Πέντε μελέτες που κυκλοφόρησαν προσφάτα πραγματεύονται τη σχέση του νου με το σώμα, την έννοια του «τραύματος», αλλά και τη θέση της ψυχανάλυσης στον σύγχρονο κόσμο. Κεντρική εικόνα: Ο Σίγκμουντ Φρόιντ.
Γράφει ο Σόλωνας Παπαγεωργίου
Η ψυχανάλυση αντιμετωπίζεται ποικιλοτρόπως από τόπο σε τόπο του Δυτικού κόσμου. Στα καθ’ ημάς, η εκδοτική παραγωγή περιλαμβάνει συχνά ανάμεσα στις νέες κυκλοφορίες σημαντικά έργα, που απευθύνονται στον υποψιασμένο, αλλά και στον αμύητο αναγνώστη που ενδιαφέρεται να εμβαθύνει.
Προσφάτως κυκλοφόρησαν πέντε σημαντικά δοκίμια που πραγματεύονται το τραύμα, σε ψυχή αλλά και σώμα, κι επαναπροσδιορίζουν τη θέση της επιστήμης τους, ανοίγοντας για το ευρύ κοινό άλλοτε κλειστές θύρες.
Τα χέρια – Τι κάνουμε μ’ αυτά και γιατί (μτφρ. Χρήστος Πάλλας, εκδ. Periplaneta) του Ντάριαν Λίντερ
Ο ανθρώπινος οργανισμός βάλλεται συνεχώς από ερεθίσματα από τον έξω κόσμο, οπτικά, ακουστικά, αλλά κι απ’ όσα ενεργοποιούν το απτικό του σύστημα. Όσα πιάνει με τα χέρια του «περνούν» προς τα μέσα.
Ο Ντάριαν Λίντερ, μαθητής της λακανικής σχολής, εξετάζει τη λειτουργία των χεριών σε ένα δοκίμιο που απευθύνεται σε κάθε φιλοπερίεργο αναγνώστη -κι όχι αποκλειστικά στους μελετητές της ψυχιατρικής-, παντρεύοντας στοιχεία από την ψυχανάλυση και τη φυσιολογία με αναφορές στη μεσαιωνικής τέχνη, τη θεολογία, την παγκόσμια κουλτούρα και τον (κυρίως αμερικανικό) κινηματογράφο.
Διαπερνώντας τα τείχη – Η τρέλα από την ψυχιατρική στην ψυχανάλυση (μτφρ. Σοφία Θεοδωροπούλου, Ελένη Μόλαρη, Ελένη Ρηγούτσου, Κατερίνα Στάρφα, Δανάη Τόγια, εκδ. Εκκρεμές) της Φραντζέσκα Μπιάτζι-Τσάι
Κάποιοι αναγνώστες θα εκπλαγούν, όμως το συγκεκριμένο δοκίμιο είναι μια μεγάλη συνέντευξη, που έδωσε η ψυχαναλύτρια Μπιάτζι-Τσάι σε δυο ψυχολόγους. Στόχος αυτού του εκτενούς διαλόγου, η αποσαφήνιση του όρου της «τρέλας», ή ορθότερα, της «ψύχωσης», και των προσεγγίσεων πάνω σε αυτήν από την ψυχιατρική και την ψυχανάλυση.
Η Μπιάτζι-Τσάι ξεκινά κάνοντας λόγο για τις παρανοήσεις και προκαταλήψεις της εποχής μας, για να αναπτύξει στη συνέχεια μια σύγχρονη μέθοδο αξιοποίησης των θεωριών του Φρόιντ, του Λακάν και άλλων, λιγότερο γνωστών για τους μη ειδικούς, ψυχαναλυτών.
Παρότι διεισδύει βαθιά, δεν πρόκειται για ένα «βαρύ» εγχειρίδιο: στις σελίδες ζωντανεύουν οι προσωπικότητες των μεγάλων διανοητών, αλλά και των τραυματισμένων ασθενών, μέσα από την αφήγηση πραγματικών περιστατικών.
Τι σου συνέβη; - Συνομιλώντας για το τραύμα, την ανθεκτικότητα, τη θεραπεία (μτφρ. Ουρανία Παπακωνσταντοπούλου, εκδ. Πατάκη) των Μπρους Ντ. Πέρι και Όπρα Γουίνφρεϊ
Μια συνδημιουργία του μελετητή του ανθρώπινου εγκεφάλου Μπρους Ντ. Πέρι και της γνωστής παρουσιάστριας Όπρα Γουίνφρεϊ, που μέσα από την ιδιαίτερη ματιά της συμβάλλει στην εκλαΐκευση της γνώσης. Όπως το προηγούμενο κείμενο, έτσι κι αυτό έχει τη μορφή διαλόγου, όμως εν προκείμενω πρόκειται για ένα έργο περισσότερο προσιτό.
Τι σημαίνει «τραύμα» και πώς αυτό διαμορφώνεται από τις δυσμενείς εμπειρίες της παιδικής ηλικίας; Πώς προχωράμε από την απλή αντιμετώπιση στη θεραπεία; Γιατί ο σύγχρονος άνθρωπος φαντάζει πιο ευάλωτος συναισθηματικά; Αυτά είναι μονάχα κάποια ερωτήματα που το δίδυμο προσπαθεί να απαντήσει στη συζήτηση που μας παρουσιάζουν.
Σπίτι είναι εκεί απ’ όπου ξεκινάμε (μτφρ. Νεκτάριος Κουλός, Άννα Μιχέλη, Μαρία Μπούρη, Κασσιανή Πολίτου, Νίκος Ρωμανάκης, Νεφέλη Ταμπάκη, Θανάσης Χατζόπουλος, Εκδόσεις του εικοστού πρώτου) του Ντόναλντ Γουντς Γουίνικοτ
Συλλογή άρθρων του διακεκριμένου παιδιάτρου και ψυχαναλυτή, μεταφρασμένα με φροντίδα.
Πολυσχιδής προσωπικότητα, ο Γουίνικοτ μιλά για μια ευρεία γκάμα θεμάτων. Ορίζει τη «δημιουργικότητα» ως τη διατήρηση, καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής, της ικανότητας του βρέφους «να δημιουργεί τον κόσμο»· προσδιορίζει τα γνωρίσματα, αλλά και την «αξία» της κατάθλιψης· εκθέτει τις απόψεις του για το χάπι της αντισύλληψης -παρόλο που ο ίδιος δεν το έχει πάρει ποτέ, όπως σημειώνει κωμικά στην αρχή της ομιλίας του-, τους πολέμους που διεξάγονται για την ελευθερία κ.ά.
Σώμα από ουρανό, ψυχή από χώμα – Η δημιουργία του ψυχοσωματικού ανθρώπου (εκδ. Παπαδόπουλος) του Σάββα Σαββόπουλου
«Το σώμα έχει κάτι από την ψυχή και η ψυχή κάτι από το σώμα» σημειώνει στην εισαγωγή του ο ψυχίατρος-ψυχαναλυτής Σάββας Σαββόπουλος.
Η παραπάνω φράση συνοψίζει με τέχνη το θέμα με το οποίο καταπιάνεται στο έργο του: ο Σαββόπουλος μελετά την εξέλιξη της σχέσης ψυχής και σώματος, κάνοντας για αρχή μια σύντομη ιστορική αναδρομή στα χρόνια πριν από τη θεμελίωση της Ψυχοσωματικής, στους αρχαίους Έλληνες και στους πρώιμους Εβραίους και Χριστιανούς, και στη συνέχεια εξηγώντας την αλληλεπίδραση ψυχικών και σωματικών συμπτωμάτων, με σταθερό σημείο αναφοράς τον Φρόιντ και πολλές ακόμα πηγές.
Πέρα από τον πλούτο γνώσεων και τη μεστή γραφή, το βιβλίο ξεχωρίζει και για ακόμα έναν λόγο: τον σεβασμό που επιδεικνύει ο συγγραφέας προς τους αναλυόμενους -τους αποκαλεί «δασκάλους» του-, τον τρόπο με τον οποίο υπογραμμίζει τη σημασία της σχέσης του αναλυτή με τον ασθενή του.
