Ζορζ Περέκ: «Είχα κάτι το τόσο ιδιαίτερο να πω;»

Στυλίστας της γλώσσας, ουλιπιανός, δεινός κατασκευαστής σταυρόλεξων, λάτρης της στρατηγικής και παίκτης του ιαπωνικού «γκο», λεπτολόγος και προσεκτικός συλλέκτης θραυσμάτων της ύπαρξης, ο Ζορζ Περέκ υπήρξε αφοσιωμένος στο λογοτεχνικό του σχέδιο που το εκπόνησε με παιγνιώδεις τρόπους υπεβαίνοντας νόρμες, φόρμες και κοινοτοπίες τολμώντας να πειραματιστεί και να σκαλίσει τραύματα και μνήμες. Ο Περέκ έπαιξε με τη λογοτεχνία, όχι από εκκεντρικότητα όπως συχνά του αποδόθηκε, αλλά, ο ίδιος το διατύπωνε για να απαντήσει στο ερώτημα:

«ξέρω πάνω-κάτω πώς έγινα συγγραφέας. Αυτό που δεν ξέρω με ακρίβεια, είναι το γιατί. Είναι στ' αλήθεια πόσο αναγκαίο για να υπάρχω, ν' αραδιάζω λέξεις και φράσεις; [...] Είχα κάτι το τόσο ιδιαίτερο να πω; Και τι είπα; Και όταν λέω να πω, τι ακριβώς εννοώ; Να πω ότι υπάρχω; Να πω ότι γράφω; Ότι είμαι συγγραφέας; Ανάγκη επικοινωνίας; Σε τι; Ανάγκη να επικοινωνήσουμε την ανάγκη μας να επικοινωνήσουμε;» («Γεννήθηκα», μτφρ. Ιωάννα Κυριακοπούλου, εκδ. Χατζηνικολή).

Είναι στ' αλήθεια πόσο αναγκαίο για να υπάρχω, ν' αραδιάζω λέξεις και φράσεις;

Παιδί Εβραίων πολωνικής καταγωγής, γεννιέται στο 19ο διαμέρισμα του Παρισιού και περνά τα πρώτα παιδικά του χρόνια στην συνοικία της Μπελβίλ. Χάνει τον πατέρα του που σκοτώνεται στο μέτωπο το 1940, ενώ έναν χρόνο αργότερα η μητέρα του για να τον σώσει τον στέλνει με τρένο του Ερυθρού Σταυρού σε συγγενείς, οι οποίοι αργότερα θα τον υιοθετήσουν, στην Ελεύθερη Γαλλία. Η ίδια συλλαμβάνεται, εκτοπίζεται στο Άουσβιτς όπου πεθαίνει το 1943. Το 1945 ο Ζορζ επιστρέφει με την οικογένειά της θείας του στο Παρίσι.

Τα παιδικά του χρόνια έχουν σημαδευτεί από την απώλεια των γονιών του. Το 1949 ο Περέκ ξεκινά θεραπεία με την παιδίατρο και ψυχαναλύτρια Φρανσουάζ Ντολτό που με το έργο της διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στην εξέλιξη της ψυχανάλυσης ειδικά παιδιών και εφήβων. Πολύ αργότερα, στην δεκαετία του '70 θα κάνει ανάλυση και με έναν άλλο εμβληματικό Γάλλο ψυχαναλυτή, τον Ζαν-Μπερτράν Πονταλίς.

(...) [το] πρώτο του μυθιστόρημα, ένα έργο αυτομυθοπλασίας με τίτλο «Τα πράγματα» - "Les Choses" και υπότιτλο «Μια ιστορία της δεκαετίας του '60» που κυκλοφορεί το 1965, γνωρίζει μεγάλη επιτυχία, και τιμάται με το βραβείο Renaudot. 

Το 1954 ξεκινά σπουδές Ιστορίας και Κοινωνιολογίας που δεν θα ολοκληρωθούν ποτέ. Υπηρετεί την στρατιωτική του θητεία ως αλεξιπτωτιστής και το 1960 παντρεύεται με την Πωλέτ Πετράς (1938 - 2016) με την οποία φεύγει για έναν χρόνο στην Σφαξ της Τυνησίας όπου εκείνη εργάζεται ως δασκάλα. Εμπειρία που θα αποτυπωθεί στο πρώτο του μυθιστόρημα, ένα έργο αυτομυθοπλασίας με τίτλο «Τα πράγματα» - "Les Choses" και υπότιτλο «Μια ιστορία της δεκαετίας του '60» που κυκλοφορεί το 1965, γνωρίζει μεγάλη επιτυχία, και τιμάται με το βραβείο Renaudot. 

Από τα φοιτητικά του χρόνια, ο Περέκ γράφει κριτικές στα λογοτεχνικά περιοδικά «La Nouvelle Revue Française» και «Les Lettres Nouvelles» ενώ από το 1962 ο Περέκ εργάζεται ως αρχειοθέτης στο τμήμα νευροφυσιολογίας του CNRS, του Εθνικού Κέντρου Επιστημονικών Ερευνών της Γαλλίας.

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΖΟΡΖ ΠΕΡΕΚ

Το 1969 έχει πάψει να είναι ζευγάρι με την Πετράς με την οποία όμως δεν θα πάρουν διαζύγιο και θα παραμείνουν φίλοι ως το τέλος ενώ εκείνη, μετά τον θάνατό του, θα συμβάλει ουσιαστικά στην αρχειοθέτηση και διαφύλαξη του έργου του.

Το 1978 κυκλοφορεί το βιβλίο που θεωρείται το αριστούργημά του: «Ζωή, οδηγίες χρήσεως» που την ίδια χρονιά τιμάται με το βραβείο Médicis.

Οι λογοτεχνικές του αναζητήσεις τον οδήγησαν στη συμμετοχή, μαζί με τον συγγραφέα Ρεμόν Κενό, στην περίφημη ομάδα OuLiPo ("Ouvroir de littérature potentielle", «Εργαστήρι Δυνητικής Λογοτεχνίας»). Το 1969 ολοκληρώνει και κυκλοφορεί ένα βιβλίο παιχνίδι, πείραμα, άσκηση και στοίχημα ταυτόχρονα που υπακούει στην ουλιπιανή λογική: στις τριακόσιες σελίδες του βιβλίου "La Disparution" - «Η Εξαφάνιση» λείπει το γράμμα -e το πιο πολυχρησιμοποιημένο της γαλλικής γλώσσας. Μετά το λιπογραμματικό μυθιστόρημά του, το 1972 θα πετύχει το αντίστροφο: ένα μονοφωνηεντικό έργο "Les Revenentes" με μοναδικό φωνήεν το γράμμα -e και πλείστα ορθογραφικά λάθη, όλα σύμφωνα με τους κανόνες μιας ουλιπιανής γραμματικής. 

Το 1978 κυκλοφορεί το βιβλίο που θεωρείται το αριστούργημά του: «Ζωή, οδηγίες χρήσεως» που την ίδια χρονιά τιμάται με το βραβείο Médicis. Η ζωή των κατοίκων μιας παριζιάνικης πολυκατοικίας αποτυπώνονται με την τήρηση και πάλι κανόνων που υπακούουν σε σκακιστικά θεωρήματα, αρχές των σταυρόλεξων και διάταξη περίπλοκου παζλ. 

Ασχολήθηκε με το ραδιόφωνο, τον κινηματογράφο, έγραψε κριτικές, έφτιαχνε επί σειρά ετών σταυρόλεξα για μεγάλα περιοδικά, έγραψε μυθιστορήματα και διηγήματα και δεν σταμάτησε να επιδίδεται σε ασκήσεις ύφους γράφοντας παλίνδρομα κείμενα καρκινικής γραφής, παίζοντας με τα γράμματα και τα σχήματα που δημιουργούν οι λέξεις, αναζητώντας νόημα στη γραφή. Το 1974 στο βιβλίο του "Espèces d'espace" («Χορείες Χώρων», μτφρ. Αχιλλέας Κυριακίδης, εκδ. Ύψιλον), καταλήγει:

«Γράφω: προσπαθώ σχολαστικά να συγκρατήσω κάτι, να διασώσω κάτι· ν' αποσπάσω συγκεκριμένα ψιχία απ' το κενό καθώς σχηματίζεται· ν' αφήσω κάπου ένα αυλάκι, ένα ίχνος, ένα σημάδι, κάποια στίγματα». 

Ο Ζορζ Περέκ πέθανε από καρκίνο του πνεύμονα, λίγες μέρες πριν συμπληρώσει τα 46 του χρόνια, στις 3 Μαρτίου 1982.