prin apo ton klimatismo kentriki

Η πόλη το καλοκαίρι έπλεε σε μια παραζάλη, που έκανε κατά τα άλλα σοβαρούς ανθρώπους να ανταλλάσσουν την εξής σαχλαμάρα όταν συναντιούνταν «Κάψωσες; Χαχά!»

Του Άρθουρ Μίλερ
Μτφρ. Βάσια Τζανακάρη

Ποια χρονιά ήταν, δεν θυμάμαι τώρα –μάλλον το 1927 ή το ‘28–, υπήρξε όμως ένας ασυνήθιστα ζεστός Σεπτέμβρης, που τράβηξε κι αφότου άνοιξαν τα σχολεία και είχαμε γυρίσει από το μπανγκαλόου μας στο Ροκαγουέι Μπιτς. Όλα τα παράθυρα στη Νέα Υόρκη ήταν ανοιχτά και στους δρόμους παγοπώλες που οδηγούσαν μικρές άμαξες θρυμμάτιζαν πάγο και πασπάλιζαν με χρωματιστή ζάχαρη τα βουναλάκια που σχημάτιζαν και κόστιζαν δυο σεντς. Εμείς τα παιδιά ρίχναμε ένα σάλτο στα πίσω σκαλιά της αργής άμαξας που έσερναν άλογα και κλέβαμε ένα δυο κομματάκια. Ο πάγος μύριζε αμυδρά κοπριά αλλά δρόσιζε το χέρι και τη γλώσσα.

Οι κάτοικοι στη Δυτική 110η οδό, όπου έμενα, παραήταν μπουρζουάδες για να κάθονται στις εξόδους κινδύνου των διαμερισμάτων τους, αλλά από τη γωνία της 111ης και πιο πάνω έβγαζαν έξω στρώματα όταν νύχτωνε και ολόκληρες οικογένειες ξάπλωναν σ’ αυτά στα σιδερένια μπαλκόνια με τα εσώρουχά τους.

Ακόμα και τις νύχτες, το σάβανο της ζέστης δεν ανασηκωνόταν ποτέ. Με κάνα δυο άλλα παιδιά, διέσχιζα την 110η και πήγαινα στο Πάρκο και περπατούσα ανάμεσα στους εκατοντάδες ανθρώπους, μόνους και οικογένειες, που κοιμούνταν στο γρασίδι, δίπλα στα μεγάλα ξυπνητήρια τους, τα δευτερόλεπτα που περνούσαν δημιουργούσαν μια ελαφριά κακοφωνία, τα τικ-τακ του ενός ρολογιού σε αντίστιξη με του άλλου. Μωρά έκλαιγαν στο σκοτάδι, βαθιές αντρικές φωνές ακούγονταν μουρμουριστές και κάποια γυναίκα πού και πού γελούσε διαπεραστικά δίπλα στη λίμνη. Μόνο λευκούς μπορώ να θυμηθώ ξαπλωμένους εδώ κι εκεί στο γρασίδι· το Χάρλεμ τότε ξεκινούσε πάνω από την 116η οδό.

Ακόμα και τις νύχτες, το σάβανο της ζέστης δεν ανασηκωνόταν ποτέ. Με κάνα δυο άλλα παιδιά, διέσχιζα την 110η και πήγαινα στο Πάρκο και περπατούσα ανάμεσα στους εκατοντάδες ανθρώπους, μόνους και οικογένειες, που κοιμούνταν στο γρασίδι. Μόνο λευκούς μπορώ να θυμηθώ ξαπλωμένους εδώ κι εκεί στο γρασίδι· το Χάρλεμ τότε ξεκινούσε πάνω από την 116η οδό.

Αργότερα, τη δεκαετία του ‘30 με τη μεγάλη ύφεση, το καλοκαίρι έμοιαζε ακόμα πιο ζεστό. Στα δυτικά, ήταν η εποχή με τον κόκκινο ήλιο και τις αμμοθύελλες, ολόκληρα αγροκτήματα καταξεράθηκαν και έγιναν σκόνη, οδηγώντας τους κατοίκους της Οκλαχόμα, που χάρη στον Στάινμπεκ πέρασαν στην αιωνιότητα, στα απελπισμένα ταξίδια τους προς τον Ειρηνικό. Ο πατέρας μου είχε βιοτεχνία παλτών στην Τριακοστή Ενάτη Οδό, με μια ντουζίνα εργάτες στις ραπτομηχανές. Και μόνο που τους έβλεπα να μεταχειρίζονται τα βαριά μάλλινα χειμωνιάτικα παλτά μέσα σε εκείνη τη ζέστη ήταν για μένα μαρτύριο. Οι κόπτες δούλευαν με το κομμάτι, πληρώνονταν με τον αριθμό ραφών που τελείωναν, έτσι το διάλειμμά τους για μεσημεριανό δεν κρατούσε πολύ – δεκαπέντε ή είκοσι λεπτά. Αγόραζαν μόνοι τους το φαγητό τους: αρμαθιές ραπανάκια, ίσως καμιά ντομάτα, αγγούρια κι ένα βαζάκι με πηχτή ξινόκρεμα, τα έβαζαν σε μια γαβάθα που φύλαγαν κάτω από τις μηχανές. Έβγαζαν επίσης μια μικρή φρατζόλα μαύρο ψωμί, την έκοβαν και τη χρησιμοποιούσαν σαν κουτάλι για να μαζέψουν την κρέμα και τα λαχανικά.

Οι άντρες ίδρωναν πολύ σε εκείνα τα πατάρια, και θυμάμαι έναν εργάτη του οποίου ο ιδρώτας έσταζε κάπως ιδιόρρυθμα. Ήταν ένας ανθρωπάκος μια σταλιά, που σνόμπαρε τα ψαλίδια και στο τέλος μιας ραφής πάντα έκοβε την κλωστή με τα δόντια, έτσι κλωστές ίσαμε δυο τρεις πόντους κόλλαγαν στο κάτω χείλι του και στο τέλος της μέρας είχε ένα πολύχρωμο μούσι. Ο ιδρώτας του κυλούσε σε αυτές τις κλωστές και έσταζε στο ύφασμα, το οποίο το σκούπιζε ολοένα μ’ ένα κουρελόπανο.

Με τέτοια ζέστη, οι άνθρωποι, φυσικά, μύριζαν, κάποιοι όμως μύριζαν πολύ χειρότερα από άλλους. Ένας κόπτης στο μαγαζί του πατέρα μου βρόμαγε σαν άλογο και ο πατέρας μου, που κανονικά δεν είχε αίσθηση της οσμής –κανείς δεν καταλάβαινε γιατί–, έλεγε πως αυτόν τον άντρα μπορούσε να τον μυρίσει και του μίλαγε μόνο από μακριά. Για να βγάλει όσο περισσότερα λεφτά γινόταν, αυτός ο τύπος έπιανε δουλειά στις πέντε και μισή το πρωί και συνέχιζε ως τα μεσάνυχτα. Είχε στην ιδιοκτησία του κτίρια με διαμερίσματα στο Μπρονξ, γη στη Φλόριντα και το Τζέρζι και έμοιαζε μισοπαλαβωμένος από την απληστία. Ήταν γεροδεμένος, με ολόισια ραχοκοκαλιά, μαλλιά ανάκατα γεμάτα κόμπους και μια μαύρη σκιά στα μάγουλα. Ρουθούνιζε σαν άλογο καθώς χειριζόταν την κοπτική μηχανή ακολουθώντας το δείγμα σε περίπου δεκαοχτώ στρώματα υφάσματος παλτού. Αργά ένα μεσημέρι, ανοιγόκλεισε τα μάτια του δυνατά για να διώξει τον καυτό ιδρώτα καθώς πίεζε το ύφασμα με το αριστερό του χέρι και την κοφτερή κάθετη παλινδρομική λάμα με το δεξί. Η λάμα διαπέρασε τον δείκτη του στη δεύτερη άρθρωση. Αρνήθηκε θυμωμένος να πάει στο νοσοκομείο, άφησε το νερό της βρύσης να τρέξει στο τραύμα, τύλιξε το χέρι του με μια πετσέτα, και συνέχισε να κόβει, να ρουθουνίζει και να βρομάει. Όταν το αίμα άρχισε να ποτίζει την τυλιγμένη πολλές φορές πετσέτα, ο πατέρας μου τράβηξε την πρίζα απ’ τη μηχανή και τον πρόσταξε να πάει στο νοσοκομείο. Εκείνος όμως επέστρεψε στη δουλειά το άλλο πρωί και δούλεψε μέχρι το βράδυ, ως συνήθως, αβγατίζοντας τα ακίνητά του.

Αργά ένα μεσημέρι, ανοιγόκλεισε τα μάτια του δυνατά για να διώξει τον καυτό ιδρώτα καθώς πίεζε το ύφασμα με το αριστερό του χέρι και την κοφτερή κάθετη παλινδρομική λάμα με το δεξί. Η λάμα διαπέρασε τον δείκτη του στη δεύτερη άρθρωση. Αρνήθηκε θυμωμένος να πάει στο νοσοκομείο, άφησε το νερό της βρύσης να τρέξει στο τραύμα, τύλιξε το χέρι του με μια πετσέτα, και συνέχισε να κόβει, να ρουθουνίζει και να βρομάει.

Υπήρχαν ακόμα τρένα σε υπερυψωμένες ράγες στη Δεύτερη, την Τρίτη, την Έκτη και την Ένατη Λεωφόρο και πολλά από τα βαγόνια ήταν ξύλινα, με παράθυρα που άνοιγαν. Η Μπρόντγουεϊ είχε ανοιχτά τραμ χωρίς τοιχώματα, όπου τουλάχιστον σε φύσαγε το αεράκι, κι ας ήταν ζεστό, έτσι απελπισμένοι άνθρωποι, που δεν άντεχαν άλλο τα διαμερίσματά τους, πλήρωναν μια πεντάρα και έκοβαν άσκοπα βόλτες μια δυο ώρες για να δροσιστούν. Όσο για το Κόνι Άιλαντ τα Σαββατοκύριακα, ήταν τόσο φισκαρισμένη η παραλία απ’ άκρη σ’ άκρη, που ήταν σχεδόν αδύνατο να βρεις ένα μέρος να καθίσεις ή να αφήσεις το βιβλίο ή το χοτ ντογκ σου.

arthur miller before air conditioning
Οι πρώτες σπουδές του Άρθουρ Μίλερ ήταν στη δημοσιογραφία στο πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν και αμέσως μετά τελείωσε και Αγγλική Φιλολογία στο ίδιο πανεπιστήμιο. Ο Kenneth Rowe, καθηγητής του στο πανεπιστήμιο, ήταν ο άνθρωπος που πίστεψε στα θεατρικά του κείμενα, συμβουλεύοντάς τον να δίνει έμφαση στη δομή και την κλιμάκωση της κάθε ιστορίας. Από τότε η στενή τους φιλία κράτησε μέχρι το 1988, χρονιά που πέθανε ο Rowe.



 

Η πρώτη μου επαφή με κλιματιστικό έγινε μόλις τη δεκαετία του ‘60, όταν ζούσα στο Τσέλσι Χοτέλ. Η διεύθυνση –ο Θεός να την κάνει– έστειλε ένα μηχάνημα σε ροδάκια που κάποιες φορές δρόσιζε και κάποιες ζέσταινε τον αέρα, μάλλον τυχαία, και λειτουργούσε με μπιτόνια νερού, τα οποία κάποιος έπρεπε να τα αδειάζει μέσα. Στο πρώτο γέμισμα, ψέκαζε νερό παντού, έτσι έπρεπε κανείς να το έχει στραμμένο προς το μπάνιο παρά προς το κρεβάτι.

Ένας νοτιοαφρικανός κύριος κάποτε μου είπε πως η Νέα Υόρκη τον Αύγουστο ήταν πιο ζεστή απ’ οποιοδήποτε μέρος ήξερε στην Αφρική, παρόλα αυτά οι άνθρωποι εδώ ντύνονταν όπως στις πόλεις του Βορρά. Ήθελε να φορέσει σορτς αλλά φοβόταν ότι θα τον συνελάμβαναν για προσβολή της δημοσίας αιδούς.

Η μεγάλη ζέστη οδηγούσε σε παράλογες λύσεις: λινά κοστούμια που ζάρωναν και γίνονταν σαν ακορντεόν όταν κάποιος λύγιζε ένα χέρι ή ένα γόνατο, και αντρικά ψάθινα καπέλα σκληρά σαν το ψωμί ματσά, που σαν άκαμπτα κίτρινα λουλούδια, άνθιζαν μια φορά τον χρόνο σε όλη την πόλη σε μια συγκεκριμένη ιερή ημερομηνία – 1η Ιουνίου ή περίπου. Εκείνα τα καπέλα αυλάκωναν βαθιά τα μέτωπα των αντρών, ενώ τα ζαρωμένα κοστούμια, που υποτίθεται ότι ήταν πιο δροσερά, αναγκάζονταν να τα τραβάνε προς τα κάτω και πάνω και στα πλάγια, για να μην κολλάνε στο σώμα.

Η πόλη το καλοκαίρι έπλεε σε μια παραζάλη, που έκανε κατά τα άλλα σοβαρούς ανθρώπους να ανταλλάσσουν την εξής σαχλαμάρα όταν συναντιούνταν «Κάψωσες; Χαχά!» Ήταν σαν το τελευταίο χωρατό πριν ο κόσμος λιώσει και γίνει μια λίμνη ιδρώτα.


Το κείμενο του Arthur Miller «Before Air-Conditioning» δημοσιεύθηκε στο τεύχος 22-29 Ιουνίου 1998 του New Yorker.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Μεταφραστικές στιχομυθίες

Μεταφραστικές στιχομυθίες

Ερωταποκρίσεις από παλαιότερες συνομιλίες και συνεντεύξεις με ποιητές και μεταφραστές.

Του Κώστα Κουτσουρέλη

Πώς επιλέγουμε τα κείμενα που μεταφράζουμε;

Με ποικίλους τρόπους και για όλους τους δυνατ...

Κώστας Γ. Παπαγεωργίου: Ο βυθοσκόπος της ύπαρξης

Κώστας Γ. Παπαγεωργίου: Ο βυθοσκόπος της ύπαρξης

Σκέψεις –προσωπικός φόρος τιμής και περιδιάβαση– για το συγγραφικό έργο και την προσωπικότητα του Κώστα Γ. Παπαγεωργίου.

Της Ειρήνης Ρηνιώτη

Γνώριζα το ευθύβολο βλέμμα του από τις φωτογραφίες των βιβλίων του, που μελετούσα προτού τον γνωρίσω. Η πρώτη μ...

Ο Ξενάκης, ο αναγεννησιακός άνθρωπος και η «Εγκυκλοπαίδεια»

Ο Ξενάκης, ο αναγεννησιακός άνθρωπος και η «Εγκυκλοπαίδεια»

Με αφορμή τα 20 χρόνια από τον θάνατο του Γιάννη Ξενάκη, μια απόπειρα προσέγγισης της πολυσχιδούς προσωπικότητάς του. Κεντρική φωτογραφία © Horst Tappe, Coll. Famille, 1988. Όλες οι φωτογραφίες προέρχονται από το επίσημο σάιτ του Ξενάκη.

Της Άλκηστης Σουλογιάννη ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ένα σκοτεινό δωμάτιο 1967-1974, το νέο βιβλίο του Αλέξη Παπαχελά

Ένα σκοτεινό δωμάτιο 1967-1974, το νέο βιβλίο του Αλέξη Παπαχελά

Είκοσι πέντε χρόνια έρευνας χρειάστηκε ο δημοσιογράφος και διευθυντής της εφημερίδας «Η Καθημερινή» Αλέξης Παπαχελάς για να καταλήξει στο αδημοσίευτο και σπάνιο υλικό που περιλαμβάνεται στο βιβλίο του «Ένα σκοτεινό δωμάτιο 1967-1974», το οποίο αφορά την επταετία που καθόρισε την ιστορική πορεία της χώρας μας και ανα...

Πέντε παραστάσεις που ξεχώρισαν

Πέντε παραστάσεις που ξεχώρισαν

Τάσεις, στάσεις και το γυμνό μετέωρο σώμα του χορευτή. Πέντε παραστάσεις που ξεχώρισαν.

Του Νίκου Ξένιου

Η σύγχρονη περφόρμανς αρνείται τον παραδοσιακό δυϊσμό σώματος και μυαλού και αναζητά τη συνείδηση που εδράζει στο γυμνό σώμα. Η εκτός πλαισίου χρήσ...

Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη, του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου: Η λεπτουργία της αφήγησης

Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη, του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου: Η λεπτουργία της αφήγησης

Για την επανέκδοση της πρώτης συλλογής διηγημάτων του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου «Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη» (εκδ. Κίχλη).

Της Διώνης Δημητριάδου

Έχουν περάσει πολλά χρόνια από τότε που πρωτοεμφανίστηκαν (Τραμ, 1973) τα έντεκα μικρά διηγήματα (γραμμ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Μπλε ήλιος, του Διονύση Μαρίνου (προδημοσίευση)

Μπλε ήλιος, του Διονύση Μαρίνου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Διονύση Μαρίνου «Μπλε ήλιος», το οποίο κυκλοφορεί στις 14 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

[Μαριάννα]

Μία φλοίδα φως, σαν κάτι ζωντανό που ανασα...

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός διηγήματος από την ανθολογία του Franz Kafka «Γιοζεφίνε η αοιδός και άλλα διηγήματα» (μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, επίμετρο: Κατερίνα Καρακάση) που κυκλοφορεί στις 6 Αυγούστου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στὴ συναγωγή μας... ...

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βραβευμένο με Booker 2020 μυθιστόρημα του Douglas Stuart «Σάγκι Μπέιν» (μτφρ. Σταυρούλα Αργυροπούλου), που κυκλοφορεί στις 30 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Άγκνες αναδύθηκε έγκαιρα α...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ