Borges Desmazieres

Σκέψεις για το διήγημα του Χόρχε-Λουίς Μπόρχες «Αμπενχακάν ελ Μποχαρί, νεκρός στον λαβύρινθό του», που περιλαμβάνεται στον πρώτο τόμο του «Χόρχε-Λουίς Μπόρχες: Άπαντα τα πεζά» (μτφρ. Αχιλλέας Κυριακίδης, εκδ. Πατάκης).

Του Κυριάκου Χαλκόπουλου

Στο διήγημα του Μπόρχες «Αμπενχακάν ελ Μποχαρί, νεκρός στον λαβύρινθό του», η δομή μοιάζει πιο απλή από εκείνη των πιο αλληγορικών και διανοητικών έργων της συλλογής Το Άλεφ· διατηρεί όμως τη διαυγή ευθύτητα μιας ξεχωριστής τάξης διηγημάτων του Μπόρχες, και, μαζί με το ίσως ακόμα πιο αντιπροσωπευτικό δείγμα του τύπου τους στην ίδια συλλογή, τον «Άνθρωπο στο κατώφλι», συνοδεύει, κομψά και διακριτικά, έργα πολυεπίπεδα όπως το «Σπίτι του Αστερίου».

Το όνομά του ήταν Αμπενχακάν ελ Μποχαρί, και με το που έφτασε στην ξένη χώρα άρχισε να οικοδομεί ένα τεράστιο και παράδοξο κτίριο: αποτελούταν εξ ολοκλήρου από διαδρόμους, εκτός από ένα δωμάτιο στο κέντρο του. 

Στον «Αμπενχακάν» η ιστορία έχει συμβεί πριν από μια εικοσαετία, και αποτελεί θέμα συζήτησης ανάμεσα σε δύο φίλους, με αφορμή το ταξίδι τους στην Κορνουάλη, πατρίδα του ενός, κάποιου νέου ποιητή, και τον τόπο όπου εκτυλίχτηκε το μυστήριο. Ο ακροατής του είναι συνομήλικος, με σπουδές στα μαθηματικά. 

Κάποτε εμφανίστηκε στις ακτές της Κορνουάλης, στο Πένριθ, ένας πρώην ηγεμόνας μιας αφρικανικής επικράτειας. Το όνομά του ήταν Αμπενχακάν ελ Μποχαρί, και με το που έφτασε στην ξένη χώρα άρχισε να οικοδομεί ένα τεράστιο και παράδοξο κτίριο: αποτελούταν εξ ολοκλήρου από διαδρόμους, εκτός από ένα δωμάτιο στο κέντρο του. Ο ξένος έφερε μαζί του τον νέγρο υπηρέτη του, και ένα λιοντάρι. Ο ξένος εκμυστηρεύθηκε στον τοπικό ιερέα την ιστορία του, με στόχο να κατευνάσει τις ανησυχίες του χριστιανού για το αλλόκοτο θέαμα που έπαιρνε μορφή στον λόφο, τον μεγάλο λαβύρινθο. Είχε καταφύγει στην Αγγλία επειδή τον καταδίωκε το φάντασμα ενός νεκρού. Επρόκειτο για τον άλλοτε βεζίρη του, που τον σκότωσε ο ίδιος, από απληστία αλλά και περιφρόνηση. Ο βεζίρης Σαΐντ είχε πάρει μαζί με τον βασιλιά Αμπενχακάν τον δρόμο της εξορίας, όταν μια εξέγερση του λαού που καταδυνάστευαν για χρόνια τούς έκανε πλέον να χάσουν την εξουσία. Φεύγοντας πήραν μαζί τους έναν θησαυρό, συγκεντρωμένο από τη μακροχρόνια και αμείλικτη εκμετάλλευση των υπηκόων τους.

Ο Αμπενχακάν σκότωσε τον βεζίρη ένα βράδυ στην έρημο, την επόμενη νύχτα, όμως, άρχισε να φοβάται πως το φάντασμα του νεκρού θα τον εκδικηθεί... Γι’ αυτό πήγε στην Ευρώπη, πέρα από τη θάλασσα που, όπως υποστήριξε στον ιερέα, ίσως να εμπόδιζε σε ένα φάντασμα τη διέλευση, και τελικά έκτισε τον λαβύρινθό του στον λόφο, με την ελπίδα πως, εάν κάποτε το φάντασμα έφτανε ως εκεί, να χανόταν στους διαδρόμους του λαβυρίνθου... Χρόνια αργότερα, έφτασε ένα ιστιοφόρο από την Αφρική, στο οποίο πρέπει να ήταν επιβάτης και ο νεκρός, καθώς στη συνέχεια έγινε ένας τριπλός φόνος: Ο νέγρος υπηρέτης, το λιοντάρι και ο Αμπενχακάν βρέθηκαν νεκροί από τον ιερέα, με τα κεφάλια τους συντετριμμένα.

Ο μαθηματικός παρουσιάζει μια λύση του αινίγματος: Επισημαίνει στον ποιητή φίλο του πως είναι τελείως παράλογα όσα υποστήριζε ο ξένος που έφτασε στην Κορνουάλη, και άρα δεν υπήρχε πιθανότητα να είχαν συμβεί έτσι. Συγκεκριμένα τού λέει ότι κάποιος που θέλει να κρυφτεί δεν θα έχτιζε έναν λαβύρινθο, ένα τεράστιο και ξεχωριστό οικοδόμημα που θα φαινόταν από παντού και θα το ανέφεραν ως αξιοθέατο όσοι το έβλεπαν. Η δημιουργία του λαβυρίνθου, ως εκ τούτου, δεν οφειλόταν σε μια προσπάθεια να προφυλαχθεί μέσα του, αλλά σε πρόθεση να προσελκύσει εκεί τον διώκτη του, που αναπόφευκτα θα μάθαινε κάποτε για το κτίσμα. Και θα επιδίωκε να τον προσελκύσει ακριβώς ώστε να τον αιφνιδιάσει, μέσα στον χώρο με τον οποίο ο –οπωσδήποτε πιο θαρραλέος και εξοικειωμένος με τις μονομαχίες– εχθρός του θα αισθανόταν χαμένος, και την κρίσιμη στιγμή θα έπεφτε θύμα μιας ύπουλης επίθεσης που θα τον αποτελείωνε...

Ο ποιητής, ακούγοντας την εξήγηση, σχολιάζει πως η λύση ενός αινίγματος είναι πάντοτε κατώτερη της διατύπωσής του... Ενώ η διατύπωση φαινομενικά έχει κάτι μεγαλειώδες και μαγευτικό, η λύση είναι απλώς μια ταχυδακτυλουργία.

Αυτό πρέπει και να είχε συμβεί. Μόνο που ο νεκρός, το πρόσωπό του οποίου είχε συντριβεί, θα ήταν όχι ο Αμπενχακάν, ο περίφημος πολέμαρχος, αλλά ο δειλός βεζίρης του, ο βεζίρης που είχε, λοιπόν, φτάσει στην Κορνουάλη υποδυόμενος τον Αμπενχακάν, ο βεζίρης που θα πρέπει να είχε ληστέψει εκείνο το βράδυ στην έρημο τον Αμπενχακάν, που δεν θα τόλμησε τότε να τον σκοτώσει, αλλά τον σκότωσε τόσο καιρό μετά, μέσα στον λαβύρινθο όπου παραμόνευε κρυμμένος σε μια καταπακτή!

Ο ποιητής, ακούγοντας την εξήγηση, σχολιάζει πως η λύση ενός αινίγματος είναι πάντοτε κατώτερη της διατύπωσής του... Ενώ η διατύπωση φαινομενικά έχει κάτι μεγαλειώδες και μαγευτικό, η λύση είναι απλώς μια ταχυδακτυλουργία. Και σε αυτήν την περίπτωση, ακριβώς, ο αναγνώστης προσέχει τον επιβλητικό λαβύρινθο, ή τα συντετριμμένα κεφάλια των τριών νεκρών, και τα αναγνωρίζει ως τα κύρια στοιχεία, ενώ στη λύση του αινίγματος αποδεικνύεται πως υπηρετούσαν στόχο εντελώς πρακτικό: ο λαβύρινθος ήταν μεγαλοπρεπής απλώς για να διαδοθεί γρηγορότερα η φήμη του και να φτάσει τον εχθρό του δημιουργού του, τα κεφάλια των νεκρών βρέθηκαν σε αυτή την μορφή ώστε να μην πέσει η προσοχή ειδικά στην εξάλειψη των διακριτικών του πιο σημαντικού –του μόνου σημαντικού– από τους νεκρούς, και να μπορεί να θεωρηθεί ότι ήταν ο άνθρωπος που ζούσε τόσο καιρό στην περιοχή υποδυόμενος τον βασιλιά του, ενώ στην πραγματικότητα ήταν ο δειλός βεζίρης του...

* Ο ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΧΑΛΚΟΠΟΥΛΟΣ είναι μεταφραστής και συγγραφέας.

 
borges cover
 Άπαντα τα πεζά [Ι]
Χόρχε Λουίς Μπόρχες
Μτφρ. Αχιλλέας Κυριακίδης
Εκδόσεις Πατάκη 2014
Σελ. 598, τιμή € 19,81
 
 
politeia link more
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Σερ Τόμας Μορ»: Το άγνωστο έργο του Σαίξπηρ μεταφράστηκε για πρώτη φορά στα ελληνικά

«Σερ Τόμας Μορ»: Το άγνωστο έργο του Σαίξπηρ μεταφράστηκε για πρώτη φορά στα ελληνικά

Ο ουμανιστής συγγραφέας και φιλόσοφος της Αναγέννησης, Τόμας Μορ, λόγω του αντιφατικού χαρακτήρα του απασχόλησε πολλούς θεατρικούς συγγραφείς, μεταξύ άλλων και τον Σαίξπηρ. Το συγκεκριμένο έργο μεταφράζεται για πρώτη φορά στα ελληνικά και κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Νίκας. Kεντρική εικόνα: © thomasmorestud...

Λογοτεχνία και πραγματικότητα: τι καινούργιο συμβαίνει τα τελευταία χρόνια

Λογοτεχνία και πραγματικότητα: τι καινούργιο συμβαίνει τα τελευταία χρόνια

«Η λογοτεχνία πάντα συνομιλούσε με την πραγματικότητα (δηλαδή την έξω από αυτή ζωή), με όσες σημασίες κι αν δώσει κανείς στην πραγματικότητα και με όσους τρόπους επιχειρήσει να ορίσει αυτή τη συνδιαλλαγή».

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Η λογοτεχνία ...

Χρήστος Νάτσης: Ο Γουίλιαμ Μπάροουζ και οι αρνητικές αξίες της ζωής

Χρήστος Νάτσης: Ο Γουίλιαμ Μπάροουζ και οι αρνητικές αξίες της ζωής

Μια συνολική αποτίμηση του έργου του Γουίλιαμ Μπάροουζ [William S. Burroughs]. Το ύφος, οι θεματικές και η γλώσσα που ανέπτυξε ο σημαντικός Αμερικανός συγγραφέας στα εμβληματικότερα βιβλία του. Κεντρική εικόνα: © Wikipedia. 

Γράφει ο Χρήστος Νάτσης

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Η μοναχοκόρη» της Γκουαδαλούπε Νέτελ (κριτική) – Οι πολλαπλές αποχρώσεις της μητρότητας

«Η μοναχοκόρη» της Γκουαδαλούπε Νέτελ (κριτική) – Οι πολλαπλές αποχρώσεις της μητρότητας

Για το βιβλίο «Η μοναχοκόρη» της Γκουαδαλούπε Νέτελ [Guadalupe Nettel] (μτφρ. Νάννα Παπανικολάου, εκδ. Ίκαρος). Kεντρική εικόνα: έργο της street artist Οla Volo © olavolo.com.

Γράφει η Φανή Χατζή

Όσο η άποψη ότι ο γενε...

«TACK»: Μια ταινία για τη δύναμη του καλού με πρωταγωνίστριες τις Σοφία Μπεκατώρου και Αμαλία Προβελεγγίου

«TACK»: Μια ταινία για τη δύναμη του καλού με πρωταγωνίστριες τις Σοφία Μπεκατώρου και Αμαλία Προβελεγγίου

Για το ντοκιμαντέρ «TACK» (παραγωγή Onassis Culture) της Βάνιας Τέρνερ με πρωταγωνίστριες τη Σοφία Μπεκατώρου, που πρώτη ξεκίνησε το ελληνικό #MeToo, και την Αμαλία Προβελεγγίου, της οποίας η καταγγελία για βιασμό από τον προπονητή της από τα έντεκά της οδήγησε στην πρώτη δίκη-ορόσημο όχι μόνο για τη δικαίωσή της αλ...

Ο Θεόδωρος Τερζόπουλος στη Στέγη με «Γκοντό» και ιταλικό θίασο: μια παράσταση-σταθμός

Ο Θεόδωρος Τερζόπουλος στη Στέγη με «Γκοντό» και ιταλικό θίασο: μια παράσταση-σταθμός

Ο Θεόδωρος Τερζόπουλος σκηνοθετεί το εμβληματικό κείμενο του Σάμιουελ Μπέκετ «Περιμένοντας τον Γκοντό» (1948) στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης από τις 15 μέχρι και τις 19 Μαΐου. Η παράσταση είναι στα ιταλικά με ελληνικούς υπέρτιτλους.

Επιμέλεια: Book Press

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μαργαρίτα Ιορδανίδη» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Μαργαρίτα Ιορδανίδη» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα του Μιχάλη Μακρόπουλου «Μαργαρίτα Ιορδανίδη», η οποία θα κυκλοφορήσει στις 19 Απριλίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εἶχαν πιάσει γιὰ τὰ καλὰ οἱ ζέστες, καὶ τὴν ἑπόμενη Κυριακὴ κανόνισαν ν...

«Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» του Αντρές Μοντέρο (προδημοσίευση)

«Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» του Αντρές Μοντέρο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Αντρές Μοντέρο [Andrés Montero] «Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» (μτφρ. Μαρία Παλαιολόγου), το οποίο κυκλοφορεί στις 17 Απριλίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η μονομαχ...

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ολίβια Μάνινγκ [Olivia Manning] «Σχολείο για την αγάπη» (μτφρ. Φωτεινή Πίπη), το οποίο κυκλοφορεί στις 23 Απριλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όταν έφτασαν στην κορυφή του λό...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Μεγάλο το θέμα, μικρό το δέμας: 21 βιβλία για τη «μικρή» ή τη «σύντομη» ιστορία του… οτιδήποτε

Μεγάλο το θέμα, μικρό το δέμας: 21 βιβλία για τη «μικρή» ή τη «σύντομη» ιστορία του… οτιδήποτε

Υπάρχει μια «μικρή» ή μια «σύντομη» ιστορία για το… οτιδήποτε. Οι τίτλοι βιβλίων που επιχειρούν (και καταφέρνουν) να συμπυκνώσουν μεγάλα θέματα σε, συνήθως, ολιγοσέλιδα βιβλία είναι πάρα πολλοί. Εντυπωσιακά πολλοί. Στην παρακάτω πολύ ενδεικτική επιλογή είκοσι ενός βιβλίων μπορεί καν...

Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου 2024: «Με ένα βιβλίο πετάω!» ξανά... – 12 βιβλία για το μεγάλο ταξίδι της ανάγνωσης

Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου 2024: «Με ένα βιβλίο πετάω!» ξανά... – 12 βιβλία για το μεγάλο ταξίδι της ανάγνωσης

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου (23 Απριλίου) επιλέγουμε 12 βιβλία που μας βάζουν στα ενδότερα της λογοτεχνίας και μας συνοδεύουν στο ταξίδι της ανάγνωσης.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Στις 23 Απριλίου γιορτάζουν τα βιβλ...

Δεν είναι «έγκλημα πάθους» είναι γυναικοκτονία: 5 μελέτες για την έμφυλη βία

Δεν είναι «έγκλημα πάθους» είναι γυναικοκτονία: 5 μελέτες για την έμφυλη βία

Πέντε μελέτες αναδεικνύουν τις νομικές και κοινωνικές διαστάσεις των γυναικοκτονιών και συμβάλλουν στην κατανόηση των αιτίων που προκαλούν την πιο ακραία μορφή έμφυλης βίας. Επειδή οι γυναικτοκτονίες δεν είναι «εγκλήματα πάθους» αλλά ανθρωποκτονίες με πολύ συγκεκριμένα χαρακτηριστικά.

Γράφει η Φανή Χ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ