Μια μέρα σαν σήμερα, 10 Μαρτίου 1948, η Ζέλντα Φιτζέραλντ έφυγε από την ζωή όταν η ψυχιατρική κλινική στην οποία νοσηλευόταν, στην πόλη Άσβιλ της Βόρειας Καρολίνας, παραδόθηκε στις φλόγες.
Του Ευθύμιου Σακκά
Κόρη εύπορου δικαστικού της Αλαμπάμα, η Ζέλντα Σάιρ είχε γεννηθεί στις 24 Ιουλίου 1900 στο Μοντγκόμερι και από τα εφηβικά της χρόνια είχε αρχίσει να προκαλεί το συντηρητικό περιβάλλον της πόλης με την ζωηράδα της, την καλλιτεχνική της φύση και τον ελεύθερο τρόπο ζωής της.
Η καλλονή από τον αμερικανικό Νότο γνωρίστηκε το 1918 με τον Φράνσις Σκοτ Φιτζέραλντ με τον οποίο παντρεύτηκε στη Νέα Υόρκη το 1920 και μαζί διένυσαν την δεκαετία του ’20 με θυελλώδη τρόπο. Έγιναν θρύλοι, διασημότητες, έλαμψαν και διασκέδασαν ανέμελα. Το 1921 απέκτησαν μια κόρη, την Φράνσις Σκότι Φιτζέραλντ (1921 - 1986) μετέπειτα μέλος του Δημοκρατικού κόμματος και δημοσιογράφο μεταξύ άλλων για την Washington Post και τον New Yorker.
Η καλλονή του αμερικανικού νότου που έγινε το πρώτο flapper girl της Νέας Υόρκης
Η συγγραφική επιτυχία του Φράνσις τους επέτρεψε να διάγουν κοσμοπολίτικη ζωή, αλλά από την αρχή κιόλας της σχέσης τους παρουσιάστηκαν προβλήματα, που θα κορυφώνονταν με την έκδοση του βιβλίου «Τρυφερή είναι η νύχτα», στο οποίο ο Φιτζέραλντ εξέθεσε την προσωπική ζωή της Ζέλντα. Πολλά προσωπικά στοιχεία εντοπίζονται και στον «Υπέροχο Γκάτσμπι» που κυκλοφόρησε το 1925.
Τη δεκαετία του ’30 διαγνώσθηκε με σχιζοφρένεια - για πρώτη φορά στην Ευρώπη από τον διάσημο Ελβετό ψυχίατρο δρ Γιουτζίν Μπλόιλερ ο οποίος είχε εισάγει τον όρο «σχιζοφρένεια» - και ακολούθησε θεραπευτική αγωγή σε διάφορες κλινικές στην Ευρώπη και εν συνεχεία και στις Ηνωμένες Πολιτείες. Πέθανε τραγικά, το 1948, κατά τη διάρκεια πυρκαγιάς στο θεραπευτικό κέντρο όπου νοσηλευόταν.
Επίσης, πολλά έχουν ειπωθεί σχετικά με την οικειοποίηση κειμένων της Ζέλντα που τα εξέδωσε με το δικό του όνομα. Είναι αλήθεια πάντως ότι πολλά διηγήματά της τα συνυπέγραφε για να πωληθούν σε υψηλότερη τιμή.
Στα ελληνικά κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Οδός Πανός το μοναδικό μυθιστόρημά της Χαρίστε μου το βαλς (που γράφτηκε το 1932 σε περίοδο έξι εβδομάφων κατά την νοσηλεία της στην ψυχιατρική κλινική Φιππς της Βαλτιμόρης) σε μετάφραση και πρόλογο του Φαίδωνα Ταμβακάκη που γράφει για αυτό: «Στο μεγάλο μέρος του αυτοβιογραφικό, το έργο περιστρέφεται σαν βαλς στον αμερικάνικο νότο, τη Νέα Υόρκη της τζαζ και της ποτοαπαγόρευσης, την Κυανή Ακτή του Τρυφερή είναι η νύχτα, το Παρίσι των ρώσων εμιγκρέδων χορευτών... Γραμμένο σε έξι εβδομάδες στην ψυχιατρική κλινική Φίππς, που νοσηλευόταν η Ζέλντα, το 1932, περιγράφει την άνοδο και την δραματική πτώση του ζευγαριού ιμπρεσσιονιστικά, με ειλικρίνεια και προσωπικότητα».
Το βιβλίο της ήταν μια αποτυχία, εμπορική και καλλιτεχνική. Οι κριτικοί αναγνώρισαν ωστόσο σε αυτό ένα «κάτι», μια πένα που είχε πράγματα να πει. Η Ζέλντα αγαπούσε από μικρή το μπαλέτο, το γράψιμο, την ζωγραφική. Μετά την αποτυχία του πρώτου της βιβλίου επικεντρώθηκε στη ζωγραφική χωρίς να κερδίζει αναγνώριση παρά μόνο μετά θάνατον.
Εξαιρετικό ενδιαφέρον παρουσιάζει και το βιβλίο της Ανιές Μισό Ζέλντα Σκοτ Φιτζέραλντ – Μια σχέση πάθους (μτφρ. Μάρω Φιλίππου) που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κέδρος. Στα ελληνικά έχει επίσης κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Μεταίχμιο η μυθιστορηματική βιογραφία της Ένα μπλουζ για τη Ζέλντα (μτφρ. Μαριλένα Κοραντζάνη) του Ζιλ Λερουά. Το ενδιαφέρον για το ζωή, την προσωπικότητα και το έργο της έχει φωτίσει πτυχές που έχουν έχουν αναδείξει τη Ζέλντα σε φεμινιστικό σύμβολο.
Το 1992 το όνομά της εισήχθη στο «Hall of Fame» των γυναικών της Αλαμπάμα, μαζί με της κόρης της Σκότι. Η ζωή της έχει εμπνεύσει ταινίες και αξιόλογες τηλεοπτικές σειρές όπως το «Ζ: The Beginning of Everything».
