζωή, σε νέο μέρος

Ο Έμετ και ο Μπίλι θα αποφασίσουν να φτιάξουν τη ζωή τους από την αρχή, σε ένα νέο μέρος. Έχει μάλιστα καταστρώσει ο καθένας το δικό του λεπτομερές σχέδιο. Ο Έμετ έχει σχεδιάσει να ξεκινήσει μια επιχείρηση ανακαίνισης και αγοραπωλησίας σπιτιών στο Τέξας, βασισμένος στις γνώσεις ξυλουργικής που είχε αποκτήσει τον προηγούμενο καιρό. Ο μικρός Μπίλι, από την άλλη, έχει ένα πολύ πιο φιλόδοξο σχέδιο: Να φύγουν προς την Καλιφόρνια, σε αναζήτηση της μητέρας τους, που τους έχει εγκαταλείψει εδώ και χρόνια. Πού θα τη βρουν; Ο μεθοδικός Μπίλι δεν έχει αφήσει τίποτε στην τύχη. Μελετώντας προσεκτικά τις καρτ-ποστάλ που τους έστελνε η μητέρα τους τις πρώτες μέρες, διαπίστωσε ότι είναι όλες από μέρη που βρίσκονται πάνω ακριβώς στη Λεωφόρο Λίνκολν, τον αυτοκινητόδρομο που διασχίζει την Αμερική, με τελευταία στάση το Σαν Φρανσίσκο.

Μελετώντας προσεκτικά τις καρτ-ποστάλ που τους έστελνε η μητέρα τους τις πρώτες μέρες, διαπίστωσε ότι είναι όλες από μέρη που βρίσκονται πάνω ακριβώς στη Λεωφόρο Λίνκολν.

Και πώς θα τη βρουν, τόσα χρόνια μετά; Ο Μπίλι έχει και γι’ αυτό μια απάντηση. Η μητέρα τους λάτρευε τα πυροτεχνήματα, και μια και η Εθνική Επέτειος της Τετάρτης Ιουλίου πλησιάζει, βεγγαλικά θα φωτίσουν τον ουρανό σε κεντρικά σημεία όλων των μεγάλων πόλεων, και βέβαια και στο Σαν Φρανσίσκο. Πού; Μα στο Λίνκολν Παρκ, φυσικά.

Ο Έμετ θα προσαρμόσει το προσωπικό του σχέδιο στο σχέδιο του μικρού του αδερφού, ακόμη κι αν δεν πιστεύει ότι θα βρουν αληθινά τη μάνα τους, κι οι δυο τους ετοιμάζονται να ξεκινήσουν το ταξίδι τους για την Καλιφόρνια. Όμως υπάρχει ακόμη μία εκκρεμότητα, που ο Έμετ ακόμη δεν ξέρει πώς να τη χειριστεί. Είναι η Σάλι, η οποία δεν έχει αποδεχτεί ότι δεν θα ορίζει η ίδια τη μοίρα της, δεν έχει αποδεχτεί ότι θα είναι έρμαιο των αντρών.

Ένα ταξίδι που γυρίζει ανάποδα

Όταν κάτι μπορεί να πάει στραβά, απλώς πάει στραβά, λέει ο περίφημος «νόμος του Μέρφι», ο οποίος θα επιβεβαιωθεί δεκάδες φορές στο ταξίδι του Έμετ και του Μπίλι. Η στραβομάρα άλλωστε ξεκινάει πριν καν μπουν στην πανέμορφη γαλάζια Studebaker, το αυτοκίνητο που ο Έμετ έχει φυλάξει ως κόρην οφθαλμού ακριβώς για την ώρα της μεγάλης απόδρασης.

Κι όμως! Δυο φιλαράκια από το αναμορφωτήριο, τη φυλακή ανηλίκων όπου εξέτισε την ποινή του ο Έμετ, ο Ντάτσες και ο Γούλι, εμφανίζονται φάντης μπαστούνι λίγο πριν τα δυο αδέρφια προλάβουν να κάνουν έστω κι ένα βήμα. Ο Ντάτσες είναι χαρισματικός, ασυγκράτητος, με έναν πολύ ιδιόρρυθμο ηθικό κώδικα. Ο Γούλι, πάλι, είναι ψυχικά ασταθής, σχεδόν κατατονικός. Και οι δυο τους, για διαφορετικούς λόγους ο καθένας, πρέπει οπωσδήποτε να πάνε στη Νέα Υόρκη, δηλαδή στην εντελώς αντίθετη κατεύθυνση από την Καλιφόρνια.

Τι θα συμβεί τελικά; Ε, και πάλι την απόφαση θα την ορίσει ο νόμος του Μέρφι, αλλά κι ένα ιδιότυπο κυνήγι θησαυρού που θα γύρει την πλάστιγγα υπέρ του Μεγάλου Μήλου. Οι ανατροπές και οι αναποδιές διαδέχονται η μια την άλλη, έτσι που η παράξενη αυτή τετράδα θα πάρει μεν τον δρόμο για τη Νέα Υόρκη, αλλά όχι μέσα στο ίδιο αυτοκίνητο. Έστω κι έτσι, όμως, η γαλάζια Studebaker θα κυλήσει για κάμποσα χιλιόμετρα πάνω στη μυθική Λεωφόρο Λίνκολν...

Ένα τεράστιο ορμητικό ποτάμι, με πιο ήρεμους παραπόταμους

Όσο κι αν λέμε συχνά ότι είναι δύσκολο να συνοψίσεις σε μερικές αράδες ένα μυθιστόρημα εpτακοσίων πενήντα σελίδων, μερικές φορές είναι απλώς αλήθεια. Η Λεωφόρος Λίνκολν είναι ένα τεράστιο ορμητικό ποτάμι, που διακλαδώνεται όμως και με αρκετούς πιο ήρεμους παραπόταμους.

Αναγνωρίσιμες σκηνές της Αμερικής του κεντρίζουν διαρκώς το ενδιαφέρον μας, χωρίς όμως η αφήγηση να παραδίδεται στα στερεότυπα και στα ήδη γνωστά από την υπερκατανάλωση ιστοριών στα φίφτις.

Η αφήγηση μοιράζεται ανάμεσα σε πολλά πρόσωπα, με τον απρόβλεπτο Ντάτσες να διεκδικεί από τον Έμετ τη μερίδα του λέοντος. Σε κάποια σημεία θυμίζει την αναρχική πορεία των ιστοριών του Τζακ Κέρουακ, ενώ σε άλλα φέρνει στο νου τις αυθάδικες περιπέτειες του Χάκλμπερι Φιν. Ιδιαίτερα οι τέσσερις κεντρικοί χαρακτήρες είναι πρωτότυποι και καλοδουλεμένοι, ενώ από την αφήγηση παρελαύνουν δεκάδες ακόμη ιδιόρρυθμοι τύποι, από αποτυχημένους σαιξπηρικούς ηθοποιούς μέχρι απατεώνες πάστορες, καθώς κι ένας θεόρατος μαύρος που τον λένε Οδυσσέα.

Σε κάποια σημεία θυμίζει την αναρχική πορεία των ιστοριών του Τζακ Κέρουακ, ενώ σε άλλα φέρνει στο νου τις αυθάδικες περιπέτειες του Χάκλμπερι Φιν

Εντέλει, ωστόσο, ο Άμορ Τόουλς, σε αυτό το τρίτο μυθιστόρημά του, καταφέρνει μέσα σε μόλις δέκα ημέρες να οδηγήσει τους ήρωές του, με τρόπους ευφάνταστους και αφηγηματικά τολμηρούς, σε ένα ταξίδι όπου ο καθένας συναντάει το πεπρωμένο του – που για τον κεντρικό ήρωα, τον Έμετ, ίσως τελικά ακούει στο όνομα Σάλι, ακόμη κι αν θα πρέπει να περάσει πρώτα από την Καλιφόρνια.

Η Λεωφόρος Λίνκολν, του Άμορ Τόουλς, μυθιστόρημα δρόμου και αυτοπραγμάτωσης, με φρέσκια ματιά, καλοδουλεμένους χαρακτήρες και εξαιρετικούς διαλόγους, μεταφέρθηκε με φροντίδα στα ελληνικά από τη Ρηγούλα Γεωργιάδου.

* Ο Κ.Β. Κατσουλάρης είναι συγγραφέας.

Δυο λόγια για τον συγγραφέα

Ο Amor Towles γεννήθηκε και μεγάλωσε στην περιοχή της Βοστόνης. Είναι απόφοιτος του Γέιλ και έχει μάστερ λογοτεχνίας από το Πανεπιστήμιο Στάνφορντ. Αφού εργάστηκε ως ειδικός επενδύσεων στο Μανχάταν επί είκοσι χρόνια, έχει αφοσιωθεί πλέον αποκλειστικά στο γράψιμο. Το πρώτο του μυθιστόρημα Καλή κοινωνία, που κυκλοφόρησε το 2011, βρέθηκε στη λίστα των best sellers των New York Times, τόσο στη χαρτόδετη όσο και στην trade έκδοσή του, και η Wall Street Journal το κατέταξε στα καλύτερα βιβλία του 2011. Η εταιρεία Lionsgate πήρε τα κινηματογραφικά δικαιώματα, ενώ το 2012 η γαλλική μετάφρασή του κέρδισε το βραβείο Fitzgerald. Το δεύτερο μυθιστόρημά του Ένας τζέντλεμαν στη Μόσχα εκδόθηκε το 2016 και περιλήφθηκε στα καλύτερα βιβλία της χρονιάς από τις εφημερίδες Chicago Tribune, Miami Herald, Philadelphia Inquirer, St. Louis Dispatch και από το NPR (National Public Radio). Και τα δύο βιβλία έχουν μεταφραστεί σε περισσότερες από 15 γλώσσες, και στα ελληνικά, για τις εκδόσεις Διόπτρα.