protect_me_2

Protect me από τη Schaubühne και τον Falk Richter στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών

Του Γιώργου Π. Πεφάνη

Η επανεμφάνιση του Falk Richter στην αθηναϊκή σκηνή δεν αποτελεί έκπληξη. Τα γνωστά στην Ελλάδα έργα του Ο Θεός είναι dj (θέατρο «Αμόρε» 2000) Σε κατάσταση εξαίρεσης (θέατρο «Θησείο» 2011) και ο αναγνωρισμένος πολιτικοποιημένος λόγος του, τόσο από την πλευρά του συγγραφέα, όσο και από εκείνη του σκηνοθέτη, καθιστούν σχεδόν εύλογη την παρουσίαση της παράστασης Protect me στο αθηναϊκό κοινό εν μέσω οικονομικής και πολιτικής κρίσης. Μιας παράστασης που έγινε δεκτή με θέρμη από διάφορα ευρωπαϊκά ακροατήρια, ίσως λόγω της αιχμηρότητάς της απέναντι σε εκείνους τους παράγοντες που επιτίθενται σήμερα στους πολιτισμικούς και πολιτικούς ιστούς της σύγχρονης Ευρώπης. 

Ωστόσο οι αναφορές στα ψυχικά, πολιτικά κοινωνικά και οικονομικά προβλήματα παραμένουν αναφορές, δεν αφομοιώνονται οργανικά σε έναν ενιαίο δραματουργικό και σκηνικό ιστό. Το Protect me μοιάζει να θέλει να προστατεύσει τους θεατές του από το βάθος των αναφορών του και τις προτάσσει ως σύντομες μονολογικές ρήσεις από ηθοποιούς που μιλούν μετωπικά στα μικρόφωνα. Εξαίρεση αποτελεί η συζήτηση γιου και πατέρα προς το τέλος της performance, όπου ο διάλογος δημιουργεί μιαν άμεση επαφή και κάποιον θεατρικό παλμό. Μοιάζει επίσης να αποφεύγει να ανιχνεύσει ένα επιχείρημα νοήματος στη βάση αυτών των προβλημάτων και να αρκείται μόνο στη δείξη τους μέσω των επιδράσεών τους στα άτομα και όχι στις συλλογικότητες. Ένας λόγος λοιπόν που ρέπει προς τις εκβολές και όχι προς την κοίτη της σημερινής κρίσης.

Πρόκειται λοιπόν για μία πολιτική performance που απομονώνει και περιορίζει τη δύναμη του πολιτικού περιεχομένου της; Κάτι τέτοιο θα αδικούσε το σχέδιο του Richter. Μήπως ο πολιτικός λόγος σήμερα δεν εκφέρεται σε τεμαχισμένα και απομονωμένα τμήματα από τα μέσα; Δεν μοιάζει συχνά αποκομμένος από την ίδια την πολιτική πραγματικότητα στην οποία αναφέρεται; Η performance θα μπορούσε κάλλιστα να εκληφθεί και ως ένα ειρωνικό σχόλιο όχι μόνο στην κρίση που βιώνει σήμερα ο δυτικός κόσμος, αλλά και στον τρόπο με τον οποίο αρθρώνει έναν λόγο γι’ αυτήν την κρίση: σχόλιο όχι μόνο για την αντίδρασή μας στην κρίση, αλλά κυρίως στο είδος και στη μορφή της αντίδρασής μας. Μονολογούμε, καταγγέλλουμε, φωνάζουμε, κλεινόμαστε στον εαυτό μας με κρίσεις πανικού, υποφέρουμε κάτω από το βαρύ πέπλο της κατάθλιψης, αλλά σπάνια συζητούμε και ακόμα πιο σπάνια ενεργούμε. Και όταν ενεργούμε, οι πράξεις μας είναι αποσπασματικές και περιστρέφονται γύρω από το άτομό μας.

Αυτό ακριβώς μας δείχνει η σκηνή της βερολινέζικης Schaubühne: έναν κόσμο σε αποδιάρθρωση και κατατονία, ανθρώπους κλεισμένους στον εαυτό τους, να βαδίζουν με σπασμωδικές κινήσεις σε απόσταση από τους άλλους, ποτέ μαζί τους, αλλά απέναντί τους. Βαδίζουν έχοντας πάντα δίπλα τους τον ψυχίατρο και τον διαφημιστή για τόνωση και παραμυθία. Εξού και η κατάσταση της διαμαρτυρίας, των καταγγελτικών μονολόγων, αλλά όχι η συμμετοχικότητα στον κοινό βίο, όχι η διατύπωση των κοινών συμφερόταν, πολύ δε λιγότερο η έκφραση μιας πολιτικής σκέψης που θα υποστήριζε τα συμφέροντα αυτά.

protect_me_250Κακώς προβάλλεται ένας δήθεν ιδιωματικός καλλιτεχνικός χαρακτήρας της παράστασης, που κινείται ανάμεσα στον χορό και το θέατρο. Όχι μόνο διότι τέτοια συνδυαστικά εγχειρήματα είναι σήμερα συνηθισμένα (και άρα καθόλου ιδιωματικά), αλλά και επειδή πάνω στη σκηνή οι δύο τέχνες συνυπήρχαν με έναν κοινότυπο τρόπο, όπου ο χορός λειτουργούσε μάλλον ως illustration του λόγου, μια εν κινήσει εικονογραφία του. Και αυτό διότι η ακροβασία μεταξύ όρχησης και υποκριτικής δεν είναι πάντα τόσο ευφυής: υπάρχουν κενά στις συνδέσεις τους, στιγμές όπου οι χορευτικές κινήσεις δεν συνομιλούν με το κείμενο. Η χορογραφία της Anouk van Dijk, δυναμική και εντυπωσιακή σε πολλά σημεία, αποδίδει τους σπασμούς μιας ραγισμένης ατομικότητας και τις κατωφερείς περιδινήσεις μιας παραπαίουσας κοινωνίας. Σε άλλα σημεία όμως οι κινήσεις μοιάζουν ξεκρέμαστες, απλές σωματικές αρθρώσεις που διατυπώνονται εκ παραλλήλου και όχι έσωθεν. Οι χορευτές διαθέτουν σαφώς μεγάλες τεχνικές δυνατότητες, η χορογραφία τις αναδεικνύει, όμως δεν μπορεί να αναδείξει και το βάθος των προβληματισμών.

Αναρωτιέμαι ποια μορφή θα είχε η παράσταση χωρίς τον έντονο πολιτικό λόγο της. Ερώτημα ίσως άκυρο, γιατί η παράσταση συνίσταται σε αυτό που συνέβη στη σκηνή της Στέγης Γραμμάτων και Τεχνών και οι όποιες άλλες υποθέσεις περιττεύουν.  Νομίζω εντούτοις ότι όλο το ενδιαφέρον κρύβεται κυρίως σε αυτόν τον έστω και αποσπασματικό, ενίοτε χιουμοριστικό και έξυπνα αυτοσαρκαστικό λόγο του Richter. Αποσπασματικότητα που προκύπτει από τον κερματισμό του λόγου, την εσωτερική του απίσχναση και την ιδιωτεία του σύγχρονου υποκειμένου. Χιούμορ, διότι σήμερα δεν μπορούμε να γράψουμε όπως έγραφε ο Büchner, μπορούμε μόνο να τον τσιτάρουμε ανάμεσα στις φράσεις μας. Αυτοσαρκασμός, γιατί εκεί που προσπαθούμε να «παίξουμε» μια σκηνή από το θέατρο του ρατσισμού ή του ναζισμού, διαπιστώνουμε ότι η σκηνή αυτή δεν είναι και τόσο «θεατρική».

Γιώργος Π. Πεφάνης

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Το παράδοξο και το αινιγματικό

Το παράδοξο και το αινιγματικό

Του Γιώργου Π. Πεφάνη 

Golgóta picnic του Ροδρίγο Γκαρσία στο Ελληνικό Φεστιβάλ 16-6-2012

Ο Γογλοθάς του Ροδρίγο Γκαρσία είναι μία παράσταση που κινείται στον χώρο του αινιγματικού, αλλά δεν καταφέρνει να απαγκιστρωθεί από τη στρ...

Μέδουσα

Μέδουσα

Του Γιώργου Π. Πεφάνη

Σχέδια και αυτοσχεδιασμοί για σχεδίες και ναυάγια σε σκηνοθεσία Θωμά Μοσχόπουλου στο Ελληνικό Φεστιβάλ

Το ενδιαφέρον της μουσικοθεατρικής περφόρμανς Μέδουσα: Σχέδια και αυτοσχ...

Μια σαρωτική μονογραφία

Μια σαρωτική μονογραφία

Του Γιώργου Π. Πεφάνη

Ο καθηγητής Βάλτερ Πούχνερ με σαρωτικό τρόπο διατρέχει όλο το σώμα της καμπανελλικής εργογραφίας στην ογκώδη μονογραφία του «Τοπία ψυχής και μύθοι πολιτείας: Το θεατρικό σύμπαν του Ιάκωβου Καμπανέλλη». ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Διαβάζοντας με τον Νίκο Κουφάκη

Διαβάζοντας με τον Νίκο Κουφάκη

Πρόσωπα από το χώρο των τεχνών, των ιδεών και του πολιτισμού, αποκαλύπτουν το δικό τους αναγνωστικό χαρακτήρα, τη μύχια σχέση τους με το βιβλίο και την ανάγνωση. Σήμερα, ο ηθοποιός Νίκος Κουφάκης απαντά σε 18 κλασικές ή απρόσμενες βιβλιοφιλικές ερωτήσεις.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Ξενοδοχείο Metropol», του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Ξενοδοχείο Metropol», του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Eugen Ruge «Ξενοδοχείο Metropol» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου), το οποίο κυκλοφορεί στις 6 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Συζήτηση στον πέμπτο όροφο

...
Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS: Δυο πολύ χρήσιμα βιβλία

Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS: Δυο πολύ χρήσιμα βιβλία

Η επιδημία του AIDS επηρεάζει με πολλούς τρόπους τη ζωή χιλιάδων οροθετικών στη χώρα μας ενώ οι νέες μολύνσεις κάθε χρόνο είναι εκατοντάδες. Το 1988 ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας καθιέρωσε την 1η Δεκεμβρίου ως Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS. Προσεγγίζουμε το θέμα με οδηγούς δύο καλά βιβλία, πολύ διακριτά μεταξύ τους...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ξενοδοχείο Metropol», του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Ξενοδοχείο Metropol», του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Eugen Ruge «Ξενοδοχείο Metropol» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου), το οποίο κυκλοφορεί στις 6 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Συζήτηση στον πέμπτο όροφο

...
«Τα πουλιά που ήθελαν να τραγουδήσουν», της Τσάρλι Τζέιν Άντερς (προδημοσίευση)

«Τα πουλιά που ήθελαν να τραγουδήσουν», της Τσάρλι Τζέιν Άντερς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Charlie Jane Anders «Τα πουλιά που ήθελαν να τραγουδήσουν» (μτφρ. Πόλυ Μοσχοπούλου), το οποίο κυκλοφορεί στις 30 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Φουρφούρι.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το Δέντρο δεν μιλούσε. ...

«Μακάβριες ιστορίες κατά Σαρλ Μποντλέρ», του Έντγκαρ Άλαν Πόε (προδημοσίευση)

«Μακάβριες ιστορίες κατά Σαρλ Μποντλέρ», του Έντγκαρ Άλαν Πόε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός διηγήματος του Edgar Allan Poe από το βιβλίο «Μακάβριες ιστορίες», έτσι όπως το μετέφρασε στα γαλλικά ο Charles Baudelaire. Η εικονογράφηση είναι του Benjamin Lacombe, ενώ η μετάφραση από τα γαλλικά είναι της Ιλέην Ρήγα. Το βιβλίο κυκλοφορεί στις 30 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Οξύ.

Επιμέλει...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS: Δυο πολύ χρήσιμα βιβλία

Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS: Δυο πολύ χρήσιμα βιβλία

Η επιδημία του AIDS επηρεάζει με πολλούς τρόπους τη ζωή χιλιάδων οροθετικών στη χώρα μας ενώ οι νέες μολύνσεις κάθε χρόνο είναι εκατοντάδες. Το 1988 ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας καθιέρωσε την 1η Δεκεμβρίου ως Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS. Προσεγγίζουμε το θέμα με οδηγούς δύο καλά βιβλία, πολύ διακριτά μεταξύ τους...

Εδώ Πολυτεχνείο: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζουν τα παιδιά σε δυο βιβλία

Εδώ Πολυτεχνείο: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζουν τα παιδιά σε δυο βιβλία

Καθώς η χρονική απόσταση που μας χωρίζει από την εξέγερση του Πολυτεχνείου πλησιάζει τον μισό αιώνα, τίθεται το ερώτημα πώς να μιλήσουμε στα σημερινά παιδιά για ένα από τα κομβικότερα γεγονότα της σύγχρονης Ιστορίας της Ελλάδας που για τα ίδια δεν είναι παρά μια αργία μεταξύ 28ης Οκτωβρίου και Χριστουγέννων.

...
11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ