Τι συμβαίνει πραγματικά στη χώρα μας και τι στο διεθνές περιβάλλον; Πώς θα είναι οι δημοκρατίες σε λίγες δεκατίες; Υπάρχει ένας νέος ακτιβισμός που μπορεί να αναχαιτίσει τον καπιταλισμό; Επιλέγουμε επτά βιβλία που θέτουν τα πολιτικά ζητήματα των καιρών μας επί τάπητος. Kεντρική εικόνα: © Unspalsh.
Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος
Ζούμε σε καιρούς σημαντικών ανακατατάξεων, αλλά και ραγδαίων αλλαγών που, φαίνεται, ότι τα παραδοσιακά πολιτικά σχήματα δεν είναι σε θέση να αντιμετωπίσουν. Ούτε, όμως, και οι κοινωνίες δείχνουν ικανές να απορροφήσουν όλους αυτούς τους κραδασμούς και να ακολουθήσουν το ρεύμα των αλλαγών. Το ευτύχημα του να ζεις σε ενδιαφέροντες καιρούς; Μπορεί.
Σίγουρα, η συζήτηση για την πολιτική στις μέρες μας εντείνεται ολοένα και περισσότερο και τα βιβλία πολιτικής ανάλυσης μάς βοηθούν να σκεφτούμε λίγο μακρύτερα από το προφανές. Επιλέγουμε επτά από αυτά που αγγίζουν θέματα της εποχής με έναν ουσιαστικό τρόπο.
Επανάσταση για τη ζωή, Εύα φον Ρέντεκερ (εκδ. Gutenberg, μτφρ. Αλέξανδρος Κυπριώτης)
Αν μας έμαθαν κάτι οι λογής κρίσεις που περάσαμε τα τελευταία χρόνια είναι ότι αναδεικνύουν πολλά κινήματα διαμαρτυρίας.
Αυτή τη στιγμή, σε παγκόσμιο επίπεδο, κινήματα όπως τα Black Lives Matter, Fridays for Future και NiUnaMenos κυριαρχούν στον δημόσιο λόγο και παλεύουν, μεν, για διαφορετικά πράγματα, εντούτοις όλα κατατείνουν σε ένα ζητούμενο: τη διάσωση της ζωής.
Το βιβλίο της Γερμανίδας φιλοσόφου Εύα φον Ρέντενερ Επανάσταση για τη ζωή (μτφρ. Αλέξανδρος Κυπριώτης) προσπαθεί να ερμηνεύσει τις νέες μορφές διαρματυρίας ως μια καινούργια μορφή πάλης κατά του καπιταλισμού. Κάνει λόγο για μια μορφή νέων θεμελιωδών δραστηριοτήτων μας που θα κυριαρχούνται από αλληλεγγύη. Θα είναι αυτό η απαρχή ενός νέου ακτιβισμού;
Τι δημοκρατίες θα υπάρχουν το 2050;, Γιώργος Σιακαντάρης (εκδ. Αλεξάνδρεια)
Μιλάμε συχνά για τη μεταδημοκρατία θεωρώντας πως το παλαιό πολιτικό σύστημα, έτσι όπως αυτό θεμελιώθηκε τον 20ο αιώνα, πνέει τα λοίσθια. Πώς θα είναι, λοιπόν, αυτή τη νέα μορφή δημοκρατίας;
Ο Γιώργος Σιακαντάρης στο νέο του βιβλίο Τι δημοκρατίες θα υπάρχουν το 2050; (εκδ. Αλεξάνδρεια) αναλύει τις πέντε βασικές εξελίξεις που βιώνουν οι σημερινές δυτικές κοινωνίες και οι οποίες αποτελούν κινδύνους για τις αντιπροσωπευτικές φιλελεύθερες δημοκρατίες.
Το σίγουρο είναι ότι το πώς θα είναι οι Δημοκρατίες στα μέσα του 21ου αιωνα, εξαρτάται από το αν θα καταφέρει η πολιτική να δώσει απαντήσεις στη μεταπολιτική.
Ένα βιβλίο που με την εις βάθος ανάλυσή του είναι ένα πολύ καλό βήμα για να ανοίξει και στη χώρα μας μια δημόσια και ειλικρινής συζήτηση μεταξύ του πολιτικού προσωπικού και της κοινωνίας των πολιτών.
Φοβογλώσσα, Νικόλας Πρεβελάρης, Νικολέττα Τσιτσανούδη-Μαλλίδη (εκδ. Καστανιώτη)
Ο φόβος για τον φόβο. Οι σύγχρονες κοινωνίες, όσο κι αν θέλουν να προβάλλουν την ασφάλειά τους, ολοένα και περισσότερο καταφεύγουν σε ορολογίες και ονομασίες που κατατείνουν στον φόβο.
Τούτο φάνηκε κατά τη διάρκεια της πανδημίας, όπου τα λόγια των ειδικών (επιστημονικά κυρίως) μεταφέρονταν στα κοινωνικά δίκτυα με έναν φοβικό τόνο.
Το ίδιο ισχύει έπειτα από μια τρομοκρατική ενέργεια ή όταν η συζήτηση πηγαίνει στην οικολογική ή την οικονομική κρίση. Αυτή τη Φοβογλώσσα (εκδ. Καστανιώτη) όπως την χαρακτηρίζουν, αναλύουν στο βιβλίο τους (σημειωτέον η έκδοση είναι δίγλωσση) οι Νίκος Πρεβελάκης και Νικολέττα Τσιτσανούδη-Μαλλίδη.
Τη στιγμή που χρειαζόμαστε ονόματα να περιγράψουμε καινούργιες καταστάσεις, χρειαζόμαστε περισσότερα ονόματα για να μιλήσουμε για πρώην «πράγματα», που σείονται ή αποσυναρμολογούνται μπροστά σε ασυμμετρίες και μετακινούνται ασταμάτητα.
Χειραφέτηση και πολιτική ιστορία, επιμέλεια: Θανάσης Γκιούρας, Νίκος Παπαδάτος, Φρέντυ Σταϊνχάουερ (εκδ. Καστανιώτη)
Βιβλίο ενταγμένο στη σειρά Κριτικός λόγος των εκδόσεων Καστανιώτη, η Χειραφέτηση και πολιτική ιστορία εστιάζει σε τρεις διαφορετικές, πλην άκρως σημαντικές ιστορικές περιόδους, όπως και σε γεγονότα και πρόσωπα.
Συγκεκριμένα, αναφέρεται στον Hans-Jurgen Krahl που υπήρξε ένας από τους ηγέτες του φοιτητικού κινήματος στα τέλη της δεκαετίας του 1960 στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας και ένας από τους πιο ριζοσπάστες μεταπολεμικούς στοχαστές της κριτικής θεωρίας για το κράτος και τη δυνατότητα θεμελίωσης μιας χειραφετικής πολιτικής από τα κάτω.
Επίσης, το βιβλίο αναφέρεται στην πολιτική ιστορία της Σοβιετικής Ένωσης κατά την περίοδο 1937-1938, με τη μελέτη του Νίκου Παπαδάτου «Guilty by Suspicion: The Fate of the Greek Communists in the USSR during the Great Terror of 1936-1939».
Τέλος, το τρίτο μέρος αναφέρεται στην περίοδο της παρισινής Κομμούνας, με την πραγματολογική και ιστορική ανάλυση της Ξένιας Μαρίνου των επιστολών της διάσημης Γαλλίδας αγωνίστριας Louise Michel προς τον Παναγιώτη Αργυριάδη, Έλληνα δικηγόρο στο Παρίσι με συμμετοχή σε αναρχικές ομάδες.
Προς μια πράσινη δημοκρατική επανάσταση, Σαντάλ Μουφ (μτφρ. Αντώνης Γαλανόπουλος, εκδ. Εκκρεμές)
Μπορεί η αριστερή λαϊκιστική στρατηγική να συναντηθεί με την οικολογία έτσι ώστε από κοινού να αναχαιτίσουν τις αυταρχικές μορφές πολιτικής που εμφανίστηκαν από την παδημία και εντεύθεν;
Η ομότιμη καθηγήτρια Πολιτικής Θεωρίας στο Ουέστμινστερ, Σαντάλ Μουφ, στο βιβλίο της Προς μια πράσινη δημοκρατική επανάσταση (μτφρ. Αντώνης Γαλανόπουλος, εκδ. Εκκρεμές) αποφαίνεται θετικά.
Η Μουφ επιχειρηματολογεί υπέρ μιας Πράσινης Δημοκρατικής Επανάστασης που θα διασφαλίζει την προστασία της κοινωνίας και των υλικών συνθηκών της με τρόπο που θα ενδυναμώνει τους ανθρώπους και δεν θα τους αναγκάζει να υποχωρήσουν στον αμυντικό εθνικισμό ή την παθητική αποδοχή τεχνολογικών λύσεων.
Η Μουφ υποστηρίζει ότι η συνένωση πολιτικών και οικολογικών συναισθημάτων μπορεί να ενεργοποιήσει ένα ισχυρό λαϊκό κίνημα που θα διεκδικήσει τόσο την ισότητα όσο και την προστασία.
Η κυριαρχία στο θολό τοπίο της παγκόσμιας διακυβέρνησης, Αντώνης Μανιτάκης (εκδ. Αλεξάνδρεια)
Πνέει τα λοίσθια το κράτος όπως το γνωρίζουμε; Ο Αντώνης Μανιτάκης στο βιβλίο του Η κυριαρχία στο θολό τοπίο της παγκόσμιας διακυβέρνησης (εκδ. Αλεξάνδρεια) σημειώνει πως τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά.
Αντίθετα, αντικρούει τις απαισιόδοξες προβλέψεις για υποχώρηση και αποδυνάμωση του κράτους και έκλειψη της κυριαρχίας του.
Σημειώνει πως στη μεταβατική αυτή περίοδο, το κράτος μετασχηματίζεται σε τοπικό ή περιφερειακό παράγοντα μιας απρόσωπης, αόρατης, πολυδαίδαλης παγκόσμιας δικτύωσης διεθνών -τεταμένων και ενίοτε εμπόλεμων- σχέσεων κυριαρχίας κρατών, διεθνών οργανισμών και αγορών.
Το μέλλον του είναι άδηλο, αλλά επί του παρόντος διατηρεί τη δυναμική του, ενώ την ίδια στιγμή είναι θύμα και συντελεστής της παγκοσμιοποίησης.
Ο κόσμος μας πρέπει να αλλάξει, Νίκος Λέανδρος (εκδ. Gutenberg)
Εχοντας αφήσει πίσω μας την εποχή των μνημονίων και της οικονομικής κρίσης θεωρούμε πως, πλέον, βαδίζουμε στο σωστό δρόμο και ότι η οικονομία μας βρίσκεται σε φάση άνθησης.
Το βιβλίο του Νίκου Λέανδρου Ο κόσμος μας πρέπει να αλλάξει (εκδ. Gutenberg) εξετάζει το διεθνές πλαίσιο των εξελίξεων και την κατάσταση στην οποία βρίσκεται η ελληνική οικονομία και κοινωνία μετά την καταστροφή που προκάλεσαν τα μνημόνια.
Επειδή οι αριθμοί δεν ψεύδονται (αν δεν λένε πάντα όλη την αλήθεια), βάσει της ανάλυσης των στατιστικών δεδομένων αποκαλύπτεται ότι σε κρίσιμους τομείς η κατάσταση είναι σήμερα χειρότερη από ό,τι ήταν στη δεκαετία του 2000 και η απόστασή μας από τον κοινοτικό μέσο όρο έχει μεγαλώσει κατά πολύ.
Οι βασικές αιτίες της παρακμής στην οποία έχει περιέλθει η χώρα και οι προϋποθέσεις υπέρβασής της αποτελούν σημαντικά ζητήματα που απασχολούν την ανάλυση του Νίκου Λέανδρου.
＊Ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΜΑΡΙΝΟΣ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας.
