posa vivlia xreiazomai 700

Του Κώστα Κουτσουρέλη

Το ερώτημα παραλλάσσει βέβαια τον τίτλο του περίφημου διηγήματος του Τολστόι «Πόση γη χρειάζεται ο άνθρωπος;» Σ’ αυτό ο ήρωας, ένας άπληστος γαιοκτήμονας βρίσκει όντως τελικά την απάντηση, πεθαίνοντας πάνω στην προσπάθεια να αυξήσει το έχειν του: δυο μέτρα όλη κι όλη. 

Με τα βιβλία το πράγμα δεν είναι τόσο απλό. Ο Μάριο Βάργκας Γιόσα σ’ ένα μυθιστόρημά του έχει τον κανόνα των χιλίων: χίλια βιβλία, ούτε ένα παραπάνω, αν θες να βάλεις στο σπίτι ένα καινούργιο, πρέπει να ξεσκαρτάρεις ένα παλιό. Ο Κωστής Παλαμάς ήταν πολύ πιο αυστηρός: μια εταζέρα, ένα ραφάκι, χωράει τα ουσιώδη. Και ο συνονόματός του Κωστής Παπαγιώργης υπερθεμάτιζε. Τα μεγάλα βιβλία της ανθρωπότητας, έλεγε, είναι γραμμένα όλα προ Χριστού.

Εκατόν τριάντα βιβλία είχε στην κατοχή του όλα κι όλα ο Δομήνικος Θεοτοκόπουλος. Τόσα τουλάχιστον μετρήθηκαν στο εργαστήρι του μετά τον θάνατό του. Ανάμεσά τους 27 ελληνικά. Καμιά τριακοσαριά τίτλους περιείχε η βιβλιοθήκη του Καντ, το ξέρουμε γιατί μας σώθηκε ο κατάλογος του δημοπρατηρίου που τους έβγαλε στο σφυρί όταν πέθανε. 

Μέχρι σχετικά πρόσφατα, το πρόβλημα το έλυνε το κόστος και η σπανιότητα των εκδόσεων. Εκατόν τριάντα βιβλία είχε στην κατοχή του όλα κι όλα ο Δομήνικος Θεοτοκόπουλος. Τόσα τουλάχιστον μετρήθηκαν στο εργαστήρι του μετά τον θάνατό του. Ανάμεσά τους 27 ελληνικά. (Ούτε ένας τόμος του Πλάτωνα!) Καμιά τριακοσαριά τίτλους περιείχε η βιβλιοθήκη του Καντ, το ξέρουμε γιατί μας σώθηκε ο κατάλογος του δημοπρατηρίου που τους έβγαλε στο σφυρί όταν πέθανε. Γύρω στους 700-800 κώδικες ήταν το ρεγάλο του Βησσαρίωνος προς τους Βενετούς, θεμέλιο της Μαρκιανής Βιβλιοθήκης. (Λένε ότι η δωρεά ήταν με προθεσμία: την απελευθέρωση της Ελλάδας. Όχι φυσικά ότι οι απελευθερωθέντες τα διεκδικήσαμε ποτέ – δεν είναι δα και ελγίνεια…)

Τον καιρό του Σαίξπηρ, σε όλη την Αγγλία υπήρχαν μόνο δέκα βιβλιοθήκες με περισσότερους από 1000 τόμους, η μία της Αυτής Μεγαλειότητος Ελισάβετ Α'. Γύρω στα 1600, ακόμη και στις μεγάλες χώρες είναι ζήτημα αν έβγαιναν περισσότερα από εκατό λογοτεχνικά βιβλία τον χρόνο. Καμιά σαρανταριά τίτλοι ήταν η ετήσια ελληνική παραγωγή σε όλα τα είδη γραφής τον 18ο αιώνα. Στα 1850 έβγαιναν περίπου 150 τίτλοι κάθε χρονιά.

Σήμερα, εποχή πρωτοφανούς πληθωρισμού, οι τίτλοι που εκδίδονται κάθε χρονιά στην Ελλάδα πλησιάζουν τις 10.000. Και το βιβλίο για τους εραστές του μοιάζει να έχει γίνει βραχνάς. «Τι να πρωτοδιαβάσεις;» ρωτούσε ο Άγγελος Τερζάκης σε μια επιφυλλίδα του του 1972 για την πλημμυρίδα των νεοεκδιδόμενων βιβλίων. «Και μόνο για να κόβεις τα φύλλα τους δεν φτάνει η μισή μέρα. Ας υποθέσουμε πως την άλλη μισή την αφιερώνω στο διάβασμα. Και τη νύχτα. Πάλι δεν θα προφταίνω. Εγώ σου λέω πως δεν κάνω καμμιάν άλλη δουλειά... Υπόθεσε πως γίνομαι αναγνωστική μηχανή. Τι θα πετύχω; Η αντίληψή μου θα στομώσει, θ' αποβλακωθώ, δεν θα καταλαβαίνω τι διαβάζω, δεν θ' αφομοιώνω το παραμικρό και θα είμαι πια ανίκανος να κρίνω. Τότε προς τι το διάβασμα;»

Με παρόμοια λόγια περιγράφει το άγχος του φιλότιμου αναγνώστη ο Τέλλος Άγρας σ’ ένα κείμενό του γραμμένο τον Μεσοπόλεμο. Και να σκεφτεί κανείς ότι η βιβλιοπαραγωγή στις μέρες και του ενός και του άλλου ήταν μικρό κλάσμα της τρέχουσας. Δεν ξέρω τι θα έλεγαν οι δυο τους σήμερα αν έμπαιναν σε ένα βιβλιοπωλείο, πόσο άγχος θα ένιωθαν. Και αμφιβάλλω αν θα τους ανακούφιζε ότι πια δεν χρειάζεται να κόβουμε τόσο συχνά τις σελίδες.

Ποιο το επιμύθιο σ’ όλα αυτά; Γευσιγνώστης κοιλιόδουλος δεν γίνεται, ούτε φιλαναγνώστης βιβλιομανής. Στην εφηβεία και στην πρώτη νεότητα η πολυαναγνωσία είναι μια φάση βουλιμική απ' την οποία πολλοί περνούν, το διάβασμα όμως το πραγματικό το μαθαίνουν μόνο όσοι την ξεπερνούν. Ο πραγματικός εραστής των βιβλίων όσο παρέρχονται τα χρόνια διαβάζει λιγότερο. Το κυριότερο: ξαναδιαβάζει. Ας βουλιάζουν τα ράφια μας κάτω απ’ το καινούργιο βάρος που διαρκώς τους φορτώνουμε (το κακό χούι δεν κόβεται...). Εκείνη η εταζέρα στο πλάι μας πρέπει όσο πάει και να ελαφραίνει.

 * Ο ΚΩΣΤΑΣ ΚΟΥΤΣΟΥΡΕΛΗΣ είναι ποιητής και μεταφραστής.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ρίμες οι αναξιοποίητες

Ρίμες οι αναξιοποίητες

Σκέψεις για τη ρίμα στην ελληνική ποίηση και σε τρεις ακόμα ευρωπαϊκές γλώσσες.

Του Κώστα Κουτσουρέλη

Σε παλιά τηλεοπτική εκπομπή, ο Μανόλης Αναγνωστάκης είχε κάποτε πει ότι τις δυνατότητες της ρίμας η νεοελληνική ποίηση δεν τ...

Ο Σαμ Σέπαρντ, περί συγγραφής

Ο Σαμ Σέπαρντ, περί συγγραφής

Ο Σαμ Σέπαρντ, πολυβραβευμένος συγγραφέας, σκηνοθέτης και ηθοποιός, πέθανε σαν σήμερα, στις 27 Ιουλίου 2017, στα εβδομήντα τρία του χρόνια. Ακολουθεί επιλογή από σκέψεις για τη γραφή, την έμπνευση και τη ζωή του συγγραφέα, όπως τις έχει εκφράσει σε συνεντεύξεις. 

Επιλογή & μετάφραση: Μέμη Κα...

Καλοκαίρια του Άρθουρ Μίλερ πριν από τον κλιματισμό

Καλοκαίρια του Άρθουρ Μίλερ πριν από τον κλιματισμό

Η πόλη το καλοκαίρι έπλεε σε μια παραζάλη, που έκανε κατά τα άλλα σοβαρούς ανθρώπους να ανταλλάσσουν την εξής σαχλαμάρα όταν συναντιούνταν «Κάψωσες; Χαχά!»

Του Άρθουρ Μίλερ
Μτφρ. Βάσια Τζανακάρη

Ποια χρονιά ήταν, δεν...


ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Το Jojo Rabbit, του Τάικα Γουαϊτίτι, ανανεώνει το βλέμμα μας για τη ναζιστική θηριωδία

Το Jojo Rabbit, του Τάικα Γουαϊτίτι, ανανεώνει το βλέμμα μας για τη ναζιστική θηριωδία

Σκέψεις με αφορμή την ταινία του Jojo Rabbit (2019) του Νεοζηλανδού Taika Waititi (Τάικα Γουαϊτίτι), παράλληλα με μυθιστορήματα που πραγματεύονται με φρέσκο τρόπο τη ναζιστική θηριωδία. 

Γράφει ο Κ.Β. Κατσουλάρης

Η ταινία Jojo Rabb...

«Μίλησε, μνήμη» με τις λέξεις της Κατερίνας Μαλακατέ

«Μίλησε, μνήμη» με τις λέξεις της Κατερίνας Μαλακατέ

Ζητήσαμε από πεζογράφους, ποιητές, μεταφραστές και επιμελητές να μας στείλουν μια καλοκαιρινή φωτογραφία από το προσωπικό τους αρχείο και να την πλαισιώσουν με μια ανάμνηση. Σήμερα, η Κατερίνα Μαλακατέ.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός
Εικονογρ...

Η Στέγη με «εξωστρέφεια» στα φεστιβάλ της Ελλάδας

Η Στέγη με «εξωστρέφεια» στα φεστιβάλ της Ελλάδας

Οι ελληνικές παραγωγές της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση ταξιδεύουν φέτος το καλοκαίρι εντός της χώρας, βοηθώντας τους Έλληνες καλλιτέχνες να απελευθερώσουν τις δυνάμεις τους και παρουσιάζοντας τη σύγχρονη καλλιτεχνική παραγωγή σε διάφορα μέρη της ελληνικής επικράτειας. Από τη Σύρο έως την Καβάλα και από τη Λέσβο έως τ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Emmanuel Levinas: «Πάουλ Τσέλαν: Από το Είναι στο Άλλο»

Emmanuel Levinas: «Πάουλ Τσέλαν: Από το Είναι στο Άλλο»

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Emmanuel Levinas «Πάουλ Τσέλαν: Από το Είναι στο Άλλο» σε μετάφραση και επίμετρο του Θωμά Συμεωνίδη, το οποίο κυκλοφορεί το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Σαιξπηρικόν.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
Θάνος M. Βερέμης: «21 ερωτήσεις & απαντήσεις για το '21»

Θάνος M. Βερέμης: «21 ερωτήσεις & απαντήσεις για το '21»

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Θάνου M. Βερέμη «21 ερωτήσεις & απαντήσεις για το '21», που κυκλοφορεί στις 2 Ιουλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ...

Γρηγόρης Αζαριάδης: «Παραπλάνηση»

Γρηγόρης Αζαριάδης: «Παραπλάνηση»

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γρηγόρη Αζαριάδη «Παραπλάνηση», που κυκλοφορεί στις 2 Ιουλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μια Σκιά

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

17 Ιουλίου 2020 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

50 καλά βιβλία για το καλοκαίρι και για πάντα

Πενήντα καλά βιβλία από την πρόσφατη εκδοτική παραγωγή τα οποία ξεχωρίσαμε ανάμεσα σε πολλά ακόμη καλά βιβλία. Ελληνική και μεταφρασμένη πεζογραφία, ποίηση, δοκίμια ιστ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

17 Ιουλίου 2020 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

50 καλά βιβλία για το καλοκαίρι και για πάντα

Πενήντα καλά βιβλία από την πρόσφατη εκδοτική παραγωγή τα οποία ξεχωρίσαμε ανάμεσα σε πολλά ακόμη καλά βιβλία. Ελληνική και μεταφρασμένη πεζογραφία, ποίηση, δοκίμια ιστ

ΦΑΚΕΛΟΙ