alt

Κάθε δεύτερη Παρασκευή, ο ιχνηλάτης βιβλιοπωλείων και βιβλιοθηκών Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης φορτώνει στον Σάκο Εκστρατείας του βιβλία, μιλώντας γι᾽ αυτά σαν να αφηγείται ιστορίες σ᾽ ένα φιλόξενο στέκι. Σήμερα, στον Σάκο του, μια τελευταία φουρνιά από Φραντς Κάφκα.

Του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη

altΟ Κάφκα είναι ένα λαγούμι. Ένας λαβύρινθος είναι ο Κάφκα. Ο Κάφκα είναι ένα διαυγές μυστήριο που περιμένει την αέναη και αενάως ανανεωμένη εξιχνίασή του. Ένα άνοιγμα στο αίνιγμα είναι ο Κάφκα. Μαζί με τους Βίτγκενσταϊν, Μπένγιαμιν και Ντεμπόρ, ο Κάφκα είναι ο ανατόμος του εικοστού και ο προπομπός του εικοστού πρώτου αιώνα. Το έργο του σε καλεί διαρκώς να καταβυθιστείς μέσα του για να ανακαλύψεις το πώς λειτουργούν οι κοινωνικοί μηχανισμοί που συντρίβουν τον μεμονωμένο άνθρωπο αλλά και, συνάμα, το πώς συγκροτούνται μηχανισμοί άμυνας απέναντι σε αυτούς τους κοινωνικούς μηχανισμούς. Το έργο του Κάφκα, επισημαίνει ο Michael Löwy, θεωρήθηκε επικίνδυνο από όλα τα αυταρχικά καθεστώτα του εικοστού αιώνα. Το έργο του Κάφκα, επισημαίνει ο Félix Guattari, ενεργοποιεί στον αναγνώστη «μια δουλειά πρωτογενούς διαδικασίας, μέσω της οποίας έρχονται να εκφραστούν οι ασυνείδητες δυνητικότητες μιας ολόκληρης εποχής». Προσφάτως επανεκδόθηκαν τα Ημερολόγια του Κάφκα, τα οποία βρίσκονται στον Σάκο Εκστρατείας του Επίμονου Αναγνώστη, μαζί με ορισμένα σημαίνοντα έργα που καταπιάνονται με τον συγγραφέα/ποιητή/στοχαστή της Πράγας. 

alt«Τίποτε άλλο από μια αναμονή, αιώνια αμηχανία», γράφει ο Φραντς Κάφκα στις 15 Μαρτίου του 1914. Στα Ημερολόγια 1910-1923 (μτφρ. Αγγέλα Βερυκοκάκη, εκδ. Εξάντας) εντοπίζεται όλη η προσπάθεια του Κάφκα να στοχαστεί, να καταγράψει και να εκφράσει λογοτεχνικά τον καιρό του, αλλά και τη στάση του ίδιου απέναντι στην εποχή του. Μια τιτάνια, ουσιαστικά μοναχική, προσπάθεια ενός ανθρώπου που θέλησε να γίνει ένα ψυχονοητικό σύστημα σύλληψης και καταγραφής των πιο κρίσιμων τάσεων μιας εποχής κοσμοϊστορικών συγκρούσεων και ανακατατάξεων. Ο Κάφκα εδώ σημειώνει ιδέες που έμελλε να επεξεργαστεί λογοτεχνικά και να τις μετατρέψει σε αφηγήματα, αποτυπώνει ύλη ονείρων, μιλάει για τα κίνητρά του, εκθέτει τις στιγμές της καθημερινότητάς του, παρηγορεί τον εαυτό του, σαν μια κάμερα φιλμάρει δρόμους, σοκάκια, τοίχους, πρόσωπα. Στις 21 Φεβρουαρίου του 1911, γράφει: «Η ζωή μου σ᾽ αυτό τον κοσμο είναι σαν να ήμουν βέβαιος για μια δεύτερη ζωή, έτσι όπως παραδείγματος χάριν παρηγορούμαι για την αποτυχημένη παραμονή μου στο Παρίσι λέγοντας πως θα προσπαθήσω να ξαναπάω εκεί γρήγορα. Πέρα απ᾽ αυτό, το θέαμα των έντονα διαχωρισμένων τμημάτων φωτός και σκιάς στο λιθόστρωτο του δρόμου». Βλέπουμε εδώ τη διαλεκτική έσω/έξω, το πώς ένα ψυχικό στιγμιότυπο, μια ψυχική διάθεση, ακολουθείται από μια φραστική πολαρόιντ, μια λήψη αυτού που υπάρχει μπροστά στα μάτια του περιπατητή συγγραφέα. Η πάλη του Κάφκα με τις λέξεις καταγράφεται επίσης. Η αναζήτηση της σωστής λέξης, η ρυθμολογία της εκάστοτε φράσης, ο συνδυασμός των φράσεων ώστε να εκφραστεί το βαθύτερο νόημα που είχε κατά νουν ο Κάφκα, ήταν το κεντρικό του μέλημα, απέναντι στο οποίο αισθανόταν συνήθως αποτυχημένος. Δύο ημερολογιακές εγγραφές είναι σπαρακτικά αποκαλυπτικές: «Άθλια, άθλια, κι όμως με καλές προθέσεις. Είναι βέβαια μεσάνυχτα, αφού όμως έχω κοιμηθεί πολύ καλά, αυτό δεν είναι παρά μια δικαιολογία, πόσο μάλλον που ούτε στη διάρκεια της ημέρας δεν έγραψα απολύτως τίποτα. altΗ αναμμένη λάμπα, το ήσυχο σπίτι, το σκοτάδι έξω, οι τελευταίες στιγμές πριν τον ύπνο, μου δίνουν το δικαίωμα να γράψω, ακόμα κι αν αυτό θα είναι το αθλιότερο κείμενο. Κι αυτό το δικαίωμα θα το αξιοποιήσω γρήγορα. Αυτός είμαι, λοιπόν» (25 Δεκεμβρίου 1910). Και, δύο μέρες μετά, με έναν τρόπο που θυμίζει σύγχρονους μινιμαλιστές τελειοθήρες, ο Κάφκα σημειώνει, ψαλμωδώντας, ή ψελλίζοντας, κάτι σαν αυτοκριτική και σαν προσευχή: «Η δύναμή μου δεν φτάνει πια ούτε για μια πρόταση. Αν τουλάχιστον επρόκειτο για μία μόνο λέξη, αν αρκούσε να προστεθεί μία λέξη για να απομακρυνθεί κανείς με ήσυχη συνείδηση. ότι έχει γεμίσει απόλυτα αυτή τη λέξη με τον εαυτό του». 

«Πώς να εισέλθουμε στο έργο του Κάφκα; Είναι ένα ρίζωμα, ένα λαγούμι», γράφουν και αναρωτιώνται οι Ζιλ Ντελέζ και Φελίξ Γκουατταρί, στην εναρκτήρια μάλιστα πρόταση του σημαντικού τους έργου Κάφκα — Για μια Ελάσσονα Λογοτεχνία (μτφρ. Κωστής Παπαγιώργης, εκδ. Καστανιώτης). Ο φιλόσοφος και ο ψυχαναλυτής ντεκουπάρουν το σύνολο το έργο του Κάφκα, μιμούμενοι θαρρείς τον Ουίλιαμ Μπάροουζ προβαίνουν σε μια αλληλουχία από cut-up και fold-in, ταξινομούν, αρχειοθετούν, τεμαχίζουν, αποδομούν και ανασυνθέτουν σκηνές από το Φιλμ Κάφκα — μάλιστα αργότερα ο ψυχαναλυτής, ο Γκουατταρί θα σχεδιάσει ένα τέτοιο φιλμ. altΕπισημαίνουν το χιούμορ που επιστράτευσε ο Κάφκα απέναντι στον ζόφο, τον τρόπο με τον οποίο προσπάθησε να αντιταχθεί στον Αμερικανισμό, τον Φασισμό, τη Γραφειοκρατία, κάνοντας τον εαυτό του μια λογοτεχνική μηχανή που «ξεπερνά την επιτάχυνσή τους», πασχίζοντας, με όλες του τις δυνάμεις, να μην ειναι «καθρέφτης», αλλά να είναι «ρολόι που τρέχει» για να ξεπεράσει τις «διαβολικές δυνάμεις» προτού συγκροτηθούν.

Μόνος, άνευ Ντελέζ πια, ο Γκουατταρί συνθέτει ένα ταχυβιβλίο με τίτλο 65 Όνειρα του Φραντς Κάφκα (μτφρ. Ευγενία Γραμματικοπούλου, εκδ. Πατάκης), όπου τωόντι αλιεύει/ταξινομεί/αρχειοθετεί τα όνειρα που είχε καταγράψει ο συγγραφέας στα ημερολόγια, στις επιστολές, αλλά και σε κάποια αφηγήματά του. Ο Γκουατταρί έχει συλλάβει το ότι ο Κάφκα ζούσε σαν σε όνειρο, όπως διατεινόταν, αλλά και ονειρευόταν όπως έγραφε, όντας πλασμένος από των ονείρων την ύλη, σύμφωνα με τη διατύπωση του Σαίξπηρ. Στήνει θεματικούς και θεαματικούς μικροκαταλόγους από τούτο το ονειρικό υλικό και ανακαλύπτει αρμούς ανάμεσα στα όνειρα, στον βίο, και στο έργο του συγγραφέα. Ο ποιητικός λόγος του Κάφκα, πάντα παρών: «Η αγαπημένη μου είναι μια πύρινη περιστερά που κατέρχεται στη γη. Τώρα μ᾽ έχει περικυκλώσει. Δεν οδηγεί όμως όσους έχει περικυκλώσει, μα όσους τη βλέπουνε». Και: «[…] είναι ότι διαρκώς αλλάζαμε, εσύ γινόσουν εγώ, κι εγώ γινόμουν εσύ […]».

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ-ΙΚΑΡΟΣ ΜΠΑΜΠΑΣΑΚΗΣ είναι συγγραφέας και μεταφραστής.
Τελευταίο του βιβλίο, η συλλογή αφηγημάτων «Συλλαλητήρια στο δωμάτιό μου» (εκδ. Gutenberg).


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ντέιβιντ Φόστερ Γουάλας: Το τελευταίο enfant terrible της μυθιστοριογραφίας

Ντέιβιντ Φόστερ Γουάλας: Το τελευταίο enfant terrible της μυθιστοριογραφίας

Κάθε δεύτερη Παρασκευή, ο ιχνηλάτης βιβλιοπωλείων και βιβλιοθηκών Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης φορτώνει στον Σάκο Εκστρατείας του βιβλία, μιλώντας γι᾽ αυτά σαν να αφηγείται ιστορίες σ᾽ ένα φιλόξενο στέκι. Σήμερα, στον Σάκο του, ο David Foster Wallace.

...
Ο συγγραφέας Τζόναθαν Φράνζεν

Ο συγγραφέας Τζόναθαν Φράνζεν

Κάθε δεύτερη Παρασκευή, ο ιχνηλάτης βιβλιοπωλείων και βιβλιοθηκών Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης φορτώνει στον Σάκο Εκστρατείας του βιβλία, μιλώντας γι᾽ αυτά σαν να αφηγείται ιστορίες σ᾽ ένα φιλόξενο στέκι. Σήμερα, στον Σάκο του, ο Τζόναθαν Φράνζεν.

...

Ομοιώματα και ιλιγγιώδη καλειδοσκόπια

Ομοιώματα και ιλιγγιώδη καλειδοσκόπια

Κάθε δεύτερη Παρασκευή, ο ιχνηλάτης βιβλιοπωλείων και βιβλιοθηκών Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης φορτώνει στον Σάκο Εκστρατείας του βιβλία, μιλώντας γι᾽ αυτά σαν να αφηγείται ιστορίες σ᾽ ένα φιλόξενο στέκι. Σήμερα, στον Σάκο του, Ζαν Μπωντριγιάρ, Γουίλιαμ Σ. Μπάροουζ, Γκι Ντεμπόρ.

Του Γιώργου-Ίκαρου...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Η βιογραφία της Άνγκελα Μέρκελ κυκλοφορεί στα ελληνικά

Η βιογραφία της Άνγκελα Μέρκελ κυκλοφορεί στα ελληνικά

«Η Καγκελάριος» είναι μια καθηλωτική πολιτική βιογραφία και ταυτόχρονα μια προσωπική ανθρώπινη ιστορία ενός αουτσάιντερ: μιας χημικού, κόρης πάστορα, η οποία μεγάλωσε στην Ανατολική Γερμανία και κατάφερε να γίνει η άτυπη ηγέτιδα της Δύσης. Στα ελληνικά θα κυκλοφορήσει από τις Εκδόσεις Ψυχογιός στις 21 Οκτωβρίου...

Προσωπικότητες στο Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού: Στέλιος Ράμφος

Προσωπικότητες στο Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού: Στέλιος Ράμφος

Το Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού στις «Προσωπικότητες» Σεπτεμβρίου 2021 παρουσιάζει τον Στέλιο Ράμφο.

Επιμέλεια: Book Press

Στέλιος Ράμφος: κορυφαίος στοχαστής, πολυγραφότατος συγγραφέας και από τους πλέον επιδραστικούς σύγχρονους φιλοσόφους.

...
Τι θα δούμε φέτος στη Στέγη Ιδρύματος Ωνάση

Τι θα δούμε φέτος στη Στέγη Ιδρύματος Ωνάση

Θέατρο, χορός, σινεμά, instalations, προβολές, λογοτεχνία, κοινωνικός προβληματισμός και «μια υπόσχεση ευτυχίας που δεν έρχεται αλλά είναι ωραίο να την περιμένεις σαν να φτάνει», όπως σημείωσε η Αφροδίτη Παναγιωτάκου, Διευθύντρια Πολιτισμού του Ιδρύματος Ωνάση στην παρουσίαση του προγράμματος της Στέγης για το 2021-...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός διηγήματος από την ανθολογία του Franz Kafka «Γιοζεφίνε η αοιδός και άλλα διηγήματα» (μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, επίμετρο: Κατερίνα Καρακάση) που κυκλοφορεί στις 6 Αυγούστου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στὴ συναγωγή μας... ...

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βραβευμένο με Booker 2020 μυθιστόρημα του Douglas Stuart «Σάγκι Μπέιν» (μτφρ. Σταυρούλα Αργυροπούλου), που κυκλοφορεί στις 30 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Άγκνες αναδύθηκε έγκαιρα α...

Χίλιοι διάβολοι, του Φρανκ Γκολντάμερ (προδημοσίευση)

Χίλιοι διάβολοι, του Φρανκ Γκολντάμερ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Frank Goldammer «Χίλιοι διάβολοι» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου), που κυκλοφορεί την 1 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Χέλερ μπήκε στο εστιατόριο από την ανοιχτή πόρτα στη...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ