oloi oi anthropoi tou vasilia kentriki

Για το μυθιστόρημα του Robert Penn Warren «Όλοι οι άνθρωποι του βασιλιά» (μτφρ. Αθηνά Δημητριάδου, εκδ. Πόλις).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Η λίστα του Robert McCrum στην εφημερίδα «The Guardian» –ανάμεσα στις πολλές λίστες που κυκλοφορούν– για τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλική γλώσσα περιλαμβάνει (νο. 67, με χρονολογική σειρά) το Όλοι οι άνθρωποι του βασιλιά (1946), συμπερίληψη με την οποία συμφωνούν και πολλοί άλλοι κριτικοί (το περιοδικό «Time» το κατέταξε στα 100 καλύτερα από το 1923 κι εξής, η Modern Library το ανέδειξε 36ο καλύτερο μυθιστόρημα του 20ού αιώνα κ.λπ.). Κι αν ελέγξουμε ποια από αυτά έχουν μεταφραστεί στα ελληνικά, θα ανακαλύψουμε ότι είναι ένα από τα ελάχιστα που είχε απομείνει αμετάφραστο.

Κι είναι όντως ένα μεγάλο ερώτημα αυτό το «γιατί», αν σκεφτεί κανείς ότι είναι ένα καταξιωμένο έργο (βραβείο Πούλιτζερ το 1947), που έχει μεταφερθεί δύο φορές στην κινηματογραφική οθόνη (το 1949 με σκηνοθέτη τον Robert Rossen και το 2006 από τον Steven Zaillian), έχει παιχτεί πολλές φορές στο θέατρο κι έχει διασκευαστεί για την τηλεόραση. Όλα αυτά, βέβαια, δεν μετράνε αυτά καθαυτά, αν δεν επιβεβαιώσουμε ότι το ελληνικό κοινό μπορεί να δει μέσα στο μυθιστόρημα όχι μόνο μια αόριστη γραμματολογική αξία, αλλά και μια βάση για να αντιληφθεί την κοινωνικοπολιτική κατάσταση όχι μόνο της Αμερικής αλλά και τη δική του.

Πολιτικό μυθιστόρημα

Κι όντως το θέμα του μυθιστορήματος δεν είναι ένας κυβερνήτης σε μια μικρή νότια Πολιτεία των ΗΠΑ, αλλά η ίδια η πολιτική, ιδωμένη μέσα από το ψυχολογικό πρίσμα ενός κοντινού του ανθρώπου. Ο κυβερνήτης είναι ο Γουίλι Σταρκ, αφηγητής είναι ο πρώην δημοσιογράφος και νυν σύμβουλός του Τζακ Μπέρντεν κι όλα ξεκινάνε από τη στιγμή που ο τελευταίος αναλαμβάνει να ξεψαχνίσει το παρελθόν του δικαστή Μόνταγκιου Ίρβιν, για να βρει κάτι σάπιο. Η μύτη, λοιπόν, του διαβήτη μπαίνει σ’ αυτό το σημείο κι η γραφίδα του απλώνεται κυκλικά (και αναδρομικά) προς την ιδεαλιστική ανιδιοτελή δράση του Σταρκ μέσα στη δεκαετία του ’20 και την αναρρίχηση του άσημου καταρχάς δικηγοράκου στον κυβερνητικό θώκο, σε δύο θητείες τη δεκαετία του ’30. Με ανάλογες αναδρομές ο Μπέρντεν αφηγείται τη ζωή του θείου του Κας Μάστερν, που πέθανε τελικά μέσα στον Εμφύλιο, ενώ προηγουμένως η δράση του είχε συνέπειες στη ζωή των άλλων. Και φυσικά το ψάξιμο που επιχειρεί ο μυστικοσύμβουλος βγάζει λαβράκι, καθώς ο δικαστής Ίρβιν είχε πριν από είκοσι περίπου χρόνια διαφθαρεί με οικομικό αντάλλαγμα για τις «υπηρεσίες» του.

Η δημοκρατία γύρω από έναν «βασιλιά» δεν είναι ακριβώς δημοκρατική, ο «βασιλιάς» καταστρατηγεί τη νόμιμή του ισχύ, αφού κατευθύνει μαριονέτες, όσο κι αν έχει ξεκινήσει από ιδεαλιστικές πρακτικές και συμπεριφορές, και το παρασκήνιο υπονομεύει την επιφάνεια, καθώς η διαπλοκή, ο εκβιασμός και η διαφθορά είναι πάντοτε παρόντα.

Το καλογραμμένο μυθιστόρημα του R.P. Warren, που αναφέρεται στη δημοκρατία του Μεσοπολέμου, δεν παύει να είναι αντιπροσωπευτικό της γενικότερης πολιτικής σήψης και του αριβισμού που διακρίνει την πολιτική και την εξουσία. Η δημοκρατία γύρω από έναν «βασιλιά» δεν είναι ακριβώς δημοκρατική, ο «βασιλιάς» καταστρατηγεί τη νόμιμή του ισχύ, αφού κατευθύνει «μαριονέτες», όσο κι αν έχει ξεκινήσει από ιδεαλιστικές πρακτικές και συμπεριφορές, και το παρασκήνιο υπονομεύει την επιφάνεια, καθώς η διαπλοκή, ο εκβιασμός και η διαφθορά είναι πάντοτε παρόντα.

warren 2
Ο Ρόμπερτ Πεν Γουόρεν, ποιητής, πεζογράφος, κριτικός και πανεπιστημιακός δάσκαλος, είναι ο μόνος Αμερικανός συγγραφέας που τιμήθηκε τόσο με το βραβείο Πούλιτζερ ποίησης (δύο φορές, το 1957 και το 1979) όσο και με το Πούλιτζερ μυθιστορήματος (για το Όλοι οι άνθρωποι του βασιλιά, το 1947). Το βιβλίο γνώρισε δύο κινηματογραφικές μεταφορές (η πρώτη σε σκηνοθεσία Ρόμπερτ Ρόσσεν, τιμήθηκε με το Όσκαρ καλύτερης ταινίας) και δύο τηλεοπτικές (η πρώτη από τον Σίντνεϊ Λιούμετ).

 

Η πολιτική, ωστόσο, παρόλο που είναι πανταχού παρούσα, συχνά παραμερίζει μπροστά στα ψυχολογικά διλήμματα και τις ευαισθησίες, κυρίως του αφηγητή. Ενώ κι ο ίδιος ξέρει ότι συμμετέχει με τις έρευνές του στους εκβιασμούς του αφεντικού του, προσπαθεί να τα έχει καλά με τη συνείδησή του και αναζητά στηρίγματα προς δύο κατευθύνσεις: Αφενός, δίνει ευκαιρίες στους ανθρώπους να αμυνθούν, όπως έκανε με τον Δικαστή Ίρβιν, μολονότι –σε ένα είδος αριστοτελικής περιπέτειας– οδήγησε στα αντίθετα αποτελέσματα και στην αποκάλυψη στοιχείων για τη δική του ζωή. Αφετέρου, με μνημονικές εξακτινώσεις, όπως με τον πρόγονό του, Κας Μάστερν, το αγνό ξεκίνημα του Γουίλι Σταρκ, την προδοσία του απ’ αυτόν όσον αφορά τη νεανική του αγάπη κ.λπ., επιχειρεί να αναδείξει τις εσωτερικές συγκρούσεις, τον διχασμό του –όσο θεωρεί ότι η ιστορία του Σταρκ είναι κομμάτι της δικής του ιστορίας– και σε κάποια κρίσιμη φάση τις αποστάσεις που παίρνει από το Αφεντικό.

Ο ίδιος ο Γουίλι Σταρκ αναδεικνύεται σε σημαίνουσα λογοτεχνική μορφή. Δεν είναι κακός, αφού κάνει πολλά με στόχο το κοινό καλό (χτίζει νοσοκομείο, επιβάλλει φορολογικά μέτρα κατά των πλούσιων, στηρίζει την πολιτειακή ομάδα μπέιζμπολ)· συνάμα όμως ως στυγνός πολιτικός και κυνικός στις αποφάσεις και τις πράξεις του παίζει το παιχνίδι των εκβιασμών, του πολιτικού τσαμπουκά και της αδίστακτης πυγμής. Έτσι, συμπαθής και αντιπαθής συνάμα, τίθεται στο κέντρο μιας σύγχρονης τραγωδίας, όπου η ύβρις συναντά την τίσιν, η αλαζονεία βρίσκει για όλους την τιμωρία της (όχι μόνο ο δικαστής Ίρβιν αυτοκτονεί, αλλά κι ο γιος του κυβερνήτη μένει παράλυτος, ενώ κι ο ίδιος ο πρωταγωνιστής τιμωρείται κατάστηθα) κι ο αναγνώστης «δι’ ελέου και φόβου» φτάνει σε μια οδυνηρή κάθαρση.

Πολιτικό και ψυχολογικό, γραμμένο με δεξιότητα, αφηγηματική (λόγω της σοφής μίξης παρόντος και παρελθόντος όπως και της εξιστόρησης γεγονότων και σκέψεων), και τραγωδιακή με την εξαιρετική αυξομείωση της έντασης, το μυθιστόρημα προβληματίζει για τα όρια της δημοκρατίας αλλά και για τις αντοχές της ψυχής.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας, κριτικός βιβλίου και συγγραφέας. Τελευταίο του βιβλίο, το μυθιστόρημα «Πυθαγόρας» (εκδ. Καστανιώτη).


warrenΌλοι οι άνθρωποι του βασιλιά
ROBERT PENN WARREN
Μτφρ. ΑΘΗΝΑ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΟΥ
ΠΟΛΙΣ 2020
Σελ. 560, τιμή εκδότη €22.00


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Όλοι θέλουν να χορεύουν, του Αλμπέρτο Γκαρλίνι

Όλοι θέλουν να χορεύουν, του Αλμπέρτο Γκαρλίνι

Για το μυθιστόρημα του Alberto Garlini «Όλοι θέλουν να χορεύουν» (μτφρ. Αχιλλέας Κυριακίδης, εκδ. Πόλις). Κεντρική εικόνα, λεπτομέρεια από το ιταλικό εξώφυλλο του βιβλίου (εκδ. Mondadori)

Της Χριστίνας Μουκούλη

Στην Εμίλια-...

Ο γιος του Ιταλού, του Ραφέλ Ναδάλ

Ο γιος του Ιταλού, του Ραφέλ Ναδάλ

Για το μυθιστόρημα του Rafel Nadal «Ο γιος του Ιταλού» (μτφρ. Αγγελική Βασιλάκου, εκδ. Κλειδάριθμος).

Της Λεύκης Σαραντινού

O ισπανικός εμφύλιος, ο απόηχος του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, ο «γιος του Ιταλού», ο Ματέου, και...

Ζαμπόρ ή οι ψαλμοί, του Καμέλ Νταούντ

Ζαμπόρ ή οι ψαλμοί, του Καμέλ Νταούντ

Για το μυθιστόρημα του Καμέλ Νταούντ «Ζαμπόρ ή οι ψαλμοί» (μτφρ. Γιάννης Στρίγκος, εκδ. Πατάκη).

Της Νίκης Κώτσιου

Δεύτερο βιβλίο του Αλγερινού συγγραφέα Καμέλ Νταούντ (που είχε τιμηθεί το 2013 με το Γκονκούρ πρωτοεμφανιζόμ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Μαρία Κάλλας: Τα βιβλία για τη μελαγχολική ντίβα

Μαρία Κάλλας: Τα βιβλία για τη μελαγχολική ντίβα

Μια μέρα σαν σήμερα, 16 Σεπτεμβρίου 1977, πέθανε στο Παρίσι από καρδιακή προσβολή στα 54 της χρόνια η «θεία» Μαρία Κάλλας. 

Του Λεωνίδα Καλούση

Η μεγαλύτερη ντίβα της όπερας, η Μαρία Κάλλας γεννήθηκε στη Νέα Υόρκη στις 2 Δεκεμβρίου 1923. Η κόρη τω...

Τάβι Βάρτια: «Ήθελα να γράψω μια δυνατή ιστορία αγάπης και επιβίωσης»

Τάβι Βάρτια: «Ήθελα να γράψω μια δυνατή ιστορία αγάπης και επιβίωσης»

Συνέντευξη με τον Φινλανδό σκηνοθέτη, σεναριογράφο και συγγραφέα Taavi Vartia, με αφορμή το μυθιστόρημά του «Κλεμμένη νύφη» (μτφρ. Όικαρινεν-Βασιλοπούλου Γιάννα, εκδ. Βακχικόν)

Της Ελένης Κορόβηλα

Ο Τάβι Βάρτια είναι γνωστό...

Ανακοινώθηκε η βραχεία λίστα για το Booker 2021

Ανακοινώθηκε η βραχεία λίστα για το Booker 2021

Πριν από λίγο ανακοινώθηκε η βραβεία λίστα με τα έξι μυθιστορήματα που είναι υποψήφια για το φετινό Man Booker Prize. Η λίστα δεν περιλαμβάνει ούτε τον Καζούο Ισιγκούρο ούτε τη Ρέιτσελ Κασκ.

Επιμέλεια: Λεωνίδας Καλούσης ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός διηγήματος από την ανθολογία του Franz Kafka «Γιοζεφίνε η αοιδός και άλλα διηγήματα» (μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, επίμετρο: Κατερίνα Καρακάση) που κυκλοφορεί στις 6 Αυγούστου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στὴ συναγωγή μας... ...

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βραβευμένο με Booker 2020 μυθιστόρημα του Douglas Stuart «Σάγκι Μπέιν» (μτφρ. Σταυρούλα Αργυροπούλου), που κυκλοφορεί στις 30 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Άγκνες αναδύθηκε έγκαιρα α...

Χίλιοι διάβολοι, του Φρανκ Γκολντάμερ (προδημοσίευση)

Χίλιοι διάβολοι, του Φρανκ Γκολντάμερ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Frank Goldammer «Χίλιοι διάβολοι» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου), που κυκλοφορεί την 1 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Χέλερ μπήκε στο εστιατόριο από την ανοιχτή πόρτα στη...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 31 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ