Μια μέρα σαν σήμερα, 21 Δεκεμβρίου 1940, έφυγε από τη ζωή, σε ηλικία 44 ετών, ο Αμερικανός συγγραφέας Φράνσις Σκοτ Φιτζέραλντ. Με τη σύζυγό του Ζέλντα, δημιούργησαν ένα εκρηκτικό ζευγάρι που πέρασε στην ιστορία της λογοτεχνίας για το έργο τους αλλά και τη σαν μυθιστόρημα ζωή τους.
Του Ευθύμιου Σακκά
Ο πατέρας του Φράνσις Σκοτ Φιτζέραλντ ήταν πωλητής σε μια εμπορική επιχείρηση και γι’ αυτό το λόγο η οικογένεια μετακόμισε δύο φορές κατά τα παιδικά του χρόνια. Ως μαθητής, φοίτησε σε αξιόλογα Γυμνάσια και κατόπιν στο Πανεπιστήμιο του Πρίνστον αλλά δεν έδειχνε ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τις σπουδές, καθώς τον είχε αποσπάσει η φιλοδοξία να γίνει συγγραφέας.
Το 1917 εγκαταλείπει οριστικά τις σπουδές και κατατάσσεται στο στρατό κατά την περίοδο του Α’ παγκόσμιου πολέμου. Υπό την απειλή του θανάτου και την ανάγκη του να γράψει, τελειώνει ένα μυθιστόρημα σε σύντομο διάστημα, αλλά απορρίφθηκε δις από τους εκδότες. Τελικά, δεν χρειάστηκε να φύγει για την Ευρώπη παραμένοντας σ’ ένα κέντρο εκπαίδευσης αξιωματικών ως την λήξη του πολέμου. Τότε ήταν που γνωρίστηκε με την Ζέλντα Σάιρ βιώνοντας την σφοδρότητα του έρωτα που τους οδηγεί στην απόφαση να νυμφευθούν σύντομα.
Η ζωή με τη Ζέλντα στη Νέα Υόρκη
Εγκαθίστανται τελικά στην Νέα Υόρκη και ο Φιτζέραλντ αρχίζει να εργάζεται σε μια διαφημιστική εταιρία προσπαθώντας παράλληλα να εκπληρώσει το συγγραφικό του όνειρο. Η Ζέλντα δεν συμμερίζεται τα σχέδιά του και χωρίζουν μιας και δεν έβλεπε την προοπτική να συντηρήσουν μια οικογένεια υπό αυτές τις συνθήκες. Επιστρέφει τότε στην γενέτειρά του και αρχίζει να δουλεύει και πάλι το πρώτο του μυθιστόρημα. Η άλλη όψη του παραδείσου εκδίδεται τελικά και αναπτερώνει το ηθικό του συγγραφέα, ενώ η Ζέλντα γοητεύεται εν τέλει από την επιτυχία του και μία μόλις βδομάδα μετά την έκδοση παντρεύονται.
Η δεκαετία του ’20 βρίσκεται στην αυγή της, είναι η περίοδος της τζαζ και το ζεύγος επανέρχεται στη Νέα Υόρκη αποφασισμένο να ανατείλει. Ο Σκοτ γράφει ασταμάτητα και παρουσιάζει το ’22 το Όμορφοι και Καταραμένοι ξεκινώντας να χαρτογραφεί την εποχή του. Το χρήμα άρχισε να σωρεύεται και οι δυο τους αρχίζουν μια ανεξέλεγκτη, ιλιγγιώδη πορεία περνώντας τα βράδια τους σε ξέφρενα πάρτι.
Ο Φιτζέραλντ διείδε και αποτύπωσε την αυτοκαταστροφική πορεία που ακολουθούσε η γενιά του, που αργότερα έμελλε να χαρακτηριστεί ως χαμένη γενιά, (...)
Εκτός από την διασκέδαση όμως o Φιτζέραλντ αποδεικνύεται εμβριθής παρατηρητής των γεγονότων που βιώνει και το 1925 εκδίδει τον Υπέροχο Γκάτσμπι.
Το βιβλίο αποτυπώνει το κλίμα της δεκαετίας όπως κανένα άλλο της περιόδου του και εκτινάσσει την φήμη τού συγγραφέα καθιστώντας το ζευγάρι το πιο περιζήτητο στους κοσμοπολίτικους κύκλους. Ο Φιτζέραλντ διείδε και αποτύπωσε την αυτοκαταστροφική πορεία που ακολουθούσε η γενιά του, που αργότερα έμελλε να χαρακτηριστεί ως χαμένη γενιά, αλλά παρά ταύτα κι ο ίδιος έγινε έρμαιό της.
Τα χρόνια στη Ριβιέρα, ο αλκοολισμός, τα ψυχιατρεία
Το ζεύγος αρχίζει τα ταξίδια στην Ευρώπη περνώντας μεγάλα διαστήματα στην Ριβιέρα της νότιας Γαλλίας. Μεταξύ των άλλων συγχρωτίζονται με την Γερτρούδη Στάιν, τον Τ.Σ. Έλλιοτ και τον Έρνεστ Χέμινγουεϊ. Κανείς από τους δύο όμως δεν βγήκε αλώβητος από αυτό το φρενήρη τρόπο ζωής.
Ο Σκοτ έγινε αλκοολικός ενώ η Ζέλντα άρχισε να παρουσιάζει σημάδια νευρικής κατάρρευσης, και εκτός αυτού τα προβλήματα μεταξύ τους είχανε αρχίσει από πολύ νωρίτερα και συγκεκριμένα από την εποχή του «Γκάτσμπι».
Ο Σκοτ άρχισε να γίνεται απόμακρος και η Ζέλντα δεν δίσταζε να συνευρίσκεται με άλλους άντρες εις γνώσιν του συζύγου της.
Η Ζέλντα υποστήριξε ότι πολλά αποσπάσματα από το βιβλίο πάρθηκαν αυτούσια από το ημερολόγιό της χωρίς την άδειά της
Το κλίμα έγινε ακόμη πιο τεταμένο μεταξύ τους όταν ο Σκοτ εκδίδει το βιβλίο Τρυφερή είναι η νύχτα που αποτέλεσε την ταφόπλακα της σχέσης τους. Στο συγκεκριμένο κείμενο περιγράφει απερίφραστα τα ψυχικά προβλήματα της Ζέλντα και την φθίνουσα ερωτική τους σχέση. Η Ζέλντα υποστήριξε ότι πολλά αποσπάσματα από το βιβλίο πάρθηκαν αυτούσια από το ημερολόγιό της χωρίς την άδειά της και οι φήμες από εκεί κι έπειτα οργιάσανε καθώς ουκ ολίγοι άρχισαν να υποστηρίζουν ότι πολλά διηγήματα του Φιτζέραλντ είχαν ουσιαστικά γραφτεί από την Ζέλντα και με την συγκατάθεσή της υπογράφτηκαν από τον Σκοτ, ώστε να πουληθούν σε μεγαλύτερη τιμή.
Οι νευρικοί κλονισμοί της Ζέλντα την οδήγησαν αρχικά σε κλινικές της Ελβετίας και κατόπιν σε μόνιμο εγκλεισμό. Αν και η σχέση τους είχε διαλυθεί οριστικά ο Σκοτ στάθηκε πάντα δίπλα της σ’ αυτές τις στιγμές ως το 1948 που η Ζέλντα βρήκε φριχτό θάνατο όταν το ίδρυμα στο οποίο ήταν έγκλειστη παραδόθηκε στις φλόγες.
Τα χρόνια του Χόλιγουντ
Η εμπορική αποτυχία του «Τρυφερή είναι η νύχτα» έφερε σε δυσχερή οικονομική κατάσταση τον συγγραφέα και σε μια προσπάθεια αλλαγής πλεύσης μετακομίζει στο Χόλλυγουντ για να εργαστεί ως σεναριογράφος, αλλά η απόπειρά του στέφεται με απόλυτη αποτυχία. Σ’ αυτό συνέβαλαν κατά πολύ και τρία άρθρα που είχε δημοσιεύσει νωρίτερα μέσα από τα οποία περιέγραφε την δεινή θέση στην οποία είχε περιέλθει ως άνθρωπος και συγγραφέας.
(...) παραλληλίζοντας τον εαυτόν του μ’ ένα ραγισμένο πιάτο που ο ιδιοκτήτης του αναρωτιέται αν πρέπει να το πετάξει στα σκουπίδια ή αν πρέπει να το κρατήσει για να βάζει τα αποφάγια στο ψυγείο.
Τα κείμενα κυκλοφόρησαν (σ.σ. το βιβλίο είναι πια εξαντλημένο) στα ελληνικά με τον τίτλο Το σπάσιμο και πρόκειται ίσως για το πιο αποκαλυπτικό βιβλίο του Φιτζέραλντ μέσα από το οποίο ο συγγραφέας διατείνεται ότι η ρωγμή που έχει επέλθει μέσα του δεν μπορεί να αποκατασταθεί, παραλληλίζοντας τον εαυτόν του μ’ ένα ραγισμένο πιάτο που ο ιδιοκτήτης του αναρωτιέται αν πρέπει να το πετάξει στα σκουπίδια ή αν πρέπει να το κρατήσει για να βάζει τα αποφάγια στο ψυγείο. Σε καμιά περίπτωση βέβαια όλα αυτά δεν αντιστοιχούσαν με το πνεύμα των παραγωγών του Χόλλυγουντ. Η κυκλοφορία πάντως αυτών των άρθρων υπό την μορφή βιβλίου ένα χρόνο μετά τον θάνατό του έφερε και πάλι στο προσκήνιο το ξεχασμένο ως τότε έργο του και αποκατέστησε ουσιαστικά την συγγραφική του φήμη και αξία.
Ο Φιτζέραλντ ήξερε ότι δεν θα φτάσει ξανά στο ίδιο συγγραφικό επίπεδο της δεκαετίας του ’20 αλλά δεν έπαψε να γράφει αφήνοντας πίσω του σπουδαία κείμενα όπως «Ο μεγάλος μεγιστάνας», «Ο παράδεισος του Πατ Χόμπυ» που περιγράφει την εμπειρία του στο Χόλλυγουντ αλλά και την «Απίστευτη ιστορία του Μπέντζαμιν Μπάτον» που γνώρισε τεράστια επιτυχία πριν λίγο καιρό με την μεταφορά του στην μεγάλη οθόνη.
