medousa250

Του Γιώργου Π. Πεφάνη

Σχέδια και αυτοσχεδιασμοί για σχεδίες και ναυάγια σε σκηνοθεσία Θωμά Μοσχόπουλου στο Ελληνικό Φεστιβάλ

Το ενδιαφέρον της μουσικοθεατρικής περφόρμανς Μέδουσα: Σχέδια και αυτοσχεδιασμοί για σχεδίες και ναυάγια δεν βρίσκεται τόσο στην εύλογη αλληγορία της χειμαζόμενης πολιτικής και των ναυαγών πολιτών, αλλά στην προσωρινή έστω σύγκλιση ενός ιστορικού γεγονότος (με όλα τα παρεπόμενά του), μιας εικαστικής απεικόνισής του και μιας ζωντανής παράστασης που επιδιώκει στο παρόν να ενσαρκώσει αυτήν τη σύγκλιση. 

Ο απόπλους της φρεγάτας Μέδουσα από την αποικιοκρατική Γαλλία το 1816 είχε ως προορισμό τη Σενεγάλη και ως αποστολή την εκεί επανεγκατάσταση των αποίκων που έστελνε μια κοινωνία που είχε μόλις αποκαταστήσει τον βασιλικό θρόνο της. Μια αντιπροσωπευτική πλωτή κοινωνία σε μικροκλίμακα, με όλες τις κοινωνικές τάξεις να επιβαίνουν στο επιβλητικό πλοίο. Το υπερφίαλο εγχείρημα, όπως και η υφέρπουσα ιδεολογία του, βουλιάζει στα ρηχά νερά της Δυτικής Αφρικής, με τους επιβάτες να καταφεύγουν στις σωσίβιες λέμβους, πλην των πιο ανίσχυρων, οι οποίοι αφέθηκαν στην τύχη τους. Η σχεδία ήταν μικρή για να τους χωρέσει, τα εφόδια λιγοστά και γρήγορα ο τρόμος, η φρίκη και η πείνα άρχισαν να τους αποδεκατίζουν. Η Σχεδία της Μέδουσας, ο περιβόητος πίνακας του Τεοντόρ Ζερικώ (Théodore Gericault), απεικονίζει τους λιγοστούς ναυαγούς που διεσώθησαν από τα κύματα της φύσης και τον κανιβαλισμό των ανθρώπων, να μετεωρίζονται μεταξύ απόλυτης απόγνωσης και κρυφής ελπίδας, μεταξύ ενός νεκρού εφηβικού σώματος σε πρώτο πλάνο και μιας σκιάς καραβιού που αχνοφαίνεται στο βάθος του ορίζοντα.

sxediaΟ πίνακας αυτός αποτέλεσε την αφορμή για τον Θωμά Μοσχόπουλο, η οποία οδήγησε σε ένα πλήθος φιλοσοφικών, αισθητικών και ιστορικών αναγνώσεων σχετικών με τον πίνακα και τα γεγονότα που συνδέονται με αυτόν. Από τις αναγνώσεις και τις πρόβες προέκυψαν διαφορετικά κείμενα των ηθοποιών, μικρές αφηγήσεις και περιγραφές του κεντρικού γεγονότος και των συνεπειών του, από τις οποίες δεν έλειπαν όμως και οι αυτοαναφορές, στο πρώτο μέρος της παράστασης, που παρεμβάλλονταν αιφνιδιαστικά για να διακόψουν τη λογική συνέχεια και τον ειρμό της πλοκής. Οι ηθοποιοί γίνονται αφηγητές ή τραγουδιστές, αλλά ποτέ δεν ταυτίζονται με κάποιον ρόλο, γιατί απλούστατα δεν υπάρχει ένας ρόλος να ενσαρκώσουν. Οι αυτοαναφορές τους σε προσωπικά βιώματα, ακολουθούνται από αποσπάσματα του Σοπενάουερ (Ο κόσμος ως βούληση και ως παράσταση) ή του Τζούλιαν Μπαρνς (Ιστορία του κόσμου σε 10 1/2 κεφάλαια), όμως χωρίς καμία λειτουργική συνάφεια. Θα μπορούσαμε κάλλιστα να ακούσουμε ένα εδάφιο του Μαρξ ή του Σπέγκλερ, χωρίς να αλλάζει ουσιαστικά το τοπίο. Το μοντάζ των κειμένων (αλλά και των μουσικών επιλογών του Κορνήλιου Σελαμσή) δεν αποβλέπει (ή δεν καταλήγει) σε καμία σύνθεση. Το ζητούμενο είναι η συμπαράταξη της απλοϊκής εξομολόγησης με τα ορατόρια και της ενσώματης εικόνας με την ιστορική μαρτυρία, έτσι ώστε η νοηματική συνάφεια του λόγου να κερματιστεί σε έκκεντρες αφηγήσεις.

Αν και αυτοπροτείνεται ως αυτοσχεδιαστική, η παράσταση υπακούει σε ένα σχέδιο. Τούτο δεν προκύπτει τόσο από τη διαίρεσή της στα τρία μέρη (Ταξίδι, Πάθος και Ανθρώπινη σονάτα), ούτε από τις αντίστοιχες μετακινήσεις, (εν πολλοίς ανούσιες, αν όχι κουραστικές), των θεατών. Προκύπτει κυρίως από την αυστηρά διατεταγμένη κίνηση του χορού των εθελοντών, κυρίως στο δεύτερο μέρος, που ήταν και το πιο ουσιαστικό με την εξαιρετική κινησιολογία της Αμαλίας Μπένετ και τις σκόπιμα ανοιχτές ερωτήσεις που διατυπώνουν οι ηθοποιοί γύρω από τα πολλαπλά νοήματα του πίνακα, καθώς περικυκλώνουν τους θεατές στο τρίτο και πιο «διδακτικό» μέρος. Ας σημειωθεί εδώ ότι, μολονότι οι ερωτήσεις αυτές είναι μάλλον κοινότυπες για όποιον γνωρίζει τα στοιχειώδη της ιστορίας και της θεωρίας της τέχνης, δεν επιβαρύνουν ωστόσο την παράσταση με ανούσια στοιχεία ενός σχολαστικισμού. Απεναντίας, επιδιώκουν να ενεργοποιήσουν σκέψεις και συναισθήματα και να προκαλέσουν έστω και μία ουδέτερη συμμετοχή των θεατών στα δρώμενα. Αν τώρα η προσπάθεια αυτή δεν οδηγεί σε καμία εξερεύνηση της υπαρξιακής ενδοχώρας του ζωγράφου ή των ίδιων των ναυαγών, δεν θα πρέπει να το χρεώσουμε στον σκηνοθέτη, αφού δεν μπορούμε να του αποδώσουμε στόχους που μάλλον δεν είχε.

Ο Μοσχόπουλος και οι ηθοποιοί του, μέσα από μια μεταμοντέρνα θεώρηση του παρελθόντος, διατηρούν ειρωνικές αποστάσεις από τα γεγονότα που αφηγούνται, χωρίς να απαντούν οριστικά στα ζητήματα που θέτουν. Είναι χαρακτηριστικό ότι κανείς από τους επτά ηθοποιούς, με εξαίρεση ίσως τον Αργύρη Ξάφη και τη Μαρία Σκουλά, δεν παρασύρεται από αυτό που αφηγείται. Στις πολυφωνικές και πολυεστιακές ερμηνείες τους μπορούμε, παραταύτα, να αναγνωρίσουμε τον σκληρό πυρήνα των γεγονότων, που μας μιλούν λ.χ. για την αποικιοκρατία, την ανθρωποφαγία σε όλες τις μορφές της, το καλλιτεχνικό δαιμόνιο ως απάντηση στις ύστατες προκλήσεις της ζωής ή τις πολιτικές ραδιουργίες της Παλινόρθωσης.

Με την έννοια αυτή, μπορούμε να δεχθούμε ότι η παράσταση μας προσφέρει ένα θέατρο της ιστορίας, μια επιτέλεση δηλαδή του τρόπου με τον οποίο η ιστορία γράφεται και ξαναγράφεται (ενίοτε ερήμην των πρωταγωνιστών της), κάθε φορά που στρέφουμε το βλέμμα στο παρελθόν.

Γιώργος Π. Πεφάνης

 

* Η παράσταση "ανέβηκε" στις 13-17 Ιουνίου στο χώρο "Πειραιώς 260". 

 

 

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Το παράδοξο και το αινιγματικό

Το παράδοξο και το αινιγματικό

Του Γιώργου Π. Πεφάνη 

Golgóta picnic του Ροδρίγο Γκαρσία στο Ελληνικό Φεστιβάλ 16-6-2012

Ο Γογλοθάς του Ροδρίγο Γκαρσία είναι μία παράσταση που κινείται στον χώρο του αινιγματικού, αλλά δεν καταφέρνει να απαγκιστρωθεί από τη στρ...

Protect me

Protect me

Protect me από τη Schaubühne και τον Falk Richter στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών

Του Γιώργου Π. Πεφάνη ...
Μια σαρωτική μονογραφία

Μια σαρωτική μονογραφία

Του Γιώργου Π. Πεφάνη

Ο καθηγητής Βάλτερ Πούχνερ με σαρωτικό τρόπο διατρέχει όλο το σώμα της καμπανελλικής εργογραφίας στην ογκώδη μονογραφία του «Τοπία ψυχής και μύθοι πολιτείας: Το θεατρικό σύμπαν του Ιάκωβου Καμπανέλλη». ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Ενέδρα στο δήμαρχο» του Γιώργου Π. Ιατρού (κριτική) – Μια σύγκρουση στα «χρόνια της απληστίας»

«Ενέδρα στο δήμαρχο» του Γιώργου Π. Ιατρού (κριτική) – Μια σύγκρουση στα «χρόνια της απληστίας»

Για το ιστορικό αφήγημα του Γιώργου Π. Ιατρού «Ενέδρα στο δήμαρχο – Κερατέα-Λαύριο 1865» (εκδ. ΑΩ). Κεντρική εικόνα: Ο αφηγητής της ιστορίας, ο μπάρμπα Γιώργης Ρώμας (1884-1987).

Της Διώνης Δημητριάδου

Μια αφήγηση άγνωστη, δηλαδή αγνοημέ...

Γιατί ο Στίβεν Κινγκ τα βάζει με τα ολιγοπώλια στον εκδοτικό χώρο - Τι κατέθεσε

Γιατί ο Στίβεν Κινγκ τα βάζει με τα ολιγοπώλια στον εκδοτικό χώρο - Τι κατέθεσε

Ο συγγραφέας εναντιώθηκε στη συγχώνευση των δύο μεγαλύτερων αμερικανικών εκδοτικών οίκων, οι οποίοι έχουν καταλήξει σε συμφωνία 2,2 δισ. δολαρίων.

Επιμέλεια: Book Press

Το Υπουργείο Δικαιοσύνης των ΗΠΑ απευθύνθηκε στον ...

«Μετρό(ει) αυτή η λύπη» της Ελένης Καρρά (κριτική) – Στριμωγμένοι και άγονοι κάτω από τον νικελένιο ουρανό

«Μετρό(ει) αυτή η λύπη» της Ελένης Καρρά (κριτική) – Στριμωγμένοι και άγονοι κάτω από τον νικελένιο ουρανό

Για την ποιητική συλλογή της Ελένης Καρρά «Μετρό(ει) αυτή η λύπη» (εκδ. Μελάνι).

Του Θάνου Κάππα

Στον τίτλο του ποιητικού βιβλίου της Ελένης Καρρά Μετρό(ει) αυτή η λύπη (Υποψήφιο στην κατηγορία πρωτοεμφανιζόμενου ποιητή των βραβείων του Α...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...
«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό αφήγημα του Ηλία Μαγκλίνη «Το μόνο της ζωής τους ταξίδι – Μικρά Ασία. Οδοιπορικό σε πόλεμο και σε ειρήνη», που θα κυκλοφορήσει στις 23 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Άκουσέ με.

Σε όλη μας τη ...

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα των Stephen King & Peter Straub «Το φυλαχτό» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Ιουνίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

10 σημαντικά βιβλία για άντρες, γραμμένα από γυναίκες

10 σημαντικά βιβλία για άντρες, γραμμένα από γυναίκες

Μια λίστα με 10 σημαντικά μυθιστορήματα γραμμένα από γυναίκες συγγραφείς στα αγγλικά δημοσιεύτηκε στην επίσημη ιστοσελίδα του Women’s Prize for Fiction. Τα δέκα βιβλία αναδείχθηκαν μέσω ψηφοφορίας στην οποία συμμετείχαν 20.000 αναγνώστες. Και τα 10 έχουν μεταφραστεί στη γλώσσα μας. Στη φωτογραφία, η Μέρι Σέλεϊ.

...
40 καλά λογοτεχνικά βιβλία για το καλοκαίρι (και για κάθε εποχή)

40 καλά λογοτεχνικά βιβλία για το καλοκαίρι (και για κάθε εποχή)

Σαράντα λογοτεχνικά βιβλία, ελληνικά και μεταφρασμένα, επιλέξαμε για τους αναγνώστες της bookpress.gr από τα πολλά καλά βιβλία που έφτασαν στα χέρια μας τους προηγούμενους μήνες. Δείτε τα και διαλέξτε το δικό σας αγαπημένο βιβλίο του καλοκαιριού.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός, Κ.Β. Κατσουλάρης...

10 πρόσφατα βιβλία που μας κάνουν σοφότερους (ή και καλύτερους)

10 πρόσφατα βιβλία που μας κάνουν σοφότερους (ή και καλύτερους)

Από τα πολλλά καλά βιβλία που κυκλοφόρησαν πρόσφατα, σας προτείνω δέκα, επιλεγμένα από τα μη μυθοπλαστικά βιβλία. Δοκίμια, έρευνες, μελέτες, όλα τους διαβαστερά και εξαιρετικά ενδιαφέροντα. Δέκα βιβλία, δέκα ευκαιρίες να γίνουμε σοφότεροι και, γιατί όχι, καλύτεροι άνθρωποι.

Του Κ.Β. Κατσουλάρη ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ