Borges Desmazieres

Σκέψεις για το διήγημα του Χόρχε-Λουίς Μπόρχες «Αμπενχακάν ελ Μποχαρί, νεκρός στον λαβύρινθό του», που περιλαμβάνεται στον πρώτο τόμο του «Χόρχε-Λουίς Μπόρχες: Άπαντα τα πεζά» (μτφρ. Αχιλλέας Κυριακίδης, εκδ. Πατάκης).

Του Κυριάκου Χαλκόπουλου

Στο διήγημα του Μπόρχες «Αμπενχακάν ελ Μποχαρί, νεκρός στον λαβύρινθό του», η δομή μοιάζει πιο απλή από εκείνη των πιο αλληγορικών και διανοητικών έργων της συλλογής Το Άλεφ· διατηρεί όμως τη διαυγή ευθύτητα μιας ξεχωριστής τάξης διηγημάτων του Μπόρχες, και, μαζί με το ίσως ακόμα πιο αντιπροσωπευτικό δείγμα του τύπου τους στην ίδια συλλογή, τον «Άνθρωπο στο κατώφλι», συνοδεύει, κομψά και διακριτικά, έργα πολυεπίπεδα όπως το «Σπίτι του Αστερίου».

Το όνομά του ήταν Αμπενχακάν ελ Μποχαρί, και με το που έφτασε στην ξένη χώρα άρχισε να οικοδομεί ένα τεράστιο και παράδοξο κτίριο: αποτελούταν εξ ολοκλήρου από διαδρόμους, εκτός από ένα δωμάτιο στο κέντρο του. 

Στον «Αμπενχακάν» η ιστορία έχει συμβεί πριν από μια εικοσαετία, και αποτελεί θέμα συζήτησης ανάμεσα σε δύο φίλους, με αφορμή το ταξίδι τους στην Κορνουάλη, πατρίδα του ενός, κάποιου νέου ποιητή, και τον τόπο όπου εκτυλίχτηκε το μυστήριο. Ο ακροατής του είναι συνομήλικος, με σπουδές στα μαθηματικά. 

Κάποτε εμφανίστηκε στις ακτές της Κορνουάλης, στο Πένριθ, ένας πρώην ηγεμόνας μιας αφρικανικής επικράτειας. Το όνομά του ήταν Αμπενχακάν ελ Μποχαρί, και με το που έφτασε στην ξένη χώρα άρχισε να οικοδομεί ένα τεράστιο και παράδοξο κτίριο: αποτελούταν εξ ολοκλήρου από διαδρόμους, εκτός από ένα δωμάτιο στο κέντρο του. Ο ξένος έφερε μαζί του τον νέγρο υπηρέτη του, και ένα λιοντάρι. Ο ξένος εκμυστηρεύθηκε στον τοπικό ιερέα την ιστορία του, με στόχο να κατευνάσει τις ανησυχίες του χριστιανού για το αλλόκοτο θέαμα που έπαιρνε μορφή στον λόφο, τον μεγάλο λαβύρινθο. Είχε καταφύγει στην Αγγλία επειδή τον καταδίωκε το φάντασμα ενός νεκρού. Επρόκειτο για τον άλλοτε βεζίρη του, που τον σκότωσε ο ίδιος, από απληστία αλλά και περιφρόνηση. Ο βεζίρης Σαΐντ είχε πάρει μαζί με τον βασιλιά Αμπενχακάν τον δρόμο της εξορίας, όταν μια εξέγερση του λαού που καταδυνάστευαν για χρόνια τούς έκανε πλέον να χάσουν την εξουσία. Φεύγοντας πήραν μαζί τους έναν θησαυρό, συγκεντρωμένο από τη μακροχρόνια και αμείλικτη εκμετάλλευση των υπηκόων τους.

Ο Αμπενχακάν σκότωσε τον βεζίρη ένα βράδυ στην έρημο, την επόμενη νύχτα, όμως, άρχισε να φοβάται πως το φάντασμα του νεκρού θα τον εκδικηθεί... Γι’ αυτό πήγε στην Ευρώπη, πέρα από τη θάλασσα που, όπως υποστήριξε στον ιερέα, ίσως να εμπόδιζε σε ένα φάντασμα τη διέλευση, και τελικά έκτισε τον λαβύρινθό του στον λόφο, με την ελπίδα πως, εάν κάποτε το φάντασμα έφτανε ως εκεί, να χανόταν στους διαδρόμους του λαβυρίνθου... Χρόνια αργότερα, έφτασε ένα ιστιοφόρο από την Αφρική, στο οποίο πρέπει να ήταν επιβάτης και ο νεκρός, καθώς στη συνέχεια έγινε ένας τριπλός φόνος: Ο νέγρος υπηρέτης, το λιοντάρι και ο Αμπενχακάν βρέθηκαν νεκροί από τον ιερέα, με τα κεφάλια τους συντετριμμένα.

Ο μαθηματικός παρουσιάζει μια λύση του αινίγματος: Επισημαίνει στον ποιητή φίλο του πως είναι τελείως παράλογα όσα υποστήριζε ο ξένος που έφτασε στην Κορνουάλη, και άρα δεν υπήρχε πιθανότητα να είχαν συμβεί έτσι. Συγκεκριμένα τού λέει ότι κάποιος που θέλει να κρυφτεί δεν θα έχτιζε έναν λαβύρινθο, ένα τεράστιο και ξεχωριστό οικοδόμημα που θα φαινόταν από παντού και θα το ανέφεραν ως αξιοθέατο όσοι το έβλεπαν. Η δημιουργία του λαβυρίνθου, ως εκ τούτου, δεν οφειλόταν σε μια προσπάθεια να προφυλαχθεί μέσα του, αλλά σε πρόθεση να προσελκύσει εκεί τον διώκτη του, που αναπόφευκτα θα μάθαινε κάποτε για το κτίσμα. Και θα επιδίωκε να τον προσελκύσει ακριβώς ώστε να τον αιφνιδιάσει, μέσα στον χώρο με τον οποίο ο –οπωσδήποτε πιο θαρραλέος και εξοικειωμένος με τις μονομαχίες– εχθρός του θα αισθανόταν χαμένος, και την κρίσιμη στιγμή θα έπεφτε θύμα μιας ύπουλης επίθεσης που θα τον αποτελείωνε...

Ο ποιητής, ακούγοντας την εξήγηση, σχολιάζει πως η λύση ενός αινίγματος είναι πάντοτε κατώτερη της διατύπωσής του... Ενώ η διατύπωση φαινομενικά έχει κάτι μεγαλειώδες και μαγευτικό, η λύση είναι απλώς μια ταχυδακτυλουργία.

Αυτό πρέπει και να είχε συμβεί. Μόνο που ο νεκρός, το πρόσωπό του οποίου είχε συντριβεί, θα ήταν όχι ο Αμπενχακάν, ο περίφημος πολέμαρχος, αλλά ο δειλός βεζίρης του, ο βεζίρης που είχε, λοιπόν, φτάσει στην Κορνουάλη υποδυόμενος τον Αμπενχακάν, ο βεζίρης που θα πρέπει να είχε ληστέψει εκείνο το βράδυ στην έρημο τον Αμπενχακάν, που δεν θα τόλμησε τότε να τον σκοτώσει, αλλά τον σκότωσε τόσο καιρό μετά, μέσα στον λαβύρινθο όπου παραμόνευε κρυμμένος σε μια καταπακτή!

Ο ποιητής, ακούγοντας την εξήγηση, σχολιάζει πως η λύση ενός αινίγματος είναι πάντοτε κατώτερη της διατύπωσής του... Ενώ η διατύπωση φαινομενικά έχει κάτι μεγαλειώδες και μαγευτικό, η λύση είναι απλώς μια ταχυδακτυλουργία. Και σε αυτήν την περίπτωση, ακριβώς, ο αναγνώστης προσέχει τον επιβλητικό λαβύρινθο, ή τα συντετριμμένα κεφάλια των τριών νεκρών, και τα αναγνωρίζει ως τα κύρια στοιχεία, ενώ στη λύση του αινίγματος αποδεικνύεται πως υπηρετούσαν στόχο εντελώς πρακτικό: ο λαβύρινθος ήταν μεγαλοπρεπής απλώς για να διαδοθεί γρηγορότερα η φήμη του και να φτάσει τον εχθρό του δημιουργού του, τα κεφάλια των νεκρών βρέθηκαν σε αυτή την μορφή ώστε να μην πέσει η προσοχή ειδικά στην εξάλειψη των διακριτικών του πιο σημαντικού –του μόνου σημαντικού– από τους νεκρούς, και να μπορεί να θεωρηθεί ότι ήταν ο άνθρωπος που ζούσε τόσο καιρό στην περιοχή υποδυόμενος τον βασιλιά του, ενώ στην πραγματικότητα ήταν ο δειλός βεζίρης του...

* Ο ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΧΑΛΚΟΠΟΥΛΟΣ είναι μεταφραστής και συγγραφέας.

 
borges cover
 Άπαντα τα πεζά [Ι]
Χόρχε Λουίς Μπόρχες
Μτφρ. Αχιλλέας Κυριακίδης
Εκδόσεις Πατάκη 2014
Σελ. 598, τιμή € 19,81
 
 
politeia link more
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Πώς μιλάμε στα παιδιά για τη σεξουαλική κακοποίηση; Για τη βία που βιώνουν συνομίλικοί τους, για τα τραύματα, την οδυνηρή και μοναχική πορεία των θυμάτων μέχρι που ορισμένα, λίγα, παιδιά καταφέρνουν να βρουν το κουράγιο και τα λόγια για να μιλήσουν; Πώς αποτυπώνουν οι συγγραφείς βιβλίων για παιδιά και για εφήβους τη...

Βιβλία για το Ολοκαύτωμα: Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες

Βιβλία για το Ολοκαύτωμα: Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες

Επιλογή από τα δεκάδες σημαντικά βιβλία για το Ολοκαύτωμα που έχουν κυκλοφορήσει τις τελευταίες δεκαετίες στη χώρα μας. Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες. Για να κρατηθεί η μνήμη ζωντανή, για να μην ξεχαστεί ποτέ η φρίκη των γκέτο και των στρατοπέδων. Στην εικόνα, φωτογραφία από τ...

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Η πιο απροσδόκητη χρονιά φτάνει στο τέλος της. Για τους περισσότερους από εμάς δύσκολα φαντάζεται κανείς άλλη χρονιά που να έκρυβε μια τόσο μεγάλη έκπληξη για όλη την ανθρωπότητα. Δοκιμαστήκαμε και δοκιμαζόμαστε ψυχολογικά, συναισθηματικά, ηθικά, μετράμε απώλειες ανθρώπων δικών μας και αγνώστων που τους νιώθουμε όμω...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ανοιχτά βιβλιοπωλεία, όπως στη Γαλλία!

Ανοιχτά βιβλιοπωλεία, όπως στη Γαλλία!

Η Σύμπραξη Εκδοτών επανέρχεται με αίτημά της προς την κυβέρνηση, ζητώντας να χαρακτηριστούν τα ...

Διαβάζω τον Χαβιαρά, ονειρεύομαι τον Στρατή

Διαβάζω τον Χαβιαρά, ονειρεύομαι τον Στρατή

Μερικές σκέψεις για το έργο και το πρόσωπο του Στρατή Χαβιαρά, με αφορμή το κλείσιμο σήμερα ενός χρόνου από τον θάνατό του.

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

Τους φίλους συγγραφείς που έφυγαν από κοντά μας τους μνημονεύουμε ...

Ελλάδα - Γαλλία: 200 χρόνια φιλίας και πολιτιστικού διαλόγου - Όλες οι δράσεις

Ελλάδα - Γαλλία: 200 χρόνια φιλίας και πολιτιστικού διαλόγου - Όλες οι δράσεις

Με την ευκαιρία του εορτασμού των διακοσίων ετών από την Ελληνική Επανάσταση του 1821, το Γαλλικό Ινστιτούτο Ελλάδος παρουσιάζει ένα πρόγραμμα εκπαιδευτικών και πολιτιστικών δράσεων, καθ’ όλη τη διάρκεια του 2021.

Επιμέλεια: Book Press

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Αμφίβια τέρατα, του Κώστα Πούλου (προδημοσίευση)

Αμφίβια τέρατα, του Κώστα Πούλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση δύο ιστοριών από τη συλλογή διηγημάτων του Κώστα Πούλου «Αμφίβια τέρατα – Ιστορίες στον δρόμο για τη λίμνη», που θα κυκλοφορήσει στις 10 Μαρτίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΣΕ ΑΣΗΜΕΝΙΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

...
Ο χορευτής του νερού, του Τα-Νεχάσι Κόουτς (προδημοσίευση)

Ο χορευτής του νερού, του Τα-Νεχάσι Κόουτς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Ta-Nehisi Coates «Ο χορευτής του νερού» (μτφρ. Βάσια Τζανακάρη), το οποίο κυκλοφορεί στις 22 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Ίκαρος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όλη μου τη ζωή ήθελα να φύγω. Δεν ήταν κάτι ...

Νεότερος Ελληνικός Εβραϊσμός, επιμ. Μαρία Καβάλα (προδημοσίευση)

Νεότερος Ελληνικός Εβραϊσμός, επιμ. Μαρία Καβάλα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από την εισαγωγή της Μαρίας Καβάλα, η οποία είχε και την ευρύτερη επιμέλεια στον συλλογικό τόμο «Νεότερος Ελληνικός Εβραϊσμός. Η δυναμική παρουσία. Η οδυνηρή απουσία. Το σήμερα», ο οποίος κυκλοφορεί στις 11 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις University Studio Press.

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Πώς μιλάμε στα παιδιά για τη σεξουαλική κακοποίηση; Για τη βία που βιώνουν συνομίλικοί τους, για τα τραύματα, την οδυνηρή και μοναχική πορεία των θυμάτων μέχρι που ορισμένα, λίγα, παιδιά καταφέρνουν να βρουν το κουράγιο και τα λόγια για να μιλήσουν; Πώς αποτυπώνουν οι συγγραφείς βιβλίων για παιδιά και για εφήβους τη...

Βιβλία για το Ολοκαύτωμα: Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες

Βιβλία για το Ολοκαύτωμα: Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες

Επιλογή από τα δεκάδες σημαντικά βιβλία για το Ολοκαύτωμα που έχουν κυκλοφορήσει τις τελευταίες δεκαετίες στη χώρα μας. Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες. Για να κρατηθεί η μνήμη ζωντανή, για να μην ξεχαστεί ποτέ η φρίκη των γκέτο και των στρατοπέδων. Στην εικόνα, φωτογραφία από τ...

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Η πιο απροσδόκητη χρονιά φτάνει στο τέλος της. Για τους περισσότερους από εμάς δύσκολα φαντάζεται κανείς άλλη χρονιά που να έκρυβε μια τόσο μεγάλη έκπληξη για όλη την ανθρωπότητα. Δοκιμαστήκαμε και δοκιμαζόμαστε ψυχολογικά, συναισθηματικά, ηθικά, μετράμε απώλειες ανθρώπων δικών μας και αγνώστων που τους νιώθουμε όμω...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

12 Φεβρουαρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Βιβλία που θεμελίωσαν τον πολιτισμό μας: 10 διαλέξεις στο Ίδρυμα Θεοχαράκη

Οι συγγραφείς Σώτη Τριανταφύλλου και Κώστας Κατσουλάρης παρουσιάζουν θεμελιώδη βιβλία του πολιτισμού μας σε μια σειρά 10 διαλέξεων μέσω πλατφόρμας τηλεδιάσκεψης, στο πλ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ