baladeur

Επειδή πολλοί «νεοφώτιστοι» στη σοσιαλδημοκρατία πολιτικοί μας αναζητούν ένα επιθετικό προσδιορισμό γι’ αυτήν (αριστερή, ριζοσπαστική και άλλες τέτοιες πομφόλυγες) θα τους συνιστούσα το «καντιανή». Καθόλου «πιασάρικο» αλλά αληθινό. Ας το δούμε αυτό.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

Φυσικά και δεν ήταν σοσιαλδημοκράτης ο Καντ. Πώς άλλωστε θα συνέβαινε κάτι τέτοιο όταν το κόμμα της γερμανικής σοσιαλδημοκρατίας, το SPD, ιδρύθηκε 71 χρόνια μετά τον θάνατό του το 1804. Ο Καντ όμως μπορεί να θεωρηθεί ως η γέφυρα της μετάβασης της γερμανικής σοσιαλδημοκρατίας από τον επαναστατικό μαρξισμό στον ρεαλισμό της κίνησης προς ένα κόσμο καλύτερο εντός της καπιταλιστικής πραγματικότητας και της αστικής δημοκρατίας.

Όταν ο σοσιαλδημοκράτης Αυστριακός καγκελάριος Μπρούνο Κράισκι υποδέχθηκε στη Βιέννη τον Γερμανό σοσιαλδημοκράτη καγκελάριο Βίλλυ Μπραντ, τον καλωσόρισε ως τον άνθρωπο ο οποίος αυτός και το κόμμα του μετέτρεψαν σε πολιτικό πρόγραμμα την καντιανή προσταγή, «πράττε σύμφωνα με έναν γνώμονα που μπορεί συγχρόνως να ισχύει ως καθολικός νόμος». Κατά τα τέλη του 19ου αιώνα, μετά την αρχική είσοδο των μαζών στην πολιτική σκηνή με τη διεύρυνση του δικαιώματος ψήφου, όντως η σοσιαλδημοκρατία προσπάθησε να αντιμετωπίσει την πολιτική ως μια πράξη που οι συνέπειες της μπορούσαν να εκλαμβάνονται ως «καθολικός νόμος».

Κατά τα τέλη του 19ου αιώνα, μετά την αρχική είσοδο των μαζών στην πολιτική σκηνή με τη διεύρυνση του δικαιώματος ψήφου, όντως η σοσιαλδημοκρατία προσπάθησε να αντιμετωπίσει την πολιτική ως μια πράξη που οι συνέπειες της μπορούσαν να εκλαμβάνονται ως «καθολικός νόμος».

Βεβαίως αυτό δεν έγινε από τη μια μέρα στην άλλη. Στην αρχή η σοσιαλδημοκρατία ήταν μια παράταξη που ακολουθούσε τον Μαρξ και την απαίτηση του για βίαιη ανατροπή του καπιταλισμού. Σταδιακά αρχικά με τις θεωρητικές επεξεργασίες των Μπερνστάιν και Ζορές άρχισε να επιζητεί μια δημοκρατική μετάβαση στον σοσιαλισμό χωρίς να αμφισβητεί το αίτημα κατάργησης της ατομικής ιδιοκτησίας και μόνο μετά την κατάληξη της Ρωσικής Επανάστασης στον ολοκληρωτισμό έγινε η παράταξη του πρωτείου της δημοκρατίας και της «καντιανής προσταγής».

Εσωστρέφεια ή κίνηση ιδεών;

Αυτό που κάποιοι ανοήτως αποκαλούν εσωστρέφεια, η σοσιαλδημοκρατία το ονόμαζε κίνηση ιδεών. Μόνο μέσα απ’ αυτή την κίνηση ιδεών αυτή εγκατέλειψε το αίτημα της ανατροπής του καπιταλισμού για χάρη της ενίσχυσης της δημοκρατίας, του κράτους δικαίου και του κοινωνικού κράτους εντός των καπιταλιστικών πλαισίων. Η σοσιαλδημοκρατία δεν γεννήθηκε αλλά έγινε καντιανή μέσα από την προτεραιότητα της κίνησης έναντι των τελικών σκοπών και της ηθικής της ευθύνης έναντι της ηθικής της πεποίθησης.

Η σοσιαλδημοκρατία δεν γεννήθηκε αλλά έγινε καντιανή μέσα από την προτεραιότητα της κίνησης έναντι των τελικών σκοπών και της ηθικής της ευθύνης έναντι της ηθικής της πεποίθησης.

Τρεις πιστεύω πως ήταν οι μείζονες επιρροές της σοσιαλδημοκρατίας από τον Καντ. Η πρώτη συνδέεται με την αντίληψη του μεγάλου φιλοσόφου για τον παγκόσμιο χαρακτήρα των κοινωνικών και διανθρώπινων σχέσεων στη νεωτερική εποχή. Ο καντιανός διαφωτισμός είχε επενδύσει πολλά στις απευθείας σχέσεις ανάμεσα στους ανθρώπους της γης, χωρίς την παρεμβολή των εθνικισμών. Αυτό προσπάθησε να κάνει και η σοσιαλδημοκρατία μετά τα τραγικά της λάθη το 1914. Γι’ αυτό και οι σημερινοί ευρωπαίοι σοσιαλδημοκράτες ποτέ δεν κατανόησαν τα «κολλήματα» της δικής μας «σοσιαλδημοκρατίας» με τη συμφωνία των Πρεσπών.

Πίστη στη γνώση της πραγματικότητας

Η δεύτερη συνδέεται με την προτεραιότητα που ο Καντ αποδίδει στη γνώση της πραγματικότητας. Αυτός και η σοσιαλδημοκρατία πιστεύουν πως ο μόνος κόσμος που αλλάζει είναι αυτός που γνωρίζουμε σε βάθος τις δομές και τις τάξεις που τον απαρτίζουν. Η σοσιαλδημοκρατία εκτός από την παράταξη του πρωτείου της δημοκρατίας έγινε και η παράταξη του πρωτείου της μελέτης της υπάρχουσας κατάστασης, της πνευματικής καλλιέργειας και της απόρριψης κάθε ασπρόμαυρης λογικής. Καμία άλλη πολιτική παράταξη δεν πίστεψε περισσότερο απ’ όσο η σοσιαλδημοκρατία στον καντιανό ορισμό του Διαφωτισμού ως την «έξοδο του ανθρώπου από την ανωριμότητα, για την οποία ο ίδιος είναι υπεύθυνος». Και η γνώση είναι ο μόνος δρόμος εξόδου από την ανωριμότητα.

Καμία άλλη πολιτική παράταξη δεν πίστεψε περισσότερο απ’ όσο η σοσιαλδημοκρατία στον καντιανό ορισμό του Διαφωτισμού ως την «έξοδο του ανθρώπου από την ανωριμότητα, για την οποία ο ίδιος είναι υπεύθυνος».

Η τρίτη επιρροή συνδέεται με τις θέσεις του Καντ για το τι οφείλουμε να κάνουμε με λογικά μέσα ώστε αυτός ο κόσμος να αλλάζει προς το καλύτερο. Αυτός απέρριπτε τη θεωρία που στο όνομα της κριτικής στα «δεινά» της προόδου, αρνείτο τη δυνατότητα των κοινωνιών να αλλάζουν προς το καλύτερο. Ο Καντ αποκαλούσε αυτή τη θεωρία ηθική τρομοκρατία. Η καντιανή πλέον σοσιαλδημοκρατία με τη σειρά της απέρριπτε τόσο την ιδέα της επαναστατικής ανατροπής των κοινωνικών πραγμάτων, όσο και την ιδέα που θέλει το ανθρώπινο γένος να βρίσκεται σε διαρκή οπισθοδρόμηση.

Η σοσιαλδημοκρατία πίστεψε και αυτή όπως ο Καντ πως ο κόσμος μπορεί να βελτιώνεται μέχρι τόσο όσο τα ηθικά αποτελέσματα της πολιτικής πράξης δεν υπερβαίνουν τις αιτίες που τα προκάλεσαν. Η αδυναμία του ανθρώπου να προδιαγράψει με ακρίβεια το μέλλον, στη βάση της δήθεν γνώσης των φυσικών και των «κοινωνικών» νομοτελειών, όπως υποστήριζε η εξαθλίωση του μαρξισμού που άκουγε στο όνομα σοβιετικός διαλεκτικός και ιστορικός υλισμός, ορίζει το μέτρο του δημόσιου ή του «καθολικού» καλού στην πολιτική Μόνο η παράμετρος που λαμβάνει υπόψη της την καντιανή κατηγορική προσταγή μετατρέπει σε καθολικό νόμο την πολιτική πράξη. Αυτό ακριβώς είχε στον νου του ο Κράισκι όταν καλωσόριζε τον Βίλλυ Μπραντ.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΙΑΚΑΝΤΑΡΗΣ είναι συγγραφέας και δρ Κοινωνιολογίας. Τελευταίο βιβλίο του, η μελέτη «Το πρωτείο της δημοκρατίας - Σοσιαλδημοκρατία μετά τη σοσιαλδημοκρατία» (εκδ. Αλεξάνδρεια). 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΚΑΝΤ

politeia link more

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Το Φεστιβάλ ΛΕΑ και το βραβείο λογοτεχνικής μετάφρασης – μια μαρτυρία και μερικές σκέψεις

Το Φεστιβάλ ΛΕΑ και το βραβείο λογοτεχνικής μετάφρασης – μια μαρτυρία και μερικές σκέψεις

Το 3ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ θα απονεμηθεί φέτος την ημέρα έναρξης του Φεστιβάλ, στις 13 Ιουνίου 2023, στο Μουσείο Ακρόπολης. Με αυτήν την αφορμή, αναδημοσιεύουμε άρθρο του Μιχάλη Κλαπάκι, νικητή του 1ου διαγωνισμού, το οποίο δημοσιεύτηκε πρώτα στο ισπανικό λογοτεχνικό περιοδικό Vasos comunicantes.

...
Διαβαλκανικές Συναντήσεις συγγραφέων και μεταφραστών: Μια αναδρομή στον χρόνο

Διαβαλκανικές Συναντήσεις συγγραφέων και μεταφραστών: Μια αναδρομή στον χρόνο

Μια αναδρομή στην ιστορία των Διαβαλκανικών Συναντήσεων, με αφορμή τη συμμετοχή συγγραφέων και μεταφραστών από βαλκανικές χώρες στη Διαβαλκανική Συνάντηση που διοργάνωσε το Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού στη 19η ΔΕΒΘ. Στο κέντρο της φωτογραφίας, η αντιπρόεδρος της Εταιρείας Συγγραφέων Έλενα Χουζούρη, ενώ όρθιοι στα αρισ...

«Είμαστε συλλογές διηγημάτων, όχι μυθιστορήματα» – Η εμμονή στη λεπτομέρεια και η ουσία της τέχνης

«Είμαστε συλλογές διηγημάτων, όχι μυθιστορήματα» – Η εμμονή στη λεπτομέρεια και η ουσία της τέχνης

«Είμαστε συλλογές διηγημάτων, όχι μυθιστορήματα» υποστηρίζει ο Τζον Γκρέι, δίνοντας έμφαση στις λεπτομέρειες που εμπεριέχουν το όλον. Κεντρική εικόνα: James Joyce, John Gray, Vladimir Nabokov.

Γράφει ο Φώτης Καραμπεσίνης

Οι άνθρωποι λατρεύουν τα σύνολα...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Ήλιος με ξιφολόγχες» του Γιώργου Σκαμπαρδώνη (κριτική) – Μεσοπόλεμος εντός, εκτός και επί ταυτά

«Ήλιος με ξιφολόγχες» του Γιώργου Σκαμπαρδώνη (κριτική) – Μεσοπόλεμος εντός, εκτός και επί ταυτά

Για το μυθιστόρημα του Γιώργου Σκαμπαρδώνη «Ήλιος με ξιφολόγχες» (εκδ. Πατάκη).

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Το τελευταίο μυθιστόρημα του Γιώργου Σκαμπαρδώνη ξεκινάει άκρως δελεαστικά. Εν έτει 1931 μια τυχαία φωτιά σε χαμοκέλα της Θεσσαλο...

«Στο σπίτι των ονείρων» της Κάρμεν Μαρία Ματσάδο (κριτική) – Γιατί μια κουίρ γυναίκα παραμένει σε μια κακοποιητική σχέση;

«Στο σπίτι των ονείρων» της Κάρμεν Μαρία Ματσάδο (κριτική) – Γιατί μια κουίρ γυναίκα παραμένει σε μια κακοποιητική σχέση;

Για το βιβλίο της Κάρμεν Μαρία Ματσάδο «Στο σπίτι των ονείρων»  (μτφρ. Άγγελος Αγγελίδης, Μαρία Αγγελίδου, εκδ. Αντίποδες). Κεντρική εικόνα, πλάνο από την ταινία Ταρ, του Τοντ Φιλντ, όπου μεταξύ άλλων παρουσιάζεται μια κακοποιητική σχέση ανάμεσα σε δύο γυναίκες.

Γράφει η ...

Άνα Μαρία Σούα: «Η ζωή είναι τρελή, παράλογη, κωμική και τραγική – το ίδιο και οι ιστορίες μου!»

Άνα Μαρία Σούα: «Η ζωή είναι τρελή, παράλογη, κωμική και τραγική – το ίδιο και οι ιστορίες μου!»

Συνέντευξη με την Αργεντινή συγγραφέα Άνα Μαρία Σούα [Ana María Shua], με αφορμή την ανθολογία διηγημάτων της «Σκυλίσια ζωή και άλλες ακροβασίες» (μτφρ. Άννα Βερροιοπούλου, εκδ. Βακχικόν). Η συγγραφέας θα βρεθεί στην Αθήνα τις επόμενες μέρες, καλεσμένη του 15ου Φεστιβάλ ΛΕΑ.

Συνέ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Τα ρόδα δεν πεθαίνουν ποτέ» του Γκούναρ Στόλεσεν (προδημοσίευση)

«Τα ρόδα δεν πεθαίνουν ποτέ» του Γκούναρ Στόλεσεν (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γκούναρ Στόλεσεν [Gunnar Staalesen] «Τα ρόδα δεν πεθαίνουν ποτέ» (μτφρ. Βαγγέλης Γιαννίσης), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 7 Ιουνίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Υπάρχουν κάποιε...

«Έρωτες, έρωτες, έρωτες» του Βαγγέλη Ραπτόπουλου (προδημοσίευση)

«Έρωτες, έρωτες, έρωτες» του Βαγγέλη Ραπτόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Βαγγέλη Ραπτόπουλου «Έρωτες, έρωτες, έρωτες» – δώδεκα ιστορίες με πρωταγωνιστές που επιμένουν να παλεύουν για την ικανοποίηση της ερωτικής τους επιθυμίας. Δώδεκα παραλλαγές πάνω στο ίδιο θέμα, με την τελευταία και μεγαλύτερη να αγκαλιάζει όλες τις προηγούμενες. Κυκλο...

«Αρκτικό καλοκαίρι» του Ντέιμον Γκάλγκατ (προδημοσίευση)

«Αρκτικό καλοκαίρι» του Ντέιμον Γκάλγκατ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Ντέιμον Γκάλγκατ [Damon Galgut] «Αρκτικό καλοκαίρι» (μτφρ. Κλαίρη Παπαμιχαήλ), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 24 Μαΐου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Οι δύο άντρες κάθονταν στις πο...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Πατριαρχία, φεμινισμός και κουίρ λογοτεχνία – Μιχαλοπούλου, Αλεξάνδρα Κ* και Καλοβυρνάς δίνουν απαντήσεις

Πατριαρχία, φεμινισμός και κουίρ λογοτεχνία – Μιχαλοπούλου, Αλεξάνδρα Κ* και Καλοβυρνάς δίνουν απαντήσεις

Λογοτεχνία, έμφυλες ταυτότητες, πατριαρχία, φεμινιστικό κίνημα, γυναικεία γραφή. Αμάντα Μιχαλοπούλου, Αλεξάνδρα Κ*, Λύο Καλοβυρνάς φωτίζουν όψεις ενός ζητήματος που μας αφορά περισσότερο απ΄ όσο ίσως πιστεύουμε, ενώ ακολουθεί επιλογή βιβλίων ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας από τις πρόσφατες ...

Τα 25 καλύτερα λογοτεχνικά έργα γραμμένα από γυναίκες συγγραφείς – από τη Μέρι Σέλεϊ στην Έλενα Φερράντε

Τα 25 καλύτερα λογοτεχνικά έργα γραμμένα από γυναίκες συγγραφείς – από τη Μέρι Σέλεϊ στην Έλενα Φερράντε

Σε δημοσίευσή της στον Independent, η αρθρογράφος Clarisse Loughrey ξεχώρισε τα εικοσιπέντε σημαντικότερα λογοτεχνικά έργα που γράφτηκαν από γυναίκες συγγραφείς. Στη φωτογραφία, μία από αυτές, η Octavia E. Butler [1947 - 2006], συγγραφέας μυθιστορημάτων επιστημονικής φαντασίας με έντονο κοινωνικό και πολιτικό υ...

«Φάκελος αρχαιοκαπηλία»: Νικόλας Ζηργάνος, Ανδρέας Αποστολίδης και Γιάννης Μαρής

«Φάκελος αρχαιοκαπηλία»: Νικόλας Ζηργάνος, Ανδρέας Αποστολίδης και Γιάννης Μαρής

Φάκελος αρχαιοκαπηλία με προτάσεις τριών βιβλίων: «Επιχείρηση “Νόστος”: Ένα χρυσό στεφάνι και μια Κόρη για τον Αλέξη Καρρά» (εκδ. Τόπος), του Νικόλα Ζηργάνου, «Αρχαιοκαπηλία και εμπόριο αρχαιοτήτων – Μουσεία, έμποροι τέχνης, οίκοι δημοπρασιών, ιδιωτικές συλλογές» (εκδ. Άγρα), του Ανδρέα Αποστολίδη και  «Ίλ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ