Lesvos 2

Η τέχνη τίθεται στην υπηρεσία του ανθρώπου, είναι δηλαδή τέχνη ανθρωπιστική, ειδάλλως δεν είναι τέχνη. Αυτά διακηρύσσει ο Κινέζος καλλιτέχνης Ai Weiwei, έργω και λόγω. Αρκεί όμως η τέχνη να έχει καλές προθέσεις, ακόμη και χρήσιμα αποτελέσματα, για να είναι καλή τέχνη; Σκέψεις με αφορμή πρόσφατη έκδοση με «λόγια» του καλλιτέχνη για την τέχνη και τον κόσμο, υπό τον τίτλο «Ανθρωπότητα» (εκδ. Gutenberg, μτφρ. Λένια Ζαφειροπούλου)

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

Τον Κινέζο καλλιτέχνη Άι Γουεϊγουέι οι περισσότεροι τον γνωρίσαμε τις μέρες του 2015, όταν έξω από το χωριό Ειδομένη, στα σύνορά μας με τη Βόρεια Μακεδονία, είχε συγκεντρωθεί ένας μεγάλος αριθμός από πρόσφυγες που, διαβιώντας σε συνθήκες άθλιες, «πίεζαν» για να τους δοθεί η δυνατότητα να φύγουν βόρεια, προς τις ευρωπαϊκές χώρες των ονείρων τους. Τότε, με ποικίλες δράσεις, τραβούσε την προσοχή της διεθνούς κοινότητας στο δράμα των προσφύγων, καθώς και τις κάμερες των δικών μας καναλιών που έκαναν λόγο για «κινέζο ακτιβιστή» ή «κινέζο καλλιτέχνη», ενίοτε με ειρωνικό τρόπο.

Η τέχνη ασχολείται με την αισθητική, την ηθική, την πίστη μας στην ανθρωπότητα. Χωρίς αυτά απλώς δεν υπάρχει τέχνη (σελ. 15)

Η αλήθεια είναι βέβαια ότι τότε ο Γουεϊγουέι ήταν ήδη παγκόσμια διασημότητα. Όχι μονάχα την ίδια χρονιά (2015) βραβεύτηκε από τη Διεθνή Αμνηστία για τη συνεισφορά του στον αγώνα για την υπεράσπιση των ανθρώπινων δικαιωμάτων αλλά ήταν και ο άνθρωπος πίσω από την «ιδέα» της περίφημης «χελιδονοφωλιάς», το εμβληματικό Στάδιο όπου έγινε η έναρξη των Ολυμπιακών Αγώνων του Πεκίνου. Τελικά, βέβαια, διαφώνησε με τον τρόπο που χειρίστηκε η κινεζική κυβέρνηση τους Αγώνες και αρνήθηκε να συμμετάσχει σε γιορτές ή να κάνει δημόσιες εμφανίσεις. Ο Γουεϊγουέι, ας το σημειώσουμε, έχει σπουδάσει στις Ηνωμένες Πολιτείες, απ’ όπου και ξεκίνησε την καριέρα του ως καλλιτέχνης.

Ai Weiwei at Lesvos 1

Τον είδαμε ξανά εν δράσει, το επόμενο έτος, στη Λέσβο, πάλι δίπλα στους πρόσφυγες, όταν, όπως λέγεται, «έστησε το στούντιό του» στο νησί, κάνοντας και πάλι αυτό που γνωρίζει να κάνει καλά: να φτιάχνει «εικόνες» που αναγκάζουν τον κόσμο να στρέψει το βλέμμα του στο πρόβλημα. Μια από αυτές τις εικόνες, από τις πλέον αμφιλεγόμενες, ήταν όταν πόζαρε και φωτογραφήθηκε ο ίδιος σε μια παραλία του νησιού (βλ. κεντρική εικόνα), στη στάση που βρέθηκε νεκρός ο μικρός Αϊλάν, σε παραλία της Αλικαρνασσού.

Όταν βοηθάς έναν άνθρωπο βοηθάς την ανθρωπότητα (σελ. 16)

Η ίδια η φωτογράφιση του παιδιού και η διάχυσή της σε όλον τον πλανήτη είχε προκαλέσει συζητήσεις: κάνει πραγματικά καλό στην υπόθεση των προσφύγων η «εισβολή» τέτοιων εικόνων στις τηλεοράσεις των ανθρώπων, ή λειτουργεί αντίστροφα, εξωθώντας τους να αποστρέψουν το βλέμμα από τη φρίκη; Μήπως η ίδια η φωτογραφία ήταν, εν μέρει, προϊόν σκηνοθεσίας; Μήπως, δηλαδή, ο φωτογράφος «έστησε» ο ίδιος το θέμα του; Έτσι, η «εγκατάσταση» του Άι Γουεϊγουέι προκάλεσε και κάποια αρνητικά σχόλια.

Αισθάνομαι ότι το ανθρώπινο γένος είναι ένα. Η πληγή του ενός είναι πληγή όλων μας. Η χαρά του ενός είναι χαρά όλων μας (σελ. 23)

Αποτέλεσμα της παραμονής του καλλιτέχνη στη Λέσβο ήταν και η ταινία-ντοκιμαντέρ The Human Flow το οποίο παίχτηκε στο διαγωνιστικό τμήμα του Φεστιβάλ της Βενετίας το 2017 και στη συνέχεια την παρακολούθησαν χιλιάδες άνθρωποι σε όλον τον κόσμο.

ai weiwei art

Μια ακόμη «εγκατάσταση» που συζητήθηκε πολύ ήταν το Laundromat, μια έκθεση που αποτελούνταν από παπούτσια και ρούχα που άφησαν πίσω τους οι πρόσφυγες της Ειδομένης, πλυμένα και σιδερωμένα. Η έκθεση αυτή μεταφέρθηκε σε πολλές πόλεις του κόσμου, από τη Νέα Υόρκη μέχρι το Κατάρ.

Είναι αυτή η τέχνη σπουδαία τέχνη; αναρωτιούνται ορισμένοι μπροστά στη θέα παρατεταγμένων παπουτσιών ή ρούχων. Δεκάδες επιμελητές εκθέσεων (curators) ανά τον κόσμο απαντούν θετικά, συγκρίνοντας τον Κινέζο καλλιτέχνη ακόμη και με τον Άντι Γουόρχολ.

Τα σύνορα δεν βρίσκονται στη Λέσβο, αλλά στη σκέψη μας και στην καρδιά μας (σελ. 54)

Το βιβλίο με τις σκέψεις του Κινέζου καλλιτέχνη (απ’ όπου και τα αποσπάσματα στα ενδιάμεσα του κειμένου) είναι ένα μικρό κόσμημα, σε σχήμα «τσέπης», με σκληρό εξώφυλλο, καλό χαρτί, σε σχεδιασμό και επιμέλεια του Γιάννη Μαμάη. Τα λόγια του είναι συγκινητικά, μεστά, φορείς μιας ανθρωπιστικής αντίληψης που δύσκολα βρίσκει τη θέση της στη σημερινή, πιο πραγματιστική εποχή μας. Και είναι αλήθεια ότι αόριστες διακηρύξεις, για παράδειγμα, κατά των συνόρων, έχοντας δει πώς οι ανθρώπινοι πληθυσμοί μπορούν να γίνουν αντικείμενο μιας βιοπολιτικής στην υπηρεσία της γεωπολιτικής (βλ. η εξώθηση προσφύγων από την Τουρκία στον Έβρο), δεν μπορούν να ληφθούν στα σοβαρά σαν προτάσεις πολιτικής.

GH AWWInstall 18 1024x767

Όμως θα ήταν λάθος να κριθούν τα λόγια όπως και η τέχνη του Άι Γουεϊγουέι με κριτήρια πολιτικού πραγματισμού. Προφανώς, δεν συνιστούν προτάσεις για την επίλυση των εξαιρετικά σύνθετων προβλημάτων που προκαλούν τις «ροές» ανθρώπων (όχι μονάχα των προσφύγων) από τις πιο φτωχές χώρες στις πιο πλούσιες. Ο Γουεϊγουέι, με κάθε του έργο, με κάθε του παρέμβαση, προσπαθεί να στρέψει το βλέμμα του στην πυρηνική αλήθεια της μεταναστευτικής και προσφυγικής κρίσης, που είναι μια κρίση διαρκής, είτε πυροδοτείται από πολέμους είτε υποκινείται από δυνάμεις που έχει φέρει στο προσκήνιο η παγκοσμιοποίηση. Κι αυτή η πυρηνική αλήθεια είναι μεν απλή, αλλά εύκολα παραγνωρίζεται: Ότι είναι μια κρίση που αφορά ανθρώπους, ξεχωριστά άτομα, υπάρξεις με όνειρα και επιθυμίες, καθεμιά από τις οποίες ζυγίζει ακριβώς το ίδιο με κάθε άλλη στη μεγάλη ζυγαριά της Ανθρωπότητας. Και η Ανθρωπότητα, εν προκειμένω, είναι και το δέντρο και το δάσος.

* Ο Κ.Β. ΚΑΤΣΟΥΛΑΡΗΣ είναι συγγραφέας.

anthropotita weiweiΑνθρωπότητα
Ai Weiwei
Μτφρ. Λένια Ζαφειροπούλου
Πρόλογος: Larry Warsh
Εκδ. Gutenberg
Σελ. 210, τιμή €9,00

politeia link more

 

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Extraterrestrial, του Άβι Λεμπ: μια πολύ τολμηρή υπόθεση

Extraterrestrial, του Άβι Λεμπ: μια πολύ τολμηρή υπόθεση

Τούτο το βιβλίο του αστροφυσικού Avi Loeb με τον προκλητικό τίτλο Extraterrestrial, και υπότιτλο «Η πρώτη ένδειξη νοήμονος εξωγήινης ζωής» (μτφρ. Νίκος Αποστολόπουλος, εκδ. Utopia), κυκλοφόρησε τέλος Ιουλίου, κι έχει για την ώρα μάλλον περάσει απαρατήρητο. Κι όμως! Είναι ένα από τα πιο ε...

Αιχμάλωτοι της γεωγραφίας: μια εισαγωγή στην γεωπολιτική σκέψη

Αιχμάλωτοι της γεωγραφίας: μια εισαγωγή στην γεωπολιτική σκέψη

Πόσο συχνά, κλείνοντας ένα βιβλίο, έχεις την αίσθηση ότι η ανάγνωσή του σου άνοιξε, όχι ένα, αλλά πολλά παράθυρα στον κόσμο; Κι ότι σου έδωσε εργαλεία κατανόησης περίπλοκων ιστορικών και γεωπολιτικών ζητημάτω ...

Γυναίκες που τρέχουν με τους λύκους: σκέψεις και αφηγήσεις για την τετράποδη σκιά μας

Γυναίκες που τρέχουν με τους λύκους: σκέψεις και αφηγήσεις για την τετράποδη σκιά μας

«Όπου κι αν είμαστε, η σκιά που καλπάζει πίσω μας είναι τετράποδη» μας λέει η Αμερικανίδα ψυχαναλύτρια, ποιήτρια και κανταδόρα Κλαρίσα Πίνκολα Εστές, καθώς εξιστορεί εμπειρίες που την έκαναν να δει αλλιώς το σώμα της και τη ζωή της.

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Η βιογραφία της Άνγκελα Μέρκελ κυκλοφορεί στα ελληνικά

Η βιογραφία της Άνγκελα Μέρκελ κυκλοφορεί στα ελληνικά

«Η Καγκελάριος» είναι μια καθηλωτική πολιτική βιογραφία και ταυτόχρονα μια προσωπική ανθρώπινη ιστορία ενός αουτσάιντερ: μιας χημικού, κόρης πάστορα, η οποία μεγάλωσε στην Ανατολική Γερμανία και κατάφερε να γίνει η άτυπη ηγέτιδα της Δύσης. Στα ελληνικά θα κυκλοφορήσει από τις Εκδόσεις Ψυχογιός στις 21 Οκτωβρίου...

Προσωπικότητες στο Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού: Στέλιος Ράμφος

Προσωπικότητες στο Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού: Στέλιος Ράμφος

Το Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού στις «Προσωπικότητες» Σεπτεμβρίου 2021 παρουσιάζει τον Στέλιο Ράμφο.

Επιμέλεια: Book Press

Στέλιος Ράμφος: κορυφαίος στοχαστής, πολυγραφότατος συγγραφέας και από τους πλέον επιδραστικούς σύγχρονους φιλοσόφους.

...
Τι θα δούμε φέτος στη Στέγη Ιδρύματος Ωνάση

Τι θα δούμε φέτος στη Στέγη Ιδρύματος Ωνάση

Θέατρο, χορός, σινεμά, instalations, προβολές, λογοτεχνία, κοινωνικός προβληματισμός και «μια υπόσχεση ευτυχίας που δεν έρχεται αλλά είναι ωραίο να την περιμένεις σαν να φτάνει», όπως σημείωσε η Αφροδίτη Παναγιωτάκου, Διευθύντρια Πολιτισμού του Ιδρύματος Ωνάση στην παρουσίαση του προγράμματος της Στέγης για το 2021-...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός διηγήματος από την ανθολογία του Franz Kafka «Γιοζεφίνε η αοιδός και άλλα διηγήματα» (μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, επίμετρο: Κατερίνα Καρακάση) που κυκλοφορεί στις 6 Αυγούστου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στὴ συναγωγή μας... ...

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βραβευμένο με Booker 2020 μυθιστόρημα του Douglas Stuart «Σάγκι Μπέιν» (μτφρ. Σταυρούλα Αργυροπούλου), που κυκλοφορεί στις 30 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Άγκνες αναδύθηκε έγκαιρα α...

Χίλιοι διάβολοι, του Φρανκ Γκολντάμερ (προδημοσίευση)

Χίλιοι διάβολοι, του Φρανκ Γκολντάμερ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Frank Goldammer «Χίλιοι διάβολοι» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου), που κυκλοφορεί την 1 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Χέλερ μπήκε στο εστιατόριο από την ανοιχτή πόρτα στη...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ