posa vivlia xreiazomai 700

Του Κώστα Κουτσουρέλη

Το ερώτημα παραλλάσσει βέβαια τον τίτλο του περίφημου διηγήματος του Τολστόι «Πόση γη χρειάζεται ο άνθρωπος;» Σ’ αυτό ο ήρωας, ένας άπληστος γαιοκτήμονας βρίσκει όντως τελικά την απάντηση, πεθαίνοντας πάνω στην προσπάθεια να αυξήσει το έχειν του: δυο μέτρα όλη κι όλη. 

Με τα βιβλία το πράγμα δεν είναι τόσο απλό. Ο Μάριο Βάργκας Γιόσα σ’ ένα μυθιστόρημά του έχει τον κανόνα των χιλίων: χίλια βιβλία, ούτε ένα παραπάνω, αν θες να βάλεις στο σπίτι ένα καινούργιο, πρέπει να ξεσκαρτάρεις ένα παλιό. Ο Κωστής Παλαμάς ήταν πολύ πιο αυστηρός: μια εταζέρα, ένα ραφάκι, χωράει τα ουσιώδη. Και ο συνονόματός του Κωστής Παπαγιώργης υπερθεμάτιζε. Τα μεγάλα βιβλία της ανθρωπότητας, έλεγε, είναι γραμμένα όλα προ Χριστού.

Εκατόν τριάντα βιβλία είχε στην κατοχή του όλα κι όλα ο Δομήνικος Θεοτοκόπουλος. Τόσα τουλάχιστον μετρήθηκαν στο εργαστήρι του μετά τον θάνατό του. Ανάμεσά τους 27 ελληνικά. Καμιά τριακοσαριά τίτλους περιείχε η βιβλιοθήκη του Καντ, το ξέρουμε γιατί μας σώθηκε ο κατάλογος του δημοπρατηρίου που τους έβγαλε στο σφυρί όταν πέθανε. 

Μέχρι σχετικά πρόσφατα, το πρόβλημα το έλυνε το κόστος και η σπανιότητα των εκδόσεων. Εκατόν τριάντα βιβλία είχε στην κατοχή του όλα κι όλα ο Δομήνικος Θεοτοκόπουλος. Τόσα τουλάχιστον μετρήθηκαν στο εργαστήρι του μετά τον θάνατό του. Ανάμεσά τους 27 ελληνικά. (Ούτε ένας τόμος του Πλάτωνα!) Καμιά τριακοσαριά τίτλους περιείχε η βιβλιοθήκη του Καντ, το ξέρουμε γιατί μας σώθηκε ο κατάλογος του δημοπρατηρίου που τους έβγαλε στο σφυρί όταν πέθανε. Γύρω στους 700-800 κώδικες ήταν το ρεγάλο του Βησσαρίωνος προς τους Βενετούς, θεμέλιο της Μαρκιανής Βιβλιοθήκης. (Λένε ότι η δωρεά ήταν με προθεσμία: την απελευθέρωση της Ελλάδας. Όχι φυσικά ότι οι απελευθερωθέντες τα διεκδικήσαμε ποτέ – δεν είναι δα και ελγίνεια…)

Τον καιρό του Σαίξπηρ, σε όλη την Αγγλία υπήρχαν μόνο δέκα βιβλιοθήκες με περισσότερους από 1000 τόμους, η μία της Αυτής Μεγαλειότητος Ελισάβετ Α'. Γύρω στα 1600, ακόμη και στις μεγάλες χώρες είναι ζήτημα αν έβγαιναν περισσότερα από εκατό λογοτεχνικά βιβλία τον χρόνο. Καμιά σαρανταριά τίτλοι ήταν η ετήσια ελληνική παραγωγή σε όλα τα είδη γραφής τον 18ο αιώνα. Στα 1850 έβγαιναν περίπου 150 τίτλοι κάθε χρονιά.

Σήμερα, εποχή πρωτοφανούς πληθωρισμού, οι τίτλοι που εκδίδονται κάθε χρονιά στην Ελλάδα πλησιάζουν τις 10.000. Και το βιβλίο για τους εραστές του μοιάζει να έχει γίνει βραχνάς. «Τι να πρωτοδιαβάσεις;» ρωτούσε ο Άγγελος Τερζάκης σε μια επιφυλλίδα του του 1972 για την πλημμυρίδα των νεοεκδιδόμενων βιβλίων. «Και μόνο για να κόβεις τα φύλλα τους δεν φτάνει η μισή μέρα. Ας υποθέσουμε πως την άλλη μισή την αφιερώνω στο διάβασμα. Και τη νύχτα. Πάλι δεν θα προφταίνω. Εγώ σου λέω πως δεν κάνω καμμιάν άλλη δουλειά... Υπόθεσε πως γίνομαι αναγνωστική μηχανή. Τι θα πετύχω; Η αντίληψή μου θα στομώσει, θ' αποβλακωθώ, δεν θα καταλαβαίνω τι διαβάζω, δεν θ' αφομοιώνω το παραμικρό και θα είμαι πια ανίκανος να κρίνω. Τότε προς τι το διάβασμα;»

Με παρόμοια λόγια περιγράφει το άγχος του φιλότιμου αναγνώστη ο Τέλλος Άγρας σ’ ένα κείμενό του γραμμένο τον Μεσοπόλεμο. Και να σκεφτεί κανείς ότι η βιβλιοπαραγωγή στις μέρες και του ενός και του άλλου ήταν μικρό κλάσμα της τρέχουσας. Δεν ξέρω τι θα έλεγαν οι δυο τους σήμερα αν έμπαιναν σε ένα βιβλιοπωλείο, πόσο άγχος θα ένιωθαν. Και αμφιβάλλω αν θα τους ανακούφιζε ότι πια δεν χρειάζεται να κόβουμε τόσο συχνά τις σελίδες.

Ποιο το επιμύθιο σ’ όλα αυτά; Γευσιγνώστης κοιλιόδουλος δεν γίνεται, ούτε φιλαναγνώστης βιβλιομανής. Στην εφηβεία και στην πρώτη νεότητα η πολυαναγνωσία είναι μια φάση βουλιμική απ' την οποία πολλοί περνούν, το διάβασμα όμως το πραγματικό το μαθαίνουν μόνο όσοι την ξεπερνούν. Ο πραγματικός εραστής των βιβλίων όσο παρέρχονται τα χρόνια διαβάζει λιγότερο. Το κυριότερο: ξαναδιαβάζει. Ας βουλιάζουν τα ράφια μας κάτω απ’ το καινούργιο βάρος που διαρκώς τους φορτώνουμε (το κακό χούι δεν κόβεται...). Εκείνη η εταζέρα στο πλάι μας πρέπει όσο πάει και να ελαφραίνει.

 * Ο ΚΩΣΤΑΣ ΚΟΥΤΣΟΥΡΕΛΗΣ είναι ποιητής και μεταφραστής.

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Το μήνυμα στη λογοτεχνία

Το μήνυμα στη λογοτεχνία

Σκέψεις για τη λογοτεχνική ανάγνωση, την ερμηνεία των έργων, τα ζητήματα της αισθητικής, της αναπαράστασης και του ρεαλισμού στα σύγχρονα λογοτεχνικά έργα.

Γράφει ο Φώτης Καραμπεσίνης

Αφορμή γι’ αυτό το κείμενο υπήρξε η μόνιμη επωδός που μας συνοδ...

Σκόρπιες σημειώσεις για τον έρωτα και την ευτυχία στο «Λεμονοδάσος» του Κοσμά Πολίτη

Σκόρπιες σημειώσεις για τον έρωτα και την ευτυχία στο «Λεμονοδάσος» του Κοσμά Πολίτη

Σκέψεις και υποθέσεις με αφορμή την επανέκδοση του «Λεμονοδάσους» του Κοσμά Πολίτη από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, στη σειρά Παλαιά κείμενα, νέες αναγνώσεις, που συνοδεύεται από το κείμενο της Αγγέλας Καστρινάκη «Αναζητώντας το χρυσόμαλλο δέρας: ένα ταξίδι στους μύθους και στα σύμβολα του Λεμονοδάσους».

...
Εκατό χρόνια φιλολογική σκόνη – σκέψεις για την «Έρημη χώρα» του Τ.Σ. Έλιοτ με αφορμή τα 100 χρόνια από την πρώτη έκδοσή της

Εκατό χρόνια φιλολογική σκόνη – σκέψεις για την «Έρημη χώρα» του Τ.Σ. Έλιοτ με αφορμή τα 100 χρόνια από την πρώτη έκδοσή της

Για την «Έρημη χώρα» του Τ.Σ. Έλιοτ: Ο Σεφέρης, οι αναθεωρητικές μεταφράσεις, ο Ρίλκε, ο Χάρολντ Μπλούμ κι ένα ερώτημα: «Στους κόλπους της ποιητικής συντεχνίας, ο φιλολογισμός αυτός δίχως άλλο εξακολουθεί να γοητεύει. Ωστόσο –εκατό χρόνια από την ιστορική πρώτη έκδοση, το ερώτημα είναι θεμιτό– γοητεύει άλλον κανένα;...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Σοκ στον χώρο του βιβλίου: Πέθανε ο Γενικός Διευθυντής και «ψυχή» της Εθνικής Βιβλιοθήκης, Φίλιππος Τσιμπόγλου

Σοκ στον χώρο του βιβλίου: Πέθανε ο Γενικός Διευθυντής και «ψυχή» της Εθνικής Βιβλιοθήκης, Φίλιππος Τσιμπόγλου

Ο Φίλιππος Τσιμπόγλου, Γενικός Διευθυντής της Εθνικής Βιβλιοθήκης, έφυγε ξαφνικά από τη ζωή σήμερα το πρωί σε ηλικία 66 χρονών.

Επιμέλεια: Book Press

Η ανακοίνωση της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος

...
Ο Μάριο Ντεζιάτι, συγγραφέας του μυθιστορήματος «Ασυμβίβαστοι» που τιμήθηκε με το βραβείο Strega 2022, έρχεται στην Αθήνα

Ο Μάριο Ντεζιάτι, συγγραφέας του μυθιστορήματος «Ασυμβίβαστοι» που τιμήθηκε με το βραβείο Strega 2022, έρχεται στην Αθήνα

Ο βραβευμένος συγγραφέας Μάριο Ντεζιάτι θα παρουσιάσει το βιβλίο του στις 9 Φεβρουαρίου 2023, στο Ιταλικό Μορφωτικό Ινστιτούτο Αθηνών.

Επιμέλεια: Book Press

O Mario Desiati, συγγραφέας του μυθιστορήματος Ασυμβίβαστοι (πρωτ. τίτλος Spatriat...

Πέθανε ο πολυβραβευμένος συγγραφέας Αλέξις Ραβέλο – Μεγάλη απώλεια για την ισπανική λογοτεχνία

Πέθανε ο πολυβραβευμένος συγγραφέας Αλέξις Ραβέλο – Μεγάλη απώλεια για την ισπανική λογοτεχνία

Πέθανε το πρωί της Δευτέρας 30 Ιανουαρίου 2023 από καρδιακή προσβολή σε ηλικία 51 ετών ο Ισπανός πολυβραβευμένος συγγραφέας Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] ο οποίος κατείχε εξέχουσα θέση στη σύγχρονη ισπανική λογοτεχνία, έχοντας γράψει πολλά και επιτυχημένα αστυνομικά και όχι μόνο μυθιστορήματα. Μέσα στο 2023, οι εκδό...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Όιγκεν Ρούγκε [Eugen Ruge] «Τις μέρες που λιγόστευε το φως» (μτφρ. Τεό Βότσος), το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

1 ΟΚΤΩΒΡΙ...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον», που θα κυκλοφορήσει στις 19 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Γιανγκσὶ-ντιέναο (τρεῖς σκηνὲς)  ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ