alt

Κάθε δεύτερη Παρασκευή, ο ιχνηλάτης βιβλιοπωλείων και βιβλιοθηκών Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης φορτώνει στον Σάκο Εκστρατείας του βιβλία, μιλώντας γι᾽ αυτά σαν να αφηγείται ιστορίες σ᾽ ένα φιλόξενο στέκι. Σήμερα, στον Σάκο του, κι άλλος Φραντς Κάφκα.

Του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη

altΚαθώς γίνεται ολοένα και πιο πιεστική η ανάγκη να ερμηνεύουμε τον κόσμο στον οποίο ζούμε, τα όσα μας περιβάλλουν, τους κοινωνικούς (αλλά και τους αντικοινωνικούς) μηχανισμούς, και, βέβαια, τη γενικευμένη παράνοια, το ξεχαρβάλωμα των μεντεσέδων του κόσμου, όπως θα έλεγε και ο Ουίλλιαμ Σαίξπηρ, αισθανόμαστε ότι δεν αρκούν τα κοινωνιολογικά πονήματα και οι φιλοσοφικοί στοχασμοί μόνον για να καλύψουμε αυτή την ανάγκη, και καταφεύγουμε, λυτρωτικά θα λέγαμε, στους λογοτέχνες εκείνους «τους πιο επικίνδυνους ανθρώπους», σύμφωνα με τον Βάλτερ Μπένγιαμιν, που με το έργο τους, αλλά και με τη στάση της ζωής τους, προσφέρουν πολλά ερμηνευτικά εργαλεία, συγκροτούν και παρέχουν μιαν αρχαιολογία της γνώσης όσων συμβαίνουν. Τέτοιος λογοτέχνης είναι, ασφαλώς, ο Φραντς Κάφκα, και ο Σάκος Εκστρατείας του Επίμονου Αναγνώστη είναι φορτωμένος με έργα δικά του και με έργα άλλων που ρητά αναφέρονται σ᾽ αυτόν. Το υλικό είναι (ευτυχώς) πλούσιο, κι έτσι θα υιοθετήσουμε ένα τηλεγραφικό ύφος για να συμπεριλάβουμε ένα μεγάλο μέρος του. 

alt«Ήταν ένα κυριακάτικο πρωινό απ᾽ τα ωραιότερα της άνοιξης. Ο Γκέοργκ Μπέντεμαν […] μόλις είχε τελειώσει το γράμμα σε έναν παιδικό φίλο που είχε εγκατασταθεί, το σφράγισε με παιγνιώδη βραδύτητα», διαβάζουμε στην αρχή της Ετυμηγορίας (μτφρ. Κώστας Κουτσουρέλης, εκδ. Μελάνι). Και η συγκλονιστική τελευταία φράση έχει ως εξής: «Τη στιγμή εκείνη πάνω στη γέφυρα η κίνηση συνεχιζόταν ατέρμονη». Και, ναι, είναι συγκλονιστική, διότι από τη γέφυρα αφέθηκε να πέσει, αυτόχειρας, ο νεαρός Μπέντεμαν. Από την ειδυλλιακή ατμόσφαιρα (άνοιξη, Κυριακή, φίλος), με μαστοριά και οδύνη ο Κάφκα μας οδηγεί στον ψυχικό ζόφο που προέρχεται από τον οικογενειακό/κοινωνικό περίγυρο που πιέζει ασφυκτικά. Ένα κείμενο που συγγενεύει τόσο με τη Μεταμόρφωση όσο και με το Γράμμα στον Πατέρα. Η κομψή έκδοση συνοδεύεται από κατατοπιστικό επίμετρο της συγγραφέως Καρολίνας Μέρμηγκα, ενώ η μετάφραση του ποιητή Κώστα Κουτσουρέλη είναι ανεπίληπτη. 

altΈνα από τα διαυγέστερα έργα κοινωνικής ανατομίας και προειδοποίησης είναι το Στη Σωφρονιστική Αποικία (μτφρ. Βασίλης Τσαλής, εκδ. Κίχλη). Ένα μηχάνημα χαράσσει με αιχμηρές ακίδες στο γυμνό κορμί ενός στρατιώτη το παράπτωμα για το οποίο έχει καταδικαστεί. Ο Κάφκα εδώ εκθέτει/καταγγέλλει τόσο το πώς επιβάλλονται οι κρατούντες όσο και το πόσο καταδικαστέος είναι ο ρόλος των αμέτοχων. Δρώντες και αδρανείς, είναι εντέλει οι δύο πόλοι που καθιστούν δυνατή τη φρικαλέα καταστολή. Το έργο γράφτηκε το 1914, λίγο πριν από το γενικευμένο μακελειό του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, κι αυτό λέει πολλά για τη μεθοδική διαίσθηση του συγγραφέα της Πράγας. Ο Βασίλης Τσαλής προφέρει μια μετάφραση ακριβείας που τη συνοδεύουν ένα εξαίρετο επίμετρο που επιμελήθηκε η Γιώτα Κριτσέλη και περιλαμβάνει κείμενα των Hans Dieter Zimmermann, Kurt Tucholski, Klaus Wagenbach, και Robert Heindl.

altΠροσφάτως κυκλοφόρησε νέα έκδοση ενός από τα τελευταία κείμενα του Κάφκα, ενός φαινομενικά αλλόκοτου μονολόγου με τίτλο Το Κτίσμα, συμπληρωμένη με επίμετρο της μεταφράστριας, της Αλεξάνδρας Ρασιδάκη. Ένα είδος τρωκτικού μονολογεί για τους φόβους και τις απειλές που το ταλανίζουν αλλά και για τις στρατηγικές της άμυνάς του απέναντι στους κινδύνους. Και πάλι συναντάμε την περιλάλητη διαύγεια ακριβείας του Κάφκα καθώς και θραύμαστα του στοχασμού του σχετικά με τη «διαδικασία της καλλιτεχνικής δημιουργίας, της γραφής», όπως σημειώνει η Ρασιδάκη. 

altΟ Ούγγρος συνθέτης Γκιόργκι Κούρταγκ επέλεξε μικρές φράσεις από τα βιβλία του Κάφκα και συνέθεσε, ανάμεσα στα 1985 και 1987, το έργο Kafka-Fragmente, σε σαράντα μέρη για σοπράνο και βιολί. Το έργο ανέβασε στην Ελλάδα ο Σάββας Στρούμος με την Ομάδα Σημείο Μηδέν και με συντελεστές τη Λένια Ζαφειροπούλου, τη Έλλη Ιγγλίζ, τη Φανή Βοβώνη, και τη Μαρία Σικιτάνο. Η Ζαφειροπούλου το μετέφρασε ποιητικά με τίτλο Θραύσματα από τον Κάφκα (εκδ. Νεφέλη). 

Από τις εκδόσεις στιγμή κυκλοφορούν οι Αφορισμοί του Κάφκα. Τη μετάφραση και την εισαγωγή υπογράφει ο Σπύρος Δοντάς. Εδώ συναντάμε φράσεις αινιγματικές φαινομενικά αλλά έμπλεες στοχαστικής πολυσημίας, όπως «Ένα κλουβί αναζήτησε ένα πουλί», «Τίποτα πιο εύθυμος από την πίστη σε έναν οικοιακό θεό», «Το πνεύμα γίνεται τότε ελεύθερο, όταν παύει να είναι στήριγμα», και «Ο σαρκικός έρωτας εξαπατά τον ουράνιο. Από μόνος του δεν θα το μπορούσε, όμως επειδή φέρει μέσα του ασυνείδητα το στοιχείο του ουράνιου έρωτα, το μπορεί».

altΣτον πολύτιμο τόμο Walter Benjamin – Κείμενα 1934-1940, που επιμελήθηκε ο Γιώργος Σαγκριώτης για τις εκδόσεις Άγρα, περιλαμβάνεται ένα πασίγνωστο, περιεκτικό, ιδιοφυές μελέτημα του στοχαστή για τον συγγραφέα μας με τίτλο «Φραντς Κάφκα – Για τη δέκατη επέτειο από τον θάνατό του» καθώς και μια επικριτική παρουσίαση της βιογραφίας του Κάφκα από τον Μαξ Μπροντ. Αμφότερα είναι μεταφρασμένα άψογα από τον επιμελητή του τόμου, και βλέπουμε ότι εδώ η διαύγεια και διεισδυτικότητα του φιλοσόφου συναντούν εκείνες του λογοτέχνη. 

Δύο έργα που εξετάζουν δυναμικά την πολιτική διάσταση στη σκέψη του Κάφκα: Franz Kafka – Ανυπότακτος Ονειροπόλος του Michael Löwy (μτφρ. Νίκος Σταμπάλης, εκδ. Κατάρτι) και, λίαν προσφάτως σε δεύτερη έκδοση, συμπληρωμένη: Φραντς Κάφκα – Ο Ανατόμος της Εξουσίας του Κώστα Δεσποινιάδη (εκδ. Πανοπτικόν). Οι τίτλοι είναι εύγλωττοι, οι συγγραφείς τους συνομιλούν, και οι αναγνώστες έχουν τη δυνατότητα, μέσα από τις πληροφορίες που παρέχονται και τις σκέψεις που εκπτύσσονται, να εξοικειωθούν με αυτή την κρίσιμη και ουσιαστική πτυχή του καφκικού στοχασμού: την αντιαυταρχική και αντιεξουσιαστική. 

altΟ Μίχαελ Κούμπφυλλερ υπογράφει ένα μυθιστόρημα με κεντρικό ήρωα τον Κάφκα και με θέμα τους τελευταίους μήνες της ζωής του. Τίτλος: Το μεγαλείο της ζωής (μτφρ. Μαρία Αγγελίδου, εκδ. Άγρα). Ο σαραντάχρονος συγγραφέας ζει τον ύστατο και υπέρτατο έρωτα της ζωής του με την Ντόρα Ντιαμάντ. Η συγκίνηση δεσπόζει στις σελίδες του μυθιστορήματος. Επίσης το λιτό, προσεγμένο ύφος, η αναζήτηση της σωστής λέξης. «Γιατί η μεγαλύτερη ευτυχία, σκέφτεται, είναι στα μικρά πράγματα: όταν εκείνος δένει τα κορδόνια των παπουτσιών της, όταν κοιμάται, όταν περνάει το χέρι του στα μαλλιά της […] Τα μαλλιά της, λέει, μυρίζουν καπνό και θειάφι, μυρίζουν χορτάρι, μερικές φορές μυρίζουν θάλασσα. Δεν θα σταματήσει ποτέ ν' ασχολείται μαζί της, λέει. Αν σταματούσε, θα πέθαινε επί τόπου. Αλλά δεν σταματάει. Και γι᾽ αυτό είναι αθάνατος». 

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ-ΙΚΑΡΟΣ ΜΠΑΜΠΑΣΑΚΗΣ είναι συγγραφέας και μεταφραστής.
Τελευταίο του βιβλίο, η ποιητική συλλογή «Ίχνη και χνότα» (εκδ. Γαβριηλίδη).


ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ FRANZ KAFKA

 alt

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

40 χρόνια από το 1984: Παλιές και νέες πολιτικές δυστοπίες [ΙΙI]  – Άπνοια και Πάγος

40 χρόνια από το 1984: Παλιές και νέες πολιτικές δυστοπίες [ΙΙI]  – Άπνοια και Πάγος

Ο ιχνηλάτης βιβλιοπωλείων και βιβλιοθηκών Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης έρχεται και πάλι με τον Σάκο Εκστρατείας του, μιλώντας μας για βιβλία σαν να αφηγείται ιστορίες. Σήμερα, στο τρίτο και τελευταίο μέρος, ο σάκος του περιλαμβάνει το μυθιστόρημα της Άννας Καβάν [Anna Kavan] «Πάγος» (μτφρ. Λευτέρης Καλοσπύρος, εκδ. Gu...

40 χρόνια από το 1984: Παλιές και νέες πολιτικές δυστοπίες [ΙΙ] – Στα χνάρια του Καρύλ Φερέ

40 χρόνια από το 1984: Παλιές και νέες πολιτικές δυστοπίες [ΙΙ] – Στα χνάρια του Καρύλ Φερέ

Ο ιχνηλάτης βιβλιοπωλείων και βιβλιοθηκών Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης έρχεται και πάλι με τον Σάκο Εκστρατείας του, μιλώντας μας για βιβλία σαν να αφηγείται ιστορίες. Σήμερα, στο δεύτερο μέρος, ο σάκος του περιλαμβάνει δύο βιβλία του Καρύλ Φερέ [Caryl Ferey]. Κεντρική εικόνα: Το Νορίσλκ όπως είναι σήμερα (© Sergey Po...

40 χρόνια από το 1984: Παλιές και νέες πολιτικές δυστοπίες [Ι]

40 χρόνια από το 1984: Παλιές και νέες πολιτικές δυστοπίες [Ι]

Ο ιχνηλάτης βιβλιοπωλείων και βιβλιοθηκών Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης έρχεται με τον πρώτο Σάκο Εκστρατείας του για το 2024, μιλώντας μας για βιβλία σαν να αφηγείται ιστορίες. Σήμερα, στο πρώτο μέρος, ο σάκος του περιλαμβάνει βιβλία για παλιές και νέες δυστοπίες, εστιάζοντας στο μυθιστόρημα «Οι αθέατοι» του Αλέν Νταμ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Πέθανε ο συγγραφέας και δημοσιογράφος Δημήτρης Φύσσας – Ανακοίνωση της Εταιρείας Συγγραφέων

Πέθανε ο συγγραφέας και δημοσιογράφος Δημήτρης Φύσσας – Ανακοίνωση της Εταιρείας Συγγραφέων

«Ο θάνατος του συγγραφέα, δημοσιογράφου και μέλους της Εταιρείας μας, Δημήτρη Φύσσα, ήρθε ως κεραυνός εν αιθρία και γέμισε θλίψη όλους όσους τον γνώριζαν, προσωπικά ή μέσω των κειμένων του.« 

Επιμέλεια: Book Press

Ο Δημήτρης Φύσσας, «Μήτσος» για τ...

Η «Σκέψη» του Αντρέγιεφ και το mal du siècle, στο θέατρο «Σφενδόνη»

Η «Σκέψη» του Αντρέγιεφ και το mal du siècle, στο θέατρο «Σφενδόνη»

Για τη μεταφορά της νουβέλας «Η Σκέψη» (1902) του Λεονίντ Αντρέγιεφ, στο θέατρο Σφενδόνη και σκηνοθεσία Χάρη Φραγκούλη, με τον Κωνσταντίνο Αβαρικιώτη στον πρωταγωνιστικό ρόλο. 

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Στις 11 Φεβρουαρίου του 1900, ο γιατρό...

«Η καντιανή ηθική στον σύγχρονο κινηματογράφο» της Δήμητρας Δήμου (κριτική)

«Η καντιανή ηθική στον σύγχρονο κινηματογράφο» της Δήμητρας Δήμου (κριτική)

Για τη μελέτη της Δήμητρας Δήμου «Η καντιανή ηθική στον σύγχρονο κινηματογράφο – Ανάδειξη παραδειγμάτων κατηγορικής προσταγής σε σύγχρονες κινηματογραφικές αναπαραστάσεις» (εκδ. Βακχικόν).

Γράφει ο Θόδωρος Σούμας

Το βιβλίο της Δήμητρας Δήμου επικε...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Σέρχι Ζαντάν [Serhiy Zhadan] «Depeche mode» (μτφρ. Δημήτρης Τριανταφυλλίδης), το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Καθισμένος εδώ,...

«Ο λευκός ελέφαντας» της Αγνής Ιωάννου (προδημοσίευση)

«Ο λευκός ελέφαντας» της Αγνής Ιωάννου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Αγνής Ιωάννου «Ο λευκός ελέφαντας», το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 21 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ανήμερα των γενεθλίων μου, στο διάλειμμα της δεύτερης ώρας, ήμουν σ...

«Το αύριο θα είναι καλύτερο» της Μπέτι Σμιθ (προδημοσίευση)

«Το αύριο θα είναι καλύτερο» της Μπέτι Σμιθ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Μπέτι Σμιθ [Betty Smith] «Το αύριο θα είναι καλύτερο» (μτφρ. Μαρία Φακίνου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 27 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Πιο παγωμένο, πιο μοναχι...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Φεβρουάριος: «Μήνας Μαύρης Ιστορίας» – 15 καλά μυθιστορήματα «μαύρης λογοτεχνίας» που κυκλοφόρησαν τον τελευταίο χρόνο

Φεβρουάριος: «Μήνας Μαύρης Ιστορίας» – 15 καλά μυθιστορήματα «μαύρης λογοτεχνίας» που κυκλοφόρησαν τον τελευταίο χρόνο

Με αφορμή το γεγονός ότι ο Φεβρουάριος έχει ανακυρηχθεί «Μήνας Μαύρης Ιστορίας» [Black History Month] γεγονός που έχει τις ρίζες του πίσω στο 1915, επιλέγουμε 15 καλά μυθιστορήματα που μιλούν ανοιχτά για τον ρατσισμό, τις φυλετικές διακρίσεις, τις αγωνίες και τα όνειρα των μαύρων.

...
Σώμα και τραύμα: μεταθέσεις, υποκαταστάσεις, θεραπεία – 3 βιβλία που ανοίγουν ορίζοντες

Σώμα και τραύμα: μεταθέσεις, υποκαταστάσεις, θεραπεία – 3 βιβλία που ανοίγουν ορίζοντες

Πώς το ψυχικό τραύμα επηρεάζει το σώμα; Τι κρύβεται πίσω από σοβαρές ασθένειες, όπως ο καρκίνος ή οι διαταραχές διατροφής; Ποιο είναι το «αμετάφραστο μήνυμα» που μας καλούν να αποκωδικοποιήσουμε και πώς μπορούμε να περάσουμε από τη νόσο στη θεραπεία; Τρία βιβλία, τα δύο από αυτά διακεκριμένων Ελλήνων ψυχαναλυτών, μα...

Mάθε τέχνη και μην την αφήνεις: 7 βιβλία που μας βοηθούν να δούμε τον κόσμο και τη ζωή αλλιώς

Mάθε τέχνη και μην την αφήνεις: 7 βιβλία που μας βοηθούν να δούμε τον κόσμο και τη ζωή αλλιώς

Η ζωή απαιτεί μια σειρά από δεξιότητες για να μπορεί κανείς να ανταποκριθεί καλύτερα στις απαιτήσεις της. Επιλέγουμε κάποια από τα βιβλία που μας μαθαίνουν διάφορες «εναλλακτικές» τέχνες του ζην. Ορισμένες, εξόχως πρωτότυπες. 

Γράφει ο Λεωνίδας Καλούσης

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

02 Απριλίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα μεγαλύτερα μυθιστορήματα όλων των εποχών: 20 έργα-ποταμοί από την παγκόσμια λογοτεχνία

Πολύτομα λογοτεχνικά έργα, μυθιστορήματα-ποταμοί, βιβλία που η ανάγνωσή τους μοιάζει με άθλο. Έργα-ορόσημα της παγκόσμιας πεζογραφίας, επικές αφηγήσεις από την Άπω Ανατ

ΦΑΚΕΛΟΙ