golgota

Του Γιώργου Π. Πεφάνη 

Golgóta picnic του Ροδρίγο Γκαρσία στο Ελληνικό Φεστιβάλ 16-6-2012

Ο Γογλοθάς του Ροδρίγο Γκαρσία είναι μία παράσταση που κινείται στον χώρο του αινιγματικού, αλλά δεν καταφέρνει να απαγκιστρωθεί από τη στρατηγική του παράδοξου. Και εξηγούμαι γιατί.

Το παράδοξο, όσο έντονο και αν είναι, μπορεί να γίνει κατανοητό είτε μέσα από τη σκιαγράφηση των αντιθετικών πόλων του είτε με τη χαρτογράφηση των αντικρουόμενων κινήσεών του. Ο Jacques Rancière λ.χ. μας έχει δείξει πολλές τέτοιες κινήσεις στο πλαίσιο της πολιτικής τέχνης,[1] όπου οι κινήσεις της παράδοξης επιφάνειας μαρτυρούν ή προϊδεάζουν (για) ένα νόημα βαθύτερο από αυτό που μπορεί να δεχθεί η λογική ή η ίδια η εμπειρία του παραδόξου. Το παρά-το-δοκούν επομένως βρίσκεται έξω από ή σε αντίθεση με τη δόξα, τη φαινομενικότητα που γεννά τις γνώμες, την εμπειρικότητα που οδηγεί σε εύλογες αποφάνσεις.

Το αινιγματικό όμως είναι κάτι άλλο. Δεν διαθέτει αδιαπέραστες επιφάνειες, ούτε αντιθετικούς πόλους για να πιαστεί η σκέψη. Είναι ένα συνεχές ολίσθημα μέσα σε ένα κόσμο ελλειπτικών νοημάτων και απροσδιόριστων σαγηνευτικών μορφών, ένα κόσμο ανέστιας απόλαυσης και έκκεντρης υπόσχεσης, κατά την οποία το υποσχόμενο είναι θολό, πνιγμένο στις αμφισημίες, καθώς ούτε ο θεατής, αλλά ούτε και ο performer μπορούν να καθορίσουν τη μυστηριώδη απαρχή και στόχευση της υπόσχεσης. Η αινιγματική στιγμή μίας παράστασης (οι φαινομενολόγοι θα μιλούσαν για σημαδιακή στιγμή) συνδέεται πάντα με την πρόσκαιρη κατάρρευση των σχέσεων που συγκροτούν μία κατάσταση και με τη συνακόλουθη ανάδυση ενός συμβάντος, εννοούμενου ως το αναπάντεχο, το μη αναγώγιμο στην κατάσταση, το αθεμελίωτο πολλαπλό ─ για να χρησιμοποιήσω τον όρο του Alain Badiou.[2]

Ο Γκαρσία προσπαθεί να δημιουργήσει μια ατμόσφαιρα αινίγματος και ταυτόχρονα να αποδομήσει μύθους και επιμύθια που σχετίζονται με τη θυσία τόσο από θεολογικής, όσο και από οικονομικής και κοινωνικής πλευράς. Το ανυπέρβλητο όριο της απαρχής τίθεται με τη θυσία του Χριστού στον Γολγοθά: αυτή είναι η ιδρυτική πράξη του δυτικού πολιτισμού, μετά την αρχαιοελληνική πόλη, η μεταφυσική της απουσίας που στοιχειώνει κάθε ηθική παρουσία στον σύγχρονο κόσμο. Αποδιαρθρώνοντας την πράξη αυτή μέσω της παράστασης κερματισμένων σκηνικών δράσεων, ο αργεντινός σκηνοθέτης θέλει να διαμορφώσει ένα αινιγματικό περιβάλλον, αλλά καταλήγει σε μάλλον ασθενείς παραδοξότητες, που δεν ξενίζουν ιδιαίτερα τον σύγχρονο θεατή. Κανένα αίνιγμα δεν αφήνει η μικροκάμερα στα γεννητικά όργανα ή το στόμα που μηρυκάζει τις βιομηχανικές τροφές: η εκμηδένιση της απόστασης που μας χωρίζει από τις ζωτικές λειτουργίες της ζωής (βρώση, έρωτας, αναπαραγωγή), δεν απελευθερώνει, αλλά απογυμνώνει το αίνιγμα της ζωής, το αποστεώνει σε μια σειρά κοινότυπων λειτουργιών.

Από την άλλη μεριά, οι βιβλικές αφηγήσεις (στις οποίες, ειρήσθω εν παρόδω, ο σκηνοθέτης βρίσκει πλήθος ανοησιών) αντικαθίστανται από ατομικές αφηγήσεις των performers (εννοείται άνευ ανοησιών) και δήθεν σοκαριστικά σχόλια για τον βιβλικό λόγο και την καθολική κουλτούρα, που προκάλεσαν αντιδράσεις στη Γαλλία στο τέλος του 2011 (τις οποίες ο δημοσιογραφικός λόγος, ως αναμενόταν, αξιοποίησε πλήρως). Δεδομένου ότι στο αθηναϊκό κοινό δεν προκλήθηκε καμία τέτοιου είδους αντίδραση πιθανώς σημαίνει δύο πράγματα: είτε έχουμε εθιστεί πλέον στο βλάσφημο και το βέβηλο είτε η παράσταση του Γκαρσία δεν μπορεί να σοκάρει. Μπορεί να ισχύουν και τα δύο και να αλληλοσυμπληρώνονται.

golgota_picnicΑν η σύγχρονη πολιτισμική Βαβέλ μπορεί να απεικονιστεί με έναν πύργο από ψωμάκια ταχυφαγείων που κλείνουν μέσα τους ζωντανά σκουλήκια (αυτή ήταν πράγματι μία από τις ισχυρές εικόνες της παράστασης), τότε πώς μπορεί να απεικονιστεί η θεατρική Βαβέλ του Γολγοθά; Με μπογιατισμένα σώματα, που μπορεί να θυμίσουν κατά περίπτωση τη ζωντανή ζωγραφική της δεκαετίας του ’60, το MeatJoy της Carolee Schneemann (1964) ή τo InPerformance των Kipper Kids (1978), εάν εξαιρέσουμε το ζελέ στα μαλλιά; Με τον Μαρίνο Φορμέντι γυμνό να παίζει χωρίς παρτιτούρα ολόκληρες τις Επτά τελευταίες λέξεις του Χριστού στον σταυρό του Haydn, μια απόλυτα κλασικιστική μουσική σε ένα απόλυτα μεταμοντέρνο σκηνικό, με τους ηθοποιούς να βρίσκονται εκτός δράσης και εκτός παράστασης και τα ψωμάκια άδεια να κατακλύζουν τη σκηνή περιμένοντας το μπιφτέκι που θα αγκαλιάσουν; Με όλα αυτά μαζί και με έναν έντονο διακειμενικό ιστό που υφαίνεται γύρω από εικαστικές αναπαραστάσεις, φιλοσοφικές ιδέες, θεολογικές στάσεις και πολιτικούς προβληματισμούς.

Ο Γκαρσία χτίζει ουσιαστικά επί σκηνής αυτό που θέλει να σαρκάσει και να υπονομεύσει: τον υβριδισμό και το συγκρητισμό, τη Βαβέλ και το πολιτιστικό μωσαϊκό. Εκμεταλλεύεται με ειρωνικό τρόπο εδάφια της Βίβλου και στήνει πάνω στο βιομηχανικό ζυμάρι τη θεολογία του ετερόκλιτου, σαρκάζει τον καταναλωτισμό (το σώμα ως τροφή, όχι πλέον η τροφή ως σώμα του αόρατου Θεού που εκλείπει) καταναλώνοντας ο ίδιος ασύστολα κοινούς τόπους και τετριμμένες αναφορές, χλευάζει τη θυσιαστική λατρεία θυσιάζοντας ανενδοίαστα την πρώτη βρώσιμη ύλη. Μήπως όμως έτσι αυτοϋπονομεύεται η υπονόμευση; Ο Haydn του δεύτερου μέρους προκαλεί κάποιες αμυδρές υποψίες ότι υπάρχει μια δεύτερη σκέψη στον Γκαρσία. Αλλά ακόμα και αν υπάρχει, η σκέψη αυτή δεν υλοποιείται επί σκηνής.

Στον Γολγοθά δεν είναι δυνατή πλέον η θυσία που ως τέτοια προϋποθέτει ένα επέκεινα της θυσιαστικής πράξης. Υπάρχει μόνο η καταστροφή των σημείων ως συναρθρώσεων νοηματικών ενοτήτων, η αδηφαγία μιας κενής θεολογίας που αποκαθηλώνει τον υπερβατικό λόγο για να ενθρονίσει τελικά τον πολιτιστικό πολτό. Άρα, καμία αινιγματική στιγμή στη θεολογία του πολτού, μόνο πρόχειρες παραδοξότητες που (δυστυχώς ή ευτυχώς) δεν μπορούν πλέον να μας σοκάρουν.


[1] Jacques Rancière: Le spectateur émancipé, La fabrique, Paris 2008, σσ. 56-92.
[2] Alain Badiou: Από το είναι στο συμβάν, Πατάκης, Αθήνα 2007, σ. 31.

 

 

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Protect me

Protect me

Protect me από τη Schaubühne και τον Falk Richter στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών

Του Γιώργου Π. Πεφάνη ...
Μέδουσα

Μέδουσα

Του Γιώργου Π. Πεφάνη

Σχέδια και αυτοσχεδιασμοί για σχεδίες και ναυάγια σε σκηνοθεσία Θωμά Μοσχόπουλου στο Ελληνικό Φεστιβάλ

Το ενδιαφέρον της μουσικοθεατρικής περφόρμανς Μέδουσα: Σχέδια και αυτοσχ...

Μια σαρωτική μονογραφία

Μια σαρωτική μονογραφία

Του Γιώργου Π. Πεφάνη

Ο καθηγητής Βάλτερ Πούχνερ με σαρωτικό τρόπο διατρέχει όλο το σώμα της καμπανελλικής εργογραφίας στην ογκώδη μονογραφία του «Τοπία ψυχής και μύθοι πολιτείας: Το θεατρικό σύμπαν του Ιάκωβου Καμπανέλλη». ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

ΙΝSEQS: Μάθημα μπαλέτου με noise-punk συνθέσεις στην καλύτερη παράσταση χορού φέτος

ΙΝSEQS: Μάθημα μπαλέτου με noise-punk συνθέσεις στην καλύτερη παράσταση χορού φέτος

Για την παράσταση «ΙΝSEQS» σε χορογραφία του Δημήτρη Μυτιληναίου, η οποία παρουσιάστηκε στον πρώην εκθεσιακό χώρο αυτοκινήτων της Φίατ, στο Κουκάκι.

Του Νίκου Ξένιου

Οι σωματικές αναπαραστάσεις που επιδιώκει το μπαλέτο είναι πολύ συγκεκριμένες. Η ...

«Έλγκαρ», του Αχιλλέα Κυριακίδη (κριτική)

«Έλγκαρ», του Αχιλλέα Κυριακίδη (κριτική)

Για το βιβλίο του Αχιλλέα Κυριακίδη «Έλγκαρ» (εκδ. Πατάκη).

Της Τιτίκας Δημητρούλια

Πιστός όπως πάντα στη μικρή φόρμα σε κάθε έκφανση της δημιουργίας του, ο Αχιλλέας Κυριακίδης προσδιορίζει, στη νέα του συλλογή, ειδολογικά τα κείμενά του με όρους μουσι...

«Οι κεφαλές του Κέρβερου», της Φράνσις Στίβενς – Παλπ πρωτοπορία και επιστημονική φαντασία

«Οι κεφαλές του Κέρβερου», της Φράνσις Στίβενς – Παλπ πρωτοπορία και επιστημονική φαντασία

Για το μυθιστόρημα «Οι κεφαλές του Κέρβερου» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος) της Φράνσις Στίβενς που κυκλοφορεία από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος. Στην κεντρική φωτογραφία, η συγγραφέας.

Του Κυριάκου Αθανασιάδη

Γεννημένη το 1884, ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Στο σπίτι: Μια περιδιάβαση στην Ιστορία από δωμάτιο σε δωμάτιο», του Μπιλ Μπράισον (προδημοσίευση)

«Στο σπίτι: Μια περιδιάβαση στην Ιστορία από δωμάτιο σε δωμάτιο», του Μπιλ Μπράισον (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Bill Bryson «Στο σπίτι: Μια περιδιάβαση στην Ιστορία από δωμάτιο σε δωμάτιο» (μτφρ. Κωστής Πανσέληνος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο ΠΙΝΑΚΑΣ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡ...

«Ξενοδοχείο Metropol», του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Ξενοδοχείο Metropol», του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Eugen Ruge «Ξενοδοχείο Metropol» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου), το οποίο κυκλοφορεί στις 6 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Συζήτηση στον πέμπτο όροφο

...
«Τα πουλιά που ήθελαν να τραγουδήσουν», της Τσάρλι Τζέιν Άντερς (προδημοσίευση)

«Τα πουλιά που ήθελαν να τραγουδήσουν», της Τσάρλι Τζέιν Άντερς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Charlie Jane Anders «Τα πουλιά που ήθελαν να τραγουδήσουν» (μτφρ. Πόλυ Μοσχοπούλου), το οποίο κυκλοφορεί στις 30 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Φουρφούρι.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το Δέντρο δεν μιλούσε. ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS: Δυο πολύ χρήσιμα βιβλία

Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS: Δυο πολύ χρήσιμα βιβλία

Η επιδημία του AIDS επηρεάζει με πολλούς τρόπους τη ζωή χιλιάδων οροθετικών στη χώρα μας ενώ οι νέες μολύνσεις κάθε χρόνο είναι εκατοντάδες. Το 1988 ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας καθιέρωσε την 1η Δεκεμβρίου ως Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS. Προσεγγίζουμε το θέμα με οδηγούς δύο καλά βιβλία, πολύ διακριτά μεταξύ τους...

Εδώ Πολυτεχνείο: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζουν τα παιδιά σε δυο βιβλία

Εδώ Πολυτεχνείο: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζουν τα παιδιά σε δυο βιβλία

Καθώς η χρονική απόσταση που μας χωρίζει από την εξέγερση του Πολυτεχνείου πλησιάζει τον μισό αιώνα, τίθεται το ερώτημα πώς να μιλήσουμε στα σημερινά παιδιά για ένα από τα κομβικότερα γεγονότα της σύγχρονης Ιστορίας της Ελλάδας που για τα ίδια δεν είναι παρά μια αργία μεταξύ 28ης Οκτωβρίου και Χριστουγέννων.

...
11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ