alt

Η χαοτική φαντασμαγορία του Βαγγέλη Ραπτόπουλου, ο οποίος ενώ λατρεύει τον Τόμας Πίντσον δεν έχει καταφέρει να τελειώσει κανένα του βιβλίο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός 

Ένα τέταρτο του αιώνα πριν, το 1984, όταν πήγα στις ΗΠΑ ως υπότροφος του International Writing Program, ο Τόμας Πίντσον ήταν ακόμα αμετάφραστος κι άγνωστος στην Ελλάδα. Το κρυφό μου βίτσιο, τους τέσσερις μήνες που κράτησε η υποτροφία, ήταν να υποβάλω σε ανάκριση όποιον συνομιλητή μου έκρινα κατάλληλο, σχετικά με το ποιοι είναι οι καλύτεροι σύγχρονοί μας αμερικανοί πεζογράφοι.

Περιστοιχιζόμουν από καμιά σαρανταριά αλλοδαπούς συγγραφείς, υποτρόφους σαν κι εμένα, που προέρχονταν κυριολεκτικά από κάθε γωνιά του πλανήτη. Μαζί μας και δεκάδες Αμερικανοί: κάποτε λογοτέχνες, συνήθως όμως καθηγητές και φοιτητές της λογοτεχνίας στο Πανεπιστήμιο της Αϊόβα, στην Αϊόβα Σίτι, όπου εδρεύει και το Ιnternational Writing Program. Για να μην πολυλογώ, από τους πρώτους στη λίστα μου, εάν όχι ο πρώτος (μόνο ο Ντελίλο τον συναγωνιζόταν, νομίζω, ενώ ούτε καν μου ανέφεραν τον Φίλιπ Ροθ), ήταν ο δημιουργός του «V.». Ο συγγραφέας που εξ αρχής κρυβόταν και απέφευγε τα μίντια, περισσότερο κι απ’ τον κομαντάντε Μάρκος των Ζαπατίστας, και που οι φήμες τον ήθελαν να είναι ένα και το αυτό πρόσωπο, με τον άλλον μεγάλο ερημίτη των αμερικανικών γραμμάτων, τον Σάλιντζερ.

Κι έτσι, επιστρέφοντας στα πάτρια εδάφη, μέσα στον τιγκαρισμένο με βιβλία σάκο που με ακολούθησε ναυτοπλοϊκώς (ώστε να κοστίσει η μεταφορά τους φτηνότερα) υπήρχαν και τέσσερα πρωτότυπα του Πίντσον. Εκτός απ’ το «V.», «Η συλλογή των 49 στο σφυρί», «Το ουράνιο τόξο της βαρύτητας» και το «Βραδείας καύσεως» (όπως μεταφράστηκε στα ελληνικά ο υπέροχος τίτλος, «Slow Learner», του συχνά αμετάφραστου, σχεδόν όσο κι ο ύστερος Τζόις, Τόμας Πίντσον). Πρωτοδιάβασα, λοιπόν, Πίντσον κατευθείαν στ’ αγγλικά, με την αίσθηση ότι έπιανα έναν σύγχρονο-κλασικό συγγραφέα, κι αν λογαριάσουμε ότι η κυρίαρχη διεθνώς λογοτεχνία στις μέρες μας είναι η αγγλοσαξονική και δη η αμερικανική, θα έλεγα: τον κορυφαίο σύγχρονο-κλασικό συγγραφέα. Εκείνον που ορισμένοι είχαν ήδη προλάβει να χρίσουν ως «μεταμοντέρνο Τζόις», προπαντός για «Το ουράνιο τόξο της βαρύτητας».

Ώς τη στιγμή που αποφασίζω να παρατήσω ένα βιβλίο του Πίντσον, σπαρταράω από απόλαυση και το μυαλό μου υπερίπταται σαν αεροπλάνο Μπόϊνγκ

Από τότε ο Πίντσον έχει δημοσιεύσει άλλα τέσσερα μυθιστορήματα: «Βάινλαντ», «Μέισον & Ντίξον», «Ενάντια στη μέρα», συν το πρόσφατο (βγήκε το 2009) και ακυκλοφόρητο ακόμα στη γλώσσα μας «Inherent Vice». Και το ερώτημα είναι, πώς γίνεται, μετά απ’ όσα προανέφερα, να μην έχω τελειώσει σχεδόν κανένα βιβλίο του; Μοναδική εξαίρεση, το πιο σύντομό του, η νουβέλα «Η συλλογή των 49 στο σφυρί» (το πρώτο βιβλίο του Πίντσον στα ελληνικά, που κυκλοφόρησε ενάμιση περίπου χρόνο μετά την επάνοδό μου απ’ τις ΗΠΑ: καλοκαίρι 1986). Όλα τ’ άλλα τα έπιασα κι έκανα γενναίες προσπάθειες, για να τα εγκαταλείψω τελικά, αργά ή γρήγορα. Ούτε καν ένα διήγημά του δεν κατόρθωσα να ολοκληρώσω απ’ τα συνολικά πέντε του «Slow Learner», κι αυτά τα πρώιμα γραπτά του τ’ άφησα στη μέση. (Άλλη μια εξαίρεση εδώ: η εκτενής εισαγωγή του στο ίδιο βιβλίο, όπου κατακρίνει υποδειγματικά τον αρχάριο λογοτέχνη εαυτό του, και ταυτόχρονα ανασυστήνει ιδανικά την εποχή της νεότητάς του, την πολυτάραχη δεκαετία του ’60).

Πάντως, όταν μιλάω για ημιτελή διαβάσματα, δεν εννοώ τα συνηθισμένα. Ώς τη στιγμή που αποφασίζω να παρατήσω ένα βιβλίο του Πίντσον, σπαρταράω από απόλαυση και το μυαλό μου υπερίπταται σαν αεροπλάνο Μπόϊνγκ (ο συγγραφέας δούλεψε κάποτε στη γνωστή εταιρεία, πιθανόν ως σύμβουλος δημοσίων σχέσεων). Η πρόζα του κυματίζει περήφανα, με βαθιές ταλαντώσεις, και συνήθως είναι μια πρόζα μεγάλης πνοής. Αυτός ο γεμάτος με νοηματικά και γλωσσικά παιχνίδια, μακροπερίοδος λόγος, που φλερτάρει ακατάπαυστα με την ειρωνεία και την αυτοπαρωδία, κατορθώνει να ενσωματώσει από δύσβατο, επιστημονικό πραγματολογικό υλικό, μέχρι σαχλά ποπ και ροκ τραγούδια, διά χειρός του ίδιου πάντα. Θέματα υψιπετή, παγκόσμια, ανατρεπτικά και τερατώδη, και μαζί αφελή, εμπνευσμένα από φτηνές θεωρίες συνομωσίας, ένα όργιο υποκουλτούρας που απαιτεί επεξηγηματικές υποσημειώσεις. Ο Πίντσον αποτελεί την αιχμή του δόρατος και μαζί την κιβωτό της αμερικανικής μητροπολιτικής κουλτούρας, συνδυάζοντας στο πρόσωπό του τον ακαδημαϊκό και τον λόγιο με τον λαϊκό λογοτέχνη. Με αποτέλεσμα, την υβριδική του υπόσταση, που τον καθιστά αταξινόμητο και αμίμητο.

altΠοια ακριβώς, όμως, είναι αυτά που με απομακρύνουν απ’ το έργο του; Η ακατάσχετη ροπή του προς την αφηγηματική (και όχι μόνο) παράνοια, που την υποδαυλίζουν οι απόπειρές του να ζωντανέψει ομιχλώδεις πλεκτάνες πλανητικών διαστάσεων. Και η αγωνία του να υλοποιήσει μυθοπλαστικά την απουσία νοήματος στον σύγχρονο κόσμο, κάτι που τον υποχρεώνει ν’ αφήνει τις ιστορίες του μετέωρες κι όλο χάσματα. Χάνομαι στις λαβυρινθώδεις πλοκές του με τους αμέτρητους χαρακτήρες, δυσκολεύομαι να παρακολουθήσω τις περιπλανήσεις του στην εγκυκλοπαιδική γνώση και τα άλματά του στην Ιστορία, παγώνω απ’ την ξηρασία των συναισθημάτων κι απ’ τον παροξυσμό της εγκεφαλικότητάς του.

Να μη διαβάζεις έργα σπουδαίων συγγραφέων επειδή δεν σου ταιριάζουν, είναι φυσιολογικό. Να μη διαβάζεις, όμως, έναν συγγραφέα που λατρεύεις; Φαίνεται σχεδόν αδύνατον, αλλά να που ισχύει. Κι αυτό σημαίνει ότι τρίβω ήδη τα χέρια μου για το επερχόμενο (στα ελληνικά) «Inherent Vice», που απ’ ό,τι διάβασα, είναι σύντομο, απλό και γραμμικό σε τέτοιο βαθμό, ώστε σχεδόν δεν θυμίζει Πίντσον! Δεν υπάρχει περίπτωση, λέω, αυτό θα το ξεκοκαλίσω. Και ασφαλώς, δεν πρόκειται να πάψω να κατεβάζω κάθε τόσο απ’ το ράφι της βιβλιοθήκης μου κάποιο απ’ τα προηγούμενα, ογκώδη μυθιστορήματά του. Θα χώνομαι σε κάνα δυο κεφάλαιά του, βαθιά όπως μέσα σ’ έναν μυστικό κήπο, και θα το γλεντάω για λίγο με τη χαοτική φαντασμαγορία του. Και μετά, ξανά, γι’ άλλη μια φορά, θα τα παρατάω. Μη φανταστείτε ότι είναι πολλοί οι συγγραφείς με τους οποίους έχω τη σχιζοφρενική σχέση που μόλις περιέγραψα. Ο Πίντσον μάλλον είναι ο μοναδικός.

Ο ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΡΑΠΤΟΠΟΥΛΟΣ είναι συγγραφέας.

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Θοδωρής Ρακόπουλος: «Δεν με ενδιαφέρει ο Γκίνσμπεργκ (πια)»

Θοδωρής Ρακόπουλος: «Δεν με ενδιαφέρει ο Γκίνσμπεργκ (πια)»

Ο ποιητής Θοδωρής Ρακόπουλος, για τον αδίκως μνημονευόμενο και υπερεκτιμημένο Άλλεν Γκίνσμπεργκ.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Καλβίνο είχε δίκιο όταν έλεγε πως τους κλασσικούς δεν τους διαβάζουμε αλλά τους ξαναδιαβάζουμε. Ενίοτε, βέβαια ορισμένους δεν...

Μένης Κουμανταρέας: «Ζούμε μέσα σε αντιθέσεις και μέσα απ’ αυτές ολοκληρωνόμαστε»

Μένης Κουμανταρέας: «Ζούμε μέσα σε αντιθέσεις και μέσα απ’ αυτές ολοκληρωνόμαστε»

Περί σπουδαιότητας και αρεσκείας γράφει ο Μένης Κουμανταρέας ισορροπώντας ανάμεσα στην εξομολογητική διάθεση και το παιχνίδι με τα βιβλία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Είναι ψέμα πως έχω διαβάσει κάποιο σπου...

Χρήστος Αστερίου: «Ερωτογράφημα γεμάτο λεκτικές πιρουέτες»

Χρήστος Αστερίου: «Ερωτογράφημα γεμάτο λεκτικές πιρουέτες»

Ο Χρήστος Αστερίου για το μυθιστόρημα "Laura" του Cristóbal Garrido, με αφορμή την όψιμη ανακάλυψή του από την ισπανική κριτική.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Σ’ ένα από τα πρώτα μου ταξίδια στη Σαλαμάνκα, πριν ακριβώς είκοσι τρία χρόνια, ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Μεταφραστικές στιχομυθίες

Μεταφραστικές στιχομυθίες

Ερωταποκρίσεις από παλαιότερες συνομιλίες και συνεντεύξεις με ποιητές και μεταφραστές.

Του Κώστα Κουτσουρέλη

Πώς επιλέγουμε τα κείμενα που μεταφράζουμε;

Με ποικίλους τρόπους και για όλους τους δυνατ...

Η βιογραφία της Άνγκελα Μέρκελ κυκλοφορεί στα ελληνικά

Η βιογραφία της Άνγκελα Μέρκελ κυκλοφορεί στα ελληνικά

«Η Καγκελάριος» είναι μια καθηλωτική πολιτική βιογραφία και ταυτόχρονα μια προσωπική ανθρώπινη ιστορία ενός αουτσάιντερ: μιας χημικού, κόρης πάστορα, η οποία μεγάλωσε στην Ανατολική Γερμανία και κατάφερε να γίνει η άτυπη ηγέτιδα της Δύσης. Στα ελληνικά θα κυκλοφορήσει από τις Εκδόσεις Ψυχογιός στις 21 Οκτωβρίου...

Προσωπικότητες στο Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού: Στέλιος Ράμφος

Προσωπικότητες στο Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού: Στέλιος Ράμφος

Το Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού στις «Προσωπικότητες» Σεπτεμβρίου 2021 παρουσιάζει τον Στέλιο Ράμφο.

Επιμέλεια: Book Press

Στέλιος Ράμφος: κορυφαίος στοχαστής, πολυγραφότατος συγγραφέας και από τους πλέον επιδραστικούς σύγχρονους φιλοσόφους.

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός διηγήματος από την ανθολογία του Franz Kafka «Γιοζεφίνε η αοιδός και άλλα διηγήματα» (μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, επίμετρο: Κατερίνα Καρακάση) που κυκλοφορεί στις 6 Αυγούστου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στὴ συναγωγή μας... ...

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βραβευμένο με Booker 2020 μυθιστόρημα του Douglas Stuart «Σάγκι Μπέιν» (μτφρ. Σταυρούλα Αργυροπούλου), που κυκλοφορεί στις 30 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Άγκνες αναδύθηκε έγκαιρα α...

Χίλιοι διάβολοι, του Φρανκ Γκολντάμερ (προδημοσίευση)

Χίλιοι διάβολοι, του Φρανκ Γκολντάμερ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Frank Goldammer «Χίλιοι διάβολοι» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου), που κυκλοφορεί την 1 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Χέλερ μπήκε στο εστιατόριο από την ανοιχτή πόρτα στη...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ