Φιλοσοφώντας στο νηπιαγωγείο

Τα μικρά παιδιά μοιάζουν συχνά να τα ξέρουν όλα, ενώ δεν σταματούν να τα ρωτούν όλα. Πολύ συχνά όμως, όταν ένα πολύ μικρό παιδί θέτει ένα βαθύ ερώτημα ή διατυπώνει μια στερεή άποψη, οι ενήλικες είτε εκφράζουν απεριόριστο θαυμασμό στη «φιλοσοφική» του σκέψη είτε ξεκινούν πρόωρες για την ηλικία του παιδιού συζητήσεις. Οι απλοϊκές συζητήσεις κατευνάζουν στα γρήγορα τη διάθεση του πρώιμου φιλόσοφου στέλνοντάς τον, στην καλύτερη περίπτωση, πίσω στα (πολύ διεγερτικά για τη σκέψη) τουβλάκια του. Βέβαια, το να αναγάγουμε το παιδί σε «ισότιμο» συνομιλητή μάλλον δημιουργεί σύγχυση παρά κριτικό προβληματισμό. Από την άλλη, η αμήχανη ή απερίσκεπτη αντίδραση είναι πιθανό να στείλει το παιδί στη μοναξιά των αναπάντητων ερωτημάτων, μοναξιά που γεννά ανασφάλειες, αβεβαιότητα, έλλειψη εμπιστοσύνης και αυτοεκτίμησης.

Η εισαγωγή της φιλοσοφίας στην τάξη του νηπιαγωγείου μπορεί να είναι η απάντηση στο πώς να χειριστούν γονείς και παιδαγωγοί και πώς να ανταποκριθούν στα τεράστια, αιώνια ερωτήματα των μικρών παιδιών. Θεμελιωτής της Φιλοσοφίας για Παιδιά θεωρείται ο Αμερικανός καθηγητής Φιλοσοφίας Μάθιου Λίπμαν (1922-2010) - στα ελληνικά κυκλοφορεί το βιβλίο του Η σκέψη στην εκπαίδευση (Πατάκης, 2006). Στο επίκεντρο της σκέψης του Λίπμαν βρίσκεται η αντίληψη πως τα παιδιά δεν χρειάζεται να μιμούνται τους τρόπους των ενηλίκων, όμως χρειάζεται να ενθαρρυνθούν να σκέπτονται με φιλοσοφική διάθεση, δηλαδή με τρόπο σοβαρό, αμερόληπτο, αντικειμενικό και με σεβασμό στα επιχειρήματα των συνομιλητών τους, χρησιμοποιώντας πάντα τη θεματολογία και το λεξιλόγιο που αρμόζει στην ηλικία τους.

Λίγα λόγια για τα βιβλία

Τα βιβλία έχουν εκπαιδευτικό χαρακτήρα οδηγώντας το παιδί στα δικά του συμπεράσματα μέσω των ιστοριών που λειτουργούν ως παραδείγματα.

Η σειρά βιβλίων υπό τον γενικό τίτλο Ο μικρός φιλόσοφος αριθμεί οκτώ τίτλους. Ο μικρούλης (όνομα και πράγμα) Πίκολο, είναι ένας μικρός φιλόσοφος καθότι ανήσυχο πνεύμα που ρωτά για όλα και προβληματίζεται με τα παθήματά του, τις επιθυμίες του και την σύγκρουση με την πραγματικότητα. Ο Πίκολο είναι ο πρωταγωνιστής όλων των σύντομων ιστοριών μέσω των οποίων θίγονται θέματα όπως το αίσθημα ιδιοκτησίας, η έννοια του άλλου, η διάκριση μεταξύ πραγματικότητας και φανταστικών καταστάσεων, η έννοια της αδικίας, η επιθυμία του παιδιού να είναι στο επίκεντρο της προσοχής, η φιλία, ο σεβασμός, η κατανόηση των συναισθημάτων. Το αγοράκι ζει με τη μαμά και τον μπαμπά του και του συμβαίνουν διάφορα περιστατικά βγαλμένα από τη ζωή των σημερινών παιδιών.

Τα βιβλία έχουν εκπαιδευτικό χαρακτήρα οδηγώντας το παιδί στα δικά του συμπεράσματα μέσω των ιστοριών που λειτουργούν ως παραδείγματα. Στις τελευταίες σελίδες οι γονείς (και οι εκπαιδευτικοί) βρίσκουν ένα κείμενο που περιγράφει εν συντομία τις παραμέτρους του εκάστοτε θέματος ενώ ακολουθούν προτάσεις για παιχνίδια με τους γονείς ή με άλλα παιδιά. Τα βιβλία κλείνουν με την ενότητα «Η φιλοσοφία με ερωτήσεις» και με ένα «εργαστήρι» με ακόμη περισσότερες πληροφορίες και προτάσεις για δραματοποίηση των καταστάσεων που παρουσιάζονται στο κάθε βιβλίο. Το πιο πρόσφατο βιβλιαράκι της σειράς έχει τίτλο Στ'αλήθεια ή στα ψέματα; και θέμα τις λεπτές ισορροπίες μεταξύ πραγματικότητας και φαντασίας.

Σε ποιες ηλικίες απευθύνεται

Ο Έλληνας εκδότης προτείνει τη σειρά για παιδιά 4 ετών και άνω, ενώ ο Γάλλος για παιδιά 5 ετών και άνω. Μικρή σημασία έχει η διαφορά καθώς επαφίεται περισσότερο στον γονιό ή τον παιδαγωγό το πότε το κάθε παιδί είναι έτοιμο να προσεγγίσει τα θέματα που θίγονται και να προβληματιστεί πάνω σε αυτά. Τα βιβλία απευθύνονται ωστόσο και στα μεγαλύτερα παιδιά της Α' και της Β' δημοτικού τα οποία μπορούν πλέον μόνα τους να διαβάσουν, να σκεφτούν αλλά και να παίξουν.

Ποιος είναι ο συγγραφέας

Ο Μισέλ Πικμάλ γεννήθηκε στην πόλη Μπεζιέ της Νότιας Γαλλίας το 1954. Είναι ένας αφοσιωμένος δάσκαλος που από πολύ νωρίς διείδε την ανάγκη για δημιουργία βιβλίων γνώσεων που να απευθύνονται στα παιδιά. Αν και εδώ και πολλά χρόνια έχει εγκαταλείψει τη σχολική αίθουσα, προσπαθεί να διδάσκει με τα βιβλία του. Παθιασμένος αναγνώστης από πολύ μικρή ηλικία, όπως περιγράφει ο ίδιος τον εαυτό του, αγαπά τη λογοτεχνία, είναι πολυγραφότατος και έχει βάλει την υπογραφή του σε περίπου 200 τίτλους που απευθύνονται σε μικρά ή μεγαλύτερα παιδιά.

Ποιος είναι ο εικονογράφος

Ο Τομά Μπαάς γεννήθηκε στο Στρασβούργο όπου και σπούδασε στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών (ENSAD). Ζει στο Παρίσι και ασχολείται με την εικονογράφηση βιβλίων για παιδιά ενώ εργάζεται και στο χώρο της διαφήμισης.

Για ποιο λόγο θα τα αγαπήσουν τα παιδιά

Βιβλία σαν κι αυτά λειτουργούν για τα παιδιά όπως οι καθρέφτες. Με τον Πίκολο και τις ιστορίες του θα κοιταχτούν στον «καθρέφτη», θα γελάσουν ή θα πάρουν θέση, θα χαρούν τις δραστηριότητες των τελευταίων σελίδων και οπωσδήποτε θα αναγνωρίσουν, συνειδητά ή ασυνείδητα, δικές τους συμπεριφορές.

Για ποιο λόγο να τα προτιμήσουν οι γονείς (και οι εκπαιδευτικοί)

Για να αρχίσει ο διάλογος πολλές φορές δεν λείπουν ούτε τα επιχειρήματα, ούτε η διάθεση, λείπει ο τρόπος και η αφορμή. Το πλαίσιο που προσφέρουν τα βιβλία της σειράς των εκδόσεων Μεταίχμιο προσφέρουν και την αφορμή αλλά και τις χρηστικές ιδέες. Οι εκπαιδευτικοί, αν και διαθέτουν πληρέστερα έργα αναφοράς για την δική τους επιμόρφωση, θα βρουν στα βιβλία χρήσιμα εργαλεία για να δουλέψουν με τα παιδιά ή για να τα προτείνουν για ανάγνωση εκτός τάξης.

ΕΛΕΝΗ ΚΟΡΟΒΗΛΑ

Ο μικρός φιλόσοφος: Στ΄αλήθεια ή στα ψέματα;
Michel Piquemal
Μτφρ. Αριστέα Κομνηνέλλη
Εικονογράφηση: Τομά Μπαάς
Μεταίχμιο, 2014
Σελ. 32, τιμή € 6,60

 ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ MICHEL PIQUEMAL