Από την Πολυάννα στον Χάρι Πότερ: 15 σειρές βιβλίων για παιδιά

Όταν το κέλυφος είναι οικείο, οι νεαροί αναγνώστες είναι έτοιμοι να δεχτούν ανατροπές, εμπόδια, δυσκολίες. Γιατί; Επειδή αισθάνονται άνετα, επειδή απολαμβάνουν να ζουν (και να μεγαλώνουν) παρέα με τους αγαπημένους ήρωές τους.

Ορισμένοι Έλληνες εκδότες έχουν επενδύσει σε αυτό επιλέγοντας επιτυχημένες σειρές. Ορισμένοι Έλληνες συγγραφείς έχουν επιχειρήσει να δημιουργήσουν δικές τους. Τα παιδιά ανταποκρίνονται και σε αρκετές περιπτώσεις κάνουν πολύ καλά. Οι σειρές ανταποκρίνονται και σε κάτι άλλο, ιδιαίτερα σημαντικό: δημιουργούν αναγνώστες. Για παράδειγμα, πριν από περίπου δεκαπέντε χρόνια ζευγάρι φιλολόγων έπινε νερό στο κύπελλο της φωτιάς του Βρετανού μάγου ο οποίος είχε καταφέρει το ακατόρθωτο: να μυήσει στις χαρές της ανάγνωσης τον ανεπαρκέστατο έως τότε αναγνώστη –αν και κατά τα άλλα άριστο μαθητή– γιο τους, παράδοξο προϊόν του εκπαιδευτικού μας συστήματος.

Ξεχωρίσαμε δεκαπέντε σειρές και τις προτείνουμε:

Τα αγόρια (και όχι για αγόρια)

Ο περιβόητος Γκρεγκ Χάφλι έκανε την εμφάνισή του σαν καλό παιδί του 21ου αιώνα στο διαδίκτυο το 2004. Το 2007 κυκλοφόρησε το πρώτο βιβλίο της σειράς του Αμερικανού σχεδιαστή ηλεκτρονικών παιχνιδιών, εικονογράφου και συγγραφέα Τζεφ Κίνι που έκλεισε τον πρώτο της κύκλο με το Ημερολόγιο ενός σπασίκλα: τρελή γκαντεμιά (εκδ. Ψυχογιός) έπειτα από 8 βιβλία, ενώ ίσως έπεται και συνέχεια. Ένα συνηθισμένο παιδί, χωρίς ιδιαίτερα προβλήματα αλλά με όλους τους μεγάλους προβληματισμούς των παιδιών της ηλικίας του, αφηγείται με χιούμορ κι αυτοσαρκασμό την πορεία του από την παιδική ηλικία στην εφηβεία.

Τα βιβλία με ήρωα τον Τομ Γκέιτς (εκδ. Παπαδόπουλος) της Βρετανής εικονογράφου και συγγραφέα Λιζ Πίντσον διαβάζονται και απολαμβάνονται σαν μια μεγάλη, καλή πλάκα. Είναι αστείο, ζωντανό και τόσο καλοδουλεμένο εικαστικά που τα παιδιά γρήγορα το κάνουν δικό τους. Τα βιβλία της σειράς –κυκλοφορούν τέσσερις τίτλοι– αποτελούν ένα τεράστιο doodle, ένα σκαρίφημα από αυτά που συναντά κανείς στα τετράδια και τα βιβλία των πιο δημιουργικών μαθητών.

Πολλά μικρά παιδιά και δη αγόρια περνούν τη φάση των δεινοσαύρων. Εντυπωσιάζονται από το μέγεθος και τα χαρακτηριστικά των ερπετών που χάθηκαν για πάντα. Τα βιβλία της σειράς Ο όρμος των δεινοσαύρων (εκδ. Anubis) του Rex Stone ("δεινοσαυρικής" έμπνευσης ψευδώνυμο) αποτελούν μύση στη φανταστική λογοτεχνία. Αφορούν τις περιπέτειες δύο αγοριών, του Τζέιμι και του Τομ που ανακαλύπτουν έναν φανταστικό κόσμο στον οποίο ζουν δεινόσαυροι.

Τα κορίτσια (και όχι για κορίτσια) 

Η Μιμή η νευρική (εκδ. Μεταίχμιο) ξεχωρίζει για τον αυτοσαρκασμό της, την ευφυΐα, την αστείρευτη ενέργειά της αλλά και το ήθος της. Η απόδοση του αμερικανικού πρωτότυπου τίτλου της Μέγκαν ΜακΝτόναλντ «Juddy Mooddy» σε Μιμή νευρική προσθέτει στον χαρακτήρα την απαραίτητη πινελιά για να νοιώσουν οικειότητα τα παιδιά και να αγαπήσουν το νευρικό κοριτσάκι. Πνεύμα ανεξαρτησίας και συχνά και αντιλογίας, ξέρει τι θέλει και παλεύει με όλες τις δυνάμεις να το πετύχει. Η Μιμή κερδίζει εύκολα την εμπιστοσύνη των μικρών αναγνωστών. Μια σειρά κατάλληλη για αγόρια και κορίτσια δευτέρας δημοτικού και πάνω, τα βιβλία της οποίας απολαμβάνουν να την διαβάζουν μεγαλόφωνα στα παιδιά τους και οι μαμάδες. Μετά από έναν πρώτο επιτυχημένο κύκλο, τα βιβλία της σειράς επανακυκλοφορύν με σκληρό εξώφυλλο, ανθεκτικά στο επαναλαμβανόμενο διάβασμα.

Πριν πολλά χρόνια η Πολυάννα (εκδ. Άγκυρα) της Έλενορ Πόρτερ (1868-1920) ενέπνεε τα παιδιά με την αισιοδοξία της. Το πρώτο βιβλίο της σειράς με ηρωίδα ένα ορφανό κορίτσι που μεγαλώνει με την αυστηρή θεία του κυκλοφόρησε πριν από 100 χρόνια και πλέον θεωρείται ένα από τα κλασσικά της λογοτεχνίας για παιδιά. Η Πολυάννα πορεύεται στη ζωή παίζοντας πάντα πιστά το «παιχνίδι της χαράς». Αυτό είναι το μήνυμά της και εκεί έγκειται η αξία της. Οι εκδόσεις Άγκυρα κυκλοφόρησαν μια επετειακή έκδοση αφιερωμένη στο γελαστό κορίτσι οι περιπέτειες του οποίου μπορούν ακόμη να εμπνέουν και να δίνουν το παράδειγμα.

Οι παρέες

Μια από τις πλέον θρυλικές λογοτεχνικές παρέες που ενηλικιώθηκε μαζί με χιλιάδες αναγνώστες της και που πλέον αναλαμβάνει να μυήσει στα μυστικά της αναγνωστικής απόλαυσης φανταστικών ιστοριών και επόμενες γενιές είναι αυτή του Χάρι Πότερ (εκδ. Ψυχογιός) και των καλών του φίλων και συμμαθητών του στη Σχολή Χόγκουαρτς για Μαγείες και Ξόρκια. Η σειρά ολοκληρώθηκε όταν η δημιουργός της, η Βρετανή Τζ. Κ. Ρόουλινγκ έβαλε τελεία στο ένατο βιβλίο. Η μανία με τον νεαρό μάγο όμως δεν κοπάζει και η ανάγκη για περισσότερες πληροφορίες είναι μεγάλη: οι λάτρεις της σειράς έχουν πλέον πρόσβαση στη βιβλιοθήκη του Χόγκουαρτς όπου μπορούν να μάθουν για Το Κουίντιτς ανά τους Αιώνες και τα Φανταστικά Ζώα και πού βρίσκονται. 

Μια άλλη παρέα που στηρίχθηκε στα «δυνατά» μυαλά των μελών της είναι αυτή που ανέλαβε να φέρει εις πέρας την αποστολές που υπαγόρευε καθένα από Τα 39 στοιχεία (εκδ. Άγκυρα). Η 14χρονη Έιμι Κέιχιλ, κινητή εγκυκλοπαίδεια, και ο11χρονος αδερφός της Νταν, μαθηματικό μυαλό, μαθαίνουν πως ανήκουν σε μια από τις ισχυρότερες οικογένειες στον κόσμο. Τι σημαίνει αυτό; Τι κρύβει το παρελθόν που αγνοούν; Ποιες είναι οι προκλήσεις και τα διλήμματα που θα κληθούν να αντιμετωπίσουν;

Αταξίες στην τάξη (Κέδρος) κάνει η παρέα των παιδιών που έχει εμπνευστεί ο Γιώργος Κ. Παναγιωτάκης. Στο τέταρτο βιβλίο της σειράς με τίτλο Η κατάρα της φράου Λίτσας, ο Πάνος, η Άννα, η Κί(ρ)κη, ο Ιορδάνης και οι υπόλοιποι συμμαθητές τους θα ζήσουν μια ακόμη περιπέτεια και θα καταλήξουν σε χρήσιμα συμπεράσματα για τη σχέση τους με το σχολείο και τη δασκάλα τους. Η σειρά που ξεκίνησε το 2011 έχει ως ήρωες συνηθισμένα παιδιά, ενός συνηθισμένου ελληνικού σχολείου που ζουν εντελώς ασυνήθιστες καταστάσεις όπως άλλωστε όλα τα συνηθισμένα παιδιά.

Οι Αόρατοι ρεπόρτερ (εκδ. Μεταίχμιο) του Άρη Δημοκίδη ζουν τις περιπέτειές τους ανά την Ελλάδα και τον κόσμο ταξιδεύοντας, ερμηνεύοντας και παρερμηνεύοντας στοιχεία που εντοπίζουν. Η αρχική παρέα εμπλουτίζεται και τα παιδιά καταφέρνουν να λύνουν τα μυστήρια που εμφανίζονται στο δρόμο τους και μυούν τους μικρούς αναγνώστες σε έναν δυναμικό κόσμο δράσης και περιπέτειας.

Οι ελληνικές σειρές καθώς και πολλές άλλες ίσως να μην είχαν δημιουργηθεί ποτέ αν οι συγγραφείς τους δεν διάβαζαν ως παιδιά τις ατέλειωτες περιπέτειες στις οποίες έμπλεκαν με θάρρος και ξέμπλεκαν με πολύ κέφι και εφευρετικότητα Οι μυστικοί 7 (εκδ. Μίνωας) αλλά και Οι απίθανοι 5 (εκδ. Μίνωας) της μετρ του είδους Έντιτ Μπλάιτον (1897-1968). Αν λοιπόν από κάπου πρέπει αν αρχίσει κανείς, είναι μάλλον από την αρχή.

Οι ντετέκτιβ

Ο Τζερόνιμο Στίλτον (εκδ. Κέδρος) ο δαιμόνιος ποντικός δημοσιογράφος και ντετέκτιβ κρατάει στα χέρια του μια μεγάλη εφημερίδα, την Ηχώ των Τρωκτικών, και ασχολείται με κάθε λογής περίεργη ιστορία λύνοντας μυστήρια και ζώντας φανταστικές περιπέτειες. Με τη δομή, τη μορφή και τη ζωντάνια των κόμικ ο ποντικός από την Ιταλία πρωταγωνιστεί σε μεγάλο αριθμό περιπετειών τις οποίες οι εκδόσεις Κέδρος εκδίδουν με σταθερό ρυθμό έχοντας φτάσει τους 24 τίτλους. Η αφήγηση του Τζερόνιμο Στίλτον είναι ένα διαρκές κάλεσμα στον κόσμο της φαντασίας και ένας ύμνος στη χαρά και την αισιοδοξία.

Ο 9χρονος Κλουζ, ήρωας του Γερμανού Γίρκγεν Μπανσέρους, πρωταγωνιστεί στη σειρά βιβλίων Μια υπόθεση για τον ντετέκτιβ Κλουζ (εκδ. Μεταίχμιο). Τα βιβλία ανήκουν στην κατηγορία των αστυνομικών ιστοριών για παιδιά, ένα είδος που γνωρίζει μεγάλη επιτυχία και δημιουργεί φανατικούς αναγνώστες. Ο Κλουζ ασχολείται με όλες τις υποθέσεις, μασάει τσίχλα, ξεδιψά με γάλα, λύνει μυστήρια, έχει για πηγή την Όλγα την περιπτερού, μοιράζεται τις πληροφορίες του με την αστυνομία, ψάχνει για αποδείξεις και δεν αρκείται στις υποψίες. Για παιδιά τρίτης δημοτικού και πάνω.

Οι χάρτινοι

Σε τελείως διαφορετικό ύφος ο Βαγγέλης Ηλιόπουλος δημιούργησε πριν από περίπου δεκαπέντε χρόνια τον Τριγωνοψαρούλη (εκδ. Πατάκης). Ο ιδιαίτερος ήρωας, με την αντισυμβατική μορφή και τη χρυσή καρδιά αποτελεί έναν ολόκληρο κόσμο περισσότερο κι από το να είναι ένας απλός παιδικός ήρωας. Ένας κόσμος τρυφερότητας, αγάπης και καλοσύνης που υμνεί την διαφορετικότητα και δίνει διέξοδο και ηθικό παράδειγμα στα μικρά παιδιά που καλούνται να παίξουν μαζί του.

Γεφυρώνοντας γενιές, νοοτροπίες και αντιλήψεις περί χιούμορ, ο Αστερίξ (εκδ. Μαμούθ Comix) δεν είναι απλώς ένας επιτυχημένες ήρωας μιας πολυδιαβασμένης σειράς που έρχεται από τον κόσμο των καθαρόαιμων κόμικ. Είναι ένα αγέραστο σύμβολο ανυπακοής στο άδικο, ένα σύμβολο του αγώνα υπέρ της δικαιοσύνης και της ελευθερίας, της αδελφοσύνης και της αλληλεγγύης αλλά και ένας κόσμος ατέλειωτου κεφιού. Στα ελληνικά κυκλοφορούν τα 34 από τα 35 άλμπουμ της σειράς που εμπνεύστηκε και δημιούργησε το δίδυμο των Ουντερζό - Γκοσινί, ενώ σύντομα θα κυκλοφορήσει και το 35ο: ο Αστερίξ στους Πίκτες. Όλα τα παιδιά ηλικίας 8 ετών και πάνω μπορούν να απολαύσουν τις περιπέτειες του Αστερίξ που έχει σαν ορμητήριο το χωριό των ανυπότακτων Γαλατών και σύντροφο τον πιστό χαρακτήρα που τιμά την έννοια της φιλίας όσο κανείς άλλος, τον Οβελίξ.

* Η ΕΛΕΝΗ ΚΟΡΟΒΗΛΑ είναι δημοσιογράφος.