Ο Πήτερ Παν στους κήπους του Κένσινγκτον

Λίγα λόγια για το βιβλίο

Η ιδέα της λογοτεχνίας για παιδιά γεννιέται κατά τον 19ο αιώνα από την ανάδειξη της παιδικής ηλικίας ως μια περίοδος σημαντική και ίσως καλύτερη από την ενήλικη ζωή. Ο συγγραφέας απογοητευμένος από τις ακυρώσεις της ενήλικης ζωής προτείνει στα παιδιά να παραμείνουν παιδιά προσφέροντάς τους έναν περίκλειστο, μαγικό κόσμο. Αυτή ακριβώς είναι η περίπτωση του σκωτσέζου Τζ.Μ. Μπάρι, δημιουργού του Πήτερ Παν.

Ο πιο γοητευτικός λογοτεχνικός ήρωας που προσέφερε η λογοτεχνία για παιδιά πρωτοεμφανίστηκε στο “The Little White Bird”, ένα βιβλίο που κυκλοφόρησε το 1902. Οι ιστορίες του βιβλίου αυτού μαζί με την εικονογράφηση του Άρθουρ Ράκχαμ κυκλοφόρησαν το 1906 ως “Peter Pan in Kensington gardens”.

Ο Πήτερ Παν, λοιπόν, πριν πετάξει για τη Χώρα του Ποτέ, ήταν ένα μικρό αγόρι που αν δεν διέθετε φαντασία, ευαισθησία, τρυφερότητα, ηθικό ανάστημα, καλοσύνη, ειλικρίνεια και γνήσιο αίσθημα δικαιοσύνης δεν θα ήταν τίποτε άλλο από ένα «χαμένο αγόρι» καταδικασμένο να μεγαλώσει αναπόφευκτα. Το στοίχημα βέβαια (και το μήνυμα) δεν είναι να επιδοθεί κανείς σε μια ατέρμονη προσπάθεια αποφυγής με κάθε τρόπο της ενηλικίωσης αλλά, αντιθέτως, να προσηλωθεί σε μια συνειδητή προσπάθεια διατήρησης των καλύτερων στοιχείων της παιδικότητας ως εφόδια για την συχνά αδυσώπητη, ενήλικη ζωή.

Η συνάντηση του κειμένου του Μπάρι με την ονειρική εικονογράφηση του Ράκχαμ συνθέτουν ένα μαγικό σύνολο. Ο αναγνώστης λαμβάνει πληροφορίες για τη ζωή των παιδιών του Λονδίνου στις αρχές του προηγούμενου αιώνα με βασικό σκηνικό διαδραμάτισης της ιστορίας τους μυθικών διαστάσεων και ομορφιάς κήπους του Κένσινγκτον. Σιγά σιγά απομακρύνεται από την πραγματικότητα και γλιστράει στην περιοχή του ονείρου και του μύθου, στο βασίλειο της φαντασίας. Ο Πήτερ «πετάει» μακριά από το σπίτι του λίγο μετά τη γέννησή του, ζει με τα πουλιά, με μέντορα το σοφό κοράκι, συνυπάρχει με τις νεράιδες και τα ξωτικά των κήπων. Παθιάζεται με τα ανθρώπινα, αγαπάει τη φύση, φροντίζει για τα χαμένα παιδιά και θυμάται πάντα την Μέιμυ, χαρακτήρας πάνω στον οποίο αργότερα ο Μπάρι θα «χτίσει» την ρομαντική αλλά και ακέραιη Γουέντι. 

Ο κατάλογος των πενήντα εννέα εικόνων που προηγείται του κειμένου βοηθά των αναγνώστη (μικρό ή μεγαλύτερο) να εισέλθει ομαλότερα στον κόσμο του Πήτερ Παν, πριν αναχωρήσει, για πάντα, για την Χώρα του Ποτέ.

Αναζητώντας τον Πήτερ Παν, αν το ταξίδι μέχρι τη Χώρα του Ποτέ μοιάζει πολύ μακρινό, οι ιστορίες αυτές μας δίνουν την υπόσχεση πως στους κήπους του Κένσινγκτον έχει μείνει κάτι από το πνεύμα του. 

Σε ποιες ηλικίες απευθύνεται

Ο Πήτερ Παν, ως λογοτεχνική ενσάρκωση του αιώνιου παιδιού απευθύνεται σε όλους. Σε όσους είναι παιδιά, παραμένουν (συναισθηματικά) ή ήταν (και δεν αισθάνονται πως είναι πια) παιδιά. Η συγκεκριμένη έκδοση απευθύνεται σε βιβλιόφιλα παιδικά χέρια που θα την σεβαστούν. Είναι ένα βιβλίο κατάλληλο για τα παιδιά των τελευταίων τάξεων του δημοτικού και του γυμνασίου.

Ποιος είναι ο συγγραφέας

Ο Τζέιμς Μάθιου Μπάρι γεννήθηκε στη Σκωτία τον Μάιο του 1860 και πέθανε το 1937. Συγγραφέας μυθιστορημάτων και θεατρικών έργων, έχει περάσει στην ιστορία ως ο δημιουργός του αρχετυπικού ήρωα Πήτερ Παν, του αγοριού που δεν μεγαλώνει ποτέ. Τα βιώματά του και η γνωριμία του με τους γιους της οικογένειας Ντέιβις (με την οποία συνδέθηκε φιλικά και τα παιδιά της οποίας ατύπως υιοθέτησε μετά τον πρόωρο θάνατο των γονιών τους) αποτέλεσαν πηγή έμπνευσης για να δημιουργήσει τον αγέραστο Πήτερ Παν και τη Χώρα του Ποτέ.

Το έργο του, εν μέρει, το οφείλουμε στα όσα βίωσε στην παιδική του ηλικία∙ όταν ήταν 6 ετών πέθανε ο κατά 8 χρόνια μεγαλύτερος αδελφός του και ο ίδιος προσπάθησε, μάλλον μάταια, να αναπληρώσει το κενό στην καρδιά της μητέρας του η οποία φαίνεται να έβρισκε παρηγοριά στη σκέψη πως αφού το αγαπημένο και αδικοχαμένο παιδί της δεν θα μεγάλωνε ποτέ, άρα και δεν θα έφευγε ποτέ από κοντά της.

Μελετητές του έργου του έχουν γράψει για τον Μπάρι πως διέθετε ό,τι χρειάζεται κανείς για να γίνει καλός συγγραφέας: ταλέντο και δυστυχισμένη παιδική ηλικία.

Ο Μπάρι κληροδότησε τα δικαιώματα του έργου του στο Great Ormond Street Hospital, ένα από τα σημαντικότερα παιδιατρικά νοσοκομεία της Βρετανίας.

Ποιος είναι ο εικονογράφος

Ο Άρθουρ Ράκχαμ γεννήθηκε το 1867 στο Λονδίνο. Εργάστηκε ως δημοσιογράφος και εικονογράφος, αλλά αυτή η δραστηριότητα έγινε σύντομα η κύρια ενασχόλησή του. Η ποιότητα της δουλειάς του ως εικονογράφου αναγνωρίστηκε πολύ γρήγορα∙ τιμήθηκε με αρκετά βραβεία ενώ έργα του συμπεριελήφθησαν σε έκθεση στο μουσείο του Λούβρου το 1914.

Ασχολήθηκε τόσο με την μονόχρωμη όσο και με την έγχρωμη εικονογράφηση, αναπτύσσοντας μια δική του τεχνική με επιρροές από την ιαπωνική τεχνοτροπία της ένδοξης περιόδου Μεïτζί.

Θεωρείται ένας από τους κύριους εκφραστές της χρυσής εποχής για την εικονογράφηση βιβλίων στη Βρετανία, μια περίοδος που διήρκησε από το ξεκίνημα του 20ου αιώνα μέχρι το ξέσπασμα του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου. Την περίοδο αυτή η εικονογράφηση είχε πρωταρχικό ρόλο στα έντυπα (περιοδικές εκδόσεις, εφημερίδες, βιβλία) και τα εικονογραφημένα βιβλία δεν ήταν συνώνυμα των βιβλίων για παιδιά. Αποτελούσαν ποιοτικές εκδόσεις, ιδιαίτερα πολυτελείς σε πολλές περιπτώσεις, που προορίζονταν για ακριβά δώρα καθώς δεν ήταν λίγες οι φορές που εξαιτίας του υψηλού κόστους έκδοσης κυκλοφορούσαν σε περιορισμένα, αριθμημένα αντίτυπα.

Τα έργα του Ράκχαμ, δημοφιλή ως σήμερα, τα συναντάμε πλέον κυρίως σε καρτ ποστάλ και αφίσες. Τα πρωτότυπα ωστόσο εξακολουθούν να διακινούνται σε δημοπρασίες έργων τέχνης.

Οι εκδόσεις Ίσις αναδεικνύουν την εικονογράφηση του Ράκχαμ πλαισιώνοντας την με φροντίδα και ιδιαίτερη καλαισθησία.

Ο Ράκχαμ εικονογράφησε και άλλα κλασσικά παραμύθια όπως η Σταχτοπούτα και η Ωραία Κοιμωμένη.

Για ποιο λόγο θα το αγαπήσουν τα παιδιά

Στα σημερινά παιδιά, ο Πήτερ Παν, είναι γνωστός από την ντισνεϊκή του εκδοχή, ίσως και από κάποια θεατρική παράσταση. Τα παιδιά των τελευταίων τάξεων του δημοτικού και του γυμνασίου θα γνωρίσουν με αυτή την έκδοση τις απαρχές του ήρωα που πέρασε στην τυπολογία του παραμυθιού και, υπό την προϋπόθεση ότι θα αφεθούν στη χαρά της ανάγνωσης και μιας εικονογράφησης διαφορετικής από ό,τι έχουν συνηθίσει, θα αντιληφθούν για ποιο λόγο έγινε αρχετυπικός.

Για ποιο λόγο να το προτιμήσουν οι γονείς

Οι γονείς να προτιμήσουν αυτήν την φροντισμένη έκδοση (παρά την υψηλή της τιμή) προκειμένου να εμπλουτίσουν τη βιβλιοθήκη τους (και όχι μόνο αυτή των παιδιών) με ένα βιβλίο αναφοράς από κάθε άποψη: κειμένου, εικονογράφησης αλλά και έκδοσης. Επιλέγοντας τον Πήτερ Παν στους κήπους του Κένσινγκτον θα προσφέρουν αισθητική απόλαυση και πλούσια ερεθίσματα στα παιδιά αλλά και τους ίδιους.

Η ΕΛΕΝΗ ΚΟΡΟΒΗΛΑ είναι δημοσιογράφος.

Ο Πήτερ Παν στους κήπους του Κένσινγκτον