algorithmos ths sofias

Για το βιβλίο «Ο αλγόριθμος της Σοφίας» του Μανώλη Ανδριωτάκη (εκδ. Κριτική)

Του Σωτήρη Βανδώρου

Όσον αφορά τα σχετικά ζητήματα, οι σημερινοί άνθρωποι στο μυαλό μου διακρίνονται σε δυο κατηγορίες: σε αυτούς που γεννήθηκαν και πέρασαν τουλάχιστον τα πρώτα διαμορφωτικά χρόνια τους σε αναλογικό περιβάλλον και στις νεότερες γενιές που είναι «ψηφιακά γηγενείς». Ανήκοντας στην πρώτη κατηγορία, ζηλεύω τους σημερινούς πιτσιρικάδες που απόλαυσαν το πρώτο τους μουντιάλ σε αψεγάδιαστη, κρυστάλλινη εικόνα – ενώ εγώ είδα τα πρώτα μου σε ασπρόμαυρη οθόνη που έκανε και τα «χιόνια» της. Τους ζηλεύω που ακούν μουσική στις μικροσκοπικές mp3 συσκευές τους έχοντας «κατεβάσει» πιθανά και απίθανα μουσικά ακούσματα από το διαδίκτυο (καινοτομία για τη γενιά μου ήταν το Walkman!). Χρειάζεται να συνεχίσω για κινητά, υπολογιστές και δεν-ξέρω-τι-άλλο; Με καταλαβαίνετε, νομίζω.

Να, λοιπόν, που η ευκολία, η αμεσότητα, ο πολλαπλασιασμός των δυνατοτήτων έχουν τα πλεονεκτήματα, αλλά και τα μειονεκτήματά τους.

Υπάρχει βέβαια και η άλλη όψη. Εμείς της αναλογικής εποχής (της εποχής των δεινοσαύρων, δηλαδή, για τους σημερινούς νέους) είχαμε πρώτα μάθει ένα-δυο πράγματα (όσο τα έμαθε ο καθένας μας). Δεν βασιστήκαμε στον διορθωτή του Word για τη σωστή ορθογραφία, κατανοούσαμε τη διαφορά δημόσιου-ιδιωτικού (ελλείψει μέσων κοινωνικής δικτύωσης όπου οι δυο κόσμοι συμφύρονται), κι εκτιμούσαμε την κοπιώδη και χρονοβόρα, ενίοτε, προσπάθεια να βρούμε ένα δυσεύρετο βιβλίο (προ ψηφιακών βιβλιοπωλείων και καταλόγων βιβλιοθηκών). Η, ας πούμε, θυμάμαι πόσο πολύτιμο θεωρούσα το φιλμ της πρώτης μου Kodak (μπορεί και σε όλη της τη «ζωή» να ‘χει βγάλει όσες φωτογραφίες βγάζει ένας σημερινός έφηβος με το κινητό του σε μια εβδομάδα), αλλά και τη λαχτάρα όταν το πήγαινα για εμφάνιση (πέτυχα εκείνο το καρέ; έχει βγει τίποτα της προκοπής;). Να, λοιπόν, που η ευκολία, η αμεσότητα, ο πολλαπλασιασμός των δυνατοτήτων έχουν τα πλεονεκτήματα, αλλά και τα μειονεκτήματά τους.

Διαβάζοντας, ωστόσο, το βιβλίο του Μανώλη Ανδριωτάκη, αντιλήφθηκα ότι στην προσχηματισμένη αυτή αντίληψη θα πρέπει να προσθέσω μια εικόνα περισσότερο περίπλοκη και διφορούμενη. Ο συγγραφέας απευθύνεται πρωτίστως σε ένα πιο νεανικό κοινό που είναι εξοικειωμένο με τη συνεχή αναπροσαρμογή στο ταχύτατα εξελισσόμενο και διευρυνόμενο ψηφιακό μας περιβάλλον, αλλά ταυτόχρονα και πιο ευάλωτο σε κινδύνους και παγίδες για τις οποίες εμείς οι «αναλογικοί» είμαστε πιθανόν περισσότερο υποψιασμένοι. Όμως, στ’ αλήθεια τελικά μας αφορά όλους, γιατί ο καθένας μας (και βέβαια δεν είναι μόνο διαγενεακές οι διαφορές) όσο πιο βαθιά εισέρχεται στον ψηφιακό κόσμο τόσο πιο πολύ εκτεθειμένος γίνεται σε χίλιους δυο κινδύνους. Φερ’ ειπείν, αν οι «αναλογικοί» κατά τεκμήριο μπορούν να αντιληφθούν καλύτερα τη σημασία της προστασίας της ιδιωτικότητάς τους, δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι είναι και τεχνικά ενήμεροι για το πώς να το κάνουν και κυρίως για το εάν έχουν συνειδητοποιήσει ότι είναι μόνον εν μέρει στο χέρι τους, πλέον. Αν επιμένω στους κινδύνους είναι γιατί αυτό κάνει κι ο συγγραφέας, σε καμία ωστόσο περίπτωση από τεχνοφοβική σκοπιά.

algorithmos sofias

Έχουμε εδώ στ’ αλήθεια μια συναίρεση ενός καθιερωμένου από την αρχαιότητα μοτίβου, αυτό του διαλόγου, με την ιλιγγιώδη, ακανόνιστη κι ενίοτε απροσδόκητη διέλευση από λιμάνια ξένα του ψηφιακού ωκεανού.

Ο Ανδριωτάκης, ένας από τους πρώτους και πλέον καθιερωμένους bloggers στην Ελλάδα, παρακολουθεί συστηματικά την εξέλιξη του ψηφιακού κόσμου για τον οποίο εξάλλου έχει γράψει κι άλλα βιβλία. Το συγκεκριμένο με αιφνιδίασε στην αρχή, καθώς το περίμενα αρκετά διαφορετικό, κάτι σαν ένα συνοπτικό textbook, με την ανάλογη συμβατική δομή. Όμως αυτό που σκαρώνει τελικά έχει ισχυρά στοιχεία προσομοίωσης ενός διαδικτυακού «σερφαρίσματος» ενταγμένο σε μια ελεύθερη συζήτηση μεταξύ του «δασκάλου» και της «Σοφίας». Οι δυο περσόνες ανταλλάσσουν σκέψεις και απορίες (με τον δάσκαλο βεβαίως να κομίζει κατεξοχήν τις γνώσεις του) οι οποίες συχνά, λες και λειτουργούν σαν δικτυακοί υπερσύνδεσμοι, μας μεταφέρουν από το ένα θέμα στο άλλο ή σε μια ειδικότερη όψη του. Μας μεταδίδεται έτσι μια αίσθηση επάλληλων κυματισμών, που μας επαναφέρουν στη θέση που βρισκόμασταν νωρίτερα (δηλαδή στα κύρια ζητήματα γύρω από τα οποία περιστρέφεται το βιβλίο), έχοντας όμως διέλθει από άγνωστα ή όχι-και-τόσο-γνωστά σημεία. Έχουμε εδώ στ’ αλήθεια μια συναίρεση ενός καθιερωμένου από την αρχαιότητα μοτίβου, αυτό του διαλόγου, με την ιλιγγιώδη, ακανόνιστη κι ενίοτε απροσδόκητη διέλευση από λιμάνια ξένα του ψηφιακού ωκεανού.

Δεν θα σταθώ σε πλείστα επιμέρους περιεχόμενα του βιβλίου, όλα τους σημαντικά, επίμαχα και επίκαιρα στα οποία περιλαμβάνονται και οι πλέον πρόσφατες τάσεις και φαινόμενα. Θα επικεντρωθώ επιλεκτικά σε αυτά που νομίζω διακρίνει και ο ίδιος ο συγγραφέας και κυρίως στη γενική του προσέγγιση. Μετέχουμε εξ αντικειμένου στη συνθήκη ενός κόσμου που μας κατακλύζει από ψηφιακές συσκευές, εφαρμογές και δικτυώσεις. Ε, λοιπόν, πρέπει να συνειδητοποιήσουμε καλύτερα τι σημαίνει το κάθε τι, να στοχαστούμε τις συνέπειες των ψηφιακών μας ενεργειών ως πολίτες και ως ιδιώτες. Δεν σημαίνει αυτό να φοβόμαστε και τον ίσκιο μας, να απαρνηθούμε τις πρωτόγνωρες δυνατότητες που μας παρέχει η τεχνολογία, να πάρουμε τα όρη και τα βουνά. Σημαίνει να γίνουμε πιο προσεκτικοί, να φροντίσουμε να μάθουμε δυο-τρία πράγματα παραπάνω για το πώς λειτουργούν τα πράγματα στο παρασκήνιο (δηλαδή τις μη εμφανείς όψεις τους). Είναι σοκαριστικό, ας πούμε, το πόσα δεδομένα συγκεντρώνουν για εμάς οι επιχειρηματικοί κολοσσοί μέσω των ψηφιακών ιχνών μας που οικειοθελώς, υποτίθεται, τα καθιστούμε φανερά και εκείνοι τα αξιοποιούν ποικιλοτρόπως.

Εάν κάπου βολευόμαστε πρώτοι εμείς δίνοντάς τους το τάμπλετ, τότε ας αναλάβουμε και την ευθύνη των μάλλον αναμενόμενων αποτελεσμάτων...

Θα σταθώ σε ένα ειδικότερο θέμα που θίγει ο Ανδριωτάκης πολύ εύστοχα. Πολλοί γονείς δυσφορούν: «κολλημένο στο τάμπλετ όλη μέρα είναι το παιδί μου». Εδώ, λοιπόν, αξίζει να αναρωτηθούμε ως γονείς τι κάνουμε και κυρίως τι υπόδειγμα δίνουμε: εάν τα παιδιά μας μας βλέπουν συνέχεια με ένα κινητό ή έναν υπολογιστή, εάν τα φωτογραφίζουμε εκατό φορές την ημέρα, εάν κάπου βολευόμαστε πρώτοι εμείς δίνοντάς τους το τάμπλετ, τότε ας αναλάβουμε και την ευθύνη των μάλλον αναμενόμενων αποτελεσμάτων. Και κάτι τελευταίο που τυχαίνει να γνωρίζω ότι το κάνει ο ίδιος ο συγγραφέας χρόνια τώρα και δεν το πετά σαν πυροτέχνημα. Μας καλεί να κάνουμε πότε-πότε ψηφιακή «αποτοξίνωση», δηλαδή να απέχουμε από τον ψηφιακό κόσμο, για λίγες μέρες έστω. Αυτό είναι στ’ αλήθεια και ένα τεστ για το πόσο εξαρτημένοι ή ακόμη και εθισμένοι είμαστε σε αυτόν. Ίσως τώρα είναι και η καταλληλότερη εποχή να το επιχειρήσουμε. Τι λέτε;

* Ο ΣΩΤΗΡΗΣ ΒΑΝΔΩΡΟΣ είναι λέκτορας Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου.


Απόσπασμα από το βιβλίο

«Αν δεις ότι η χρήση σου [ψηφιακών συσκευών] τείνει να γίνει ρηχή, ψυχαναγκαστική, αν νιώσεις ότι εθίζεσαι, κάνε ένα βήμα πίσω και δες τη μεγάλη εικόνα. Θέσε ερωτήσεις στον εαυτό σου: "Τι θέλω εδώ;", "Τι κάνω εδώ;", "Πόσο χρόνο σπαταλάω;", "Μήπως έχω εθιστεί;", "Τι δεν κάνω τώρα;". Αν οι απαντήσεις που θα πάρεις δεν σε ικανοποιούν, ψάξε βαθύτερα. Αναγνώρισε το γεγονός ότι οι ψηφιακές εφαρμογές είναι έτσι σχεδιασμένες ώστε να σε εθίζουν. Αυτή είναι η πιο κρίσιμη γνώση του Αλγόριθμου της Σοφίας. Εξέταζε, κάνε έρευνες, αναζήτησε, ενημερώσου, μείνε σε κατάσταση εγρήγορσης, μην εφησυχάζεις». (σελ. 161-62).


exof andriotakisΟ αλγόριθμος της Σοφίας
Για χρήστες εξυπνότερους από τις συσκευές τους
Μανώλης Ανδριωτάκης
Κριτική 2018
Σελ. 176, τιμή εκδότη €12,00 

alt

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΜΑΝΩΛΗ ΑΝΔΡΙΩΤΑΚΗ

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Είναι η πρόοδος μύθος;

Είναι η πρόοδος μύθος;

Του Σωτήρη Βανδώρου

«Όποιος θεωρεί ότι οι άνθρωποι αγαπούν την ελευθερία, πρέπει να είναι έτοιμος να δει σχεδόν όλη την ιστορία ως ένα λάθος». Πρόκειται για έναν από τους πολλούς αφορισμούς που περιέχονται στη Σιωπή των ζώω...

Θέλουμε πολίτες, όχι χρήσιμες μηχανές

Θέλουμε πολίτες, όχι χρήσιμες μηχανές

Του Σωτήρη Βανδώρου

Η γνώση, η καινοτομία, η τεχνολογία συνιστούν πολύτιμους πόρους στο πλαίσιο του αδυσώπητου οικονομικού ανταγωνισμού μεταξύ των κρατών. Και πολλά από αυτά επιχειρούν να ε...

Εγώ, ένα εμπόρευμα

Εγώ, ένα εμπόρευμα

Του Σωτήρη Βανδώρου

Μια ανατομία της κουλτούρας του καταναλωτισμού που αποκτά δραματική επικαιρότητα λόγω της οικονομικής κρίσης

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Μεταφραστικές στιχομυθίες

Μεταφραστικές στιχομυθίες

Ερωταποκρίσεις από παλαιότερες συνομιλίες και συνεντεύξεις με ποιητές και μεταφραστές.

Του Κώστα Κουτσουρέλη

Πώς επιλέγουμε τα κείμενα που μεταφράζουμε;

Με ποικίλους τρόπους και για όλους τους δυνατ...

Η βιογραφία της Άνγκελα Μέρκελ κυκλοφορεί στα ελληνικά

Η βιογραφία της Άνγκελα Μέρκελ κυκλοφορεί στα ελληνικά

«Η Καγκελάριος» είναι μια καθηλωτική πολιτική βιογραφία και ταυτόχρονα μια προσωπική ανθρώπινη ιστορία ενός αουτσάιντερ: μιας χημικού, κόρης πάστορα, η οποία μεγάλωσε στην Ανατολική Γερμανία και κατάφερε να γίνει η άτυπη ηγέτιδα της Δύσης. Στα ελληνικά θα κυκλοφορήσει από τις Εκδόσεις Ψυχογιός στις 21 Οκτωβρίου...

Προσωπικότητες στο Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού: Στέλιος Ράμφος

Προσωπικότητες στο Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού: Στέλιος Ράμφος

Το Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού στις «Προσωπικότητες» Σεπτεμβρίου 2021 παρουσιάζει τον Στέλιο Ράμφο.

Επιμέλεια: Book Press

Στέλιος Ράμφος: κορυφαίος στοχαστής, πολυγραφότατος συγγραφέας και από τους πλέον επιδραστικούς σύγχρονους φιλοσόφους.

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός διηγήματος από την ανθολογία του Franz Kafka «Γιοζεφίνε η αοιδός και άλλα διηγήματα» (μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, επίμετρο: Κατερίνα Καρακάση) που κυκλοφορεί στις 6 Αυγούστου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στὴ συναγωγή μας... ...

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βραβευμένο με Booker 2020 μυθιστόρημα του Douglas Stuart «Σάγκι Μπέιν» (μτφρ. Σταυρούλα Αργυροπούλου), που κυκλοφορεί στις 30 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Άγκνες αναδύθηκε έγκαιρα α...

Χίλιοι διάβολοι, του Φρανκ Γκολντάμερ (προδημοσίευση)

Χίλιοι διάβολοι, του Φρανκ Γκολντάμερ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Frank Goldammer «Χίλιοι διάβολοι» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου), που κυκλοφορεί την 1 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Χέλερ μπήκε στο εστιατόριο από την ανοιχτή πόρτα στη...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ