medousa250

Του Γιώργου Π. Πεφάνη

Σχέδια και αυτοσχεδιασμοί για σχεδίες και ναυάγια σε σκηνοθεσία Θωμά Μοσχόπουλου στο Ελληνικό Φεστιβάλ

Το ενδιαφέρον της μουσικοθεατρικής περφόρμανς Μέδουσα: Σχέδια και αυτοσχεδιασμοί για σχεδίες και ναυάγια δεν βρίσκεται τόσο στην εύλογη αλληγορία της χειμαζόμενης πολιτικής και των ναυαγών πολιτών, αλλά στην προσωρινή έστω σύγκλιση ενός ιστορικού γεγονότος (με όλα τα παρεπόμενά του), μιας εικαστικής απεικόνισής του και μιας ζωντανής παράστασης που επιδιώκει στο παρόν να ενσαρκώσει αυτήν τη σύγκλιση. 

Ο απόπλους της φρεγάτας Μέδουσα από την αποικιοκρατική Γαλλία το 1816 είχε ως προορισμό τη Σενεγάλη και ως αποστολή την εκεί επανεγκατάσταση των αποίκων που έστελνε μια κοινωνία που είχε μόλις αποκαταστήσει τον βασιλικό θρόνο της. Μια αντιπροσωπευτική πλωτή κοινωνία σε μικροκλίμακα, με όλες τις κοινωνικές τάξεις να επιβαίνουν στο επιβλητικό πλοίο. Το υπερφίαλο εγχείρημα, όπως και η υφέρπουσα ιδεολογία του, βουλιάζει στα ρηχά νερά της Δυτικής Αφρικής, με τους επιβάτες να καταφεύγουν στις σωσίβιες λέμβους, πλην των πιο ανίσχυρων, οι οποίοι αφέθηκαν στην τύχη τους. Η σχεδία ήταν μικρή για να τους χωρέσει, τα εφόδια λιγοστά και γρήγορα ο τρόμος, η φρίκη και η πείνα άρχισαν να τους αποδεκατίζουν. Η Σχεδία της Μέδουσας, ο περιβόητος πίνακας του Τεοντόρ Ζερικώ (Théodore Gericault), απεικονίζει τους λιγοστούς ναυαγούς που διεσώθησαν από τα κύματα της φύσης και τον κανιβαλισμό των ανθρώπων, να μετεωρίζονται μεταξύ απόλυτης απόγνωσης και κρυφής ελπίδας, μεταξύ ενός νεκρού εφηβικού σώματος σε πρώτο πλάνο και μιας σκιάς καραβιού που αχνοφαίνεται στο βάθος του ορίζοντα.

sxediaΟ πίνακας αυτός αποτέλεσε την αφορμή για τον Θωμά Μοσχόπουλο, η οποία οδήγησε σε ένα πλήθος φιλοσοφικών, αισθητικών και ιστορικών αναγνώσεων σχετικών με τον πίνακα και τα γεγονότα που συνδέονται με αυτόν. Από τις αναγνώσεις και τις πρόβες προέκυψαν διαφορετικά κείμενα των ηθοποιών, μικρές αφηγήσεις και περιγραφές του κεντρικού γεγονότος και των συνεπειών του, από τις οποίες δεν έλειπαν όμως και οι αυτοαναφορές, στο πρώτο μέρος της παράστασης, που παρεμβάλλονταν αιφνιδιαστικά για να διακόψουν τη λογική συνέχεια και τον ειρμό της πλοκής. Οι ηθοποιοί γίνονται αφηγητές ή τραγουδιστές, αλλά ποτέ δεν ταυτίζονται με κάποιον ρόλο, γιατί απλούστατα δεν υπάρχει ένας ρόλος να ενσαρκώσουν. Οι αυτοαναφορές τους σε προσωπικά βιώματα, ακολουθούνται από αποσπάσματα του Σοπενάουερ (Ο κόσμος ως βούληση και ως παράσταση) ή του Τζούλιαν Μπαρνς (Ιστορία του κόσμου σε 10 1/2 κεφάλαια), όμως χωρίς καμία λειτουργική συνάφεια. Θα μπορούσαμε κάλλιστα να ακούσουμε ένα εδάφιο του Μαρξ ή του Σπέγκλερ, χωρίς να αλλάζει ουσιαστικά το τοπίο. Το μοντάζ των κειμένων (αλλά και των μουσικών επιλογών του Κορνήλιου Σελαμσή) δεν αποβλέπει (ή δεν καταλήγει) σε καμία σύνθεση. Το ζητούμενο είναι η συμπαράταξη της απλοϊκής εξομολόγησης με τα ορατόρια και της ενσώματης εικόνας με την ιστορική μαρτυρία, έτσι ώστε η νοηματική συνάφεια του λόγου να κερματιστεί σε έκκεντρες αφηγήσεις.

Αν και αυτοπροτείνεται ως αυτοσχεδιαστική, η παράσταση υπακούει σε ένα σχέδιο. Τούτο δεν προκύπτει τόσο από τη διαίρεσή της στα τρία μέρη (Ταξίδι, Πάθος και Ανθρώπινη σονάτα), ούτε από τις αντίστοιχες μετακινήσεις, (εν πολλοίς ανούσιες, αν όχι κουραστικές), των θεατών. Προκύπτει κυρίως από την αυστηρά διατεταγμένη κίνηση του χορού των εθελοντών, κυρίως στο δεύτερο μέρος, που ήταν και το πιο ουσιαστικό με την εξαιρετική κινησιολογία της Αμαλίας Μπένετ και τις σκόπιμα ανοιχτές ερωτήσεις που διατυπώνουν οι ηθοποιοί γύρω από τα πολλαπλά νοήματα του πίνακα, καθώς περικυκλώνουν τους θεατές στο τρίτο και πιο «διδακτικό» μέρος. Ας σημειωθεί εδώ ότι, μολονότι οι ερωτήσεις αυτές είναι μάλλον κοινότυπες για όποιον γνωρίζει τα στοιχειώδη της ιστορίας και της θεωρίας της τέχνης, δεν επιβαρύνουν ωστόσο την παράσταση με ανούσια στοιχεία ενός σχολαστικισμού. Απεναντίας, επιδιώκουν να ενεργοποιήσουν σκέψεις και συναισθήματα και να προκαλέσουν έστω και μία ουδέτερη συμμετοχή των θεατών στα δρώμενα. Αν τώρα η προσπάθεια αυτή δεν οδηγεί σε καμία εξερεύνηση της υπαρξιακής ενδοχώρας του ζωγράφου ή των ίδιων των ναυαγών, δεν θα πρέπει να το χρεώσουμε στον σκηνοθέτη, αφού δεν μπορούμε να του αποδώσουμε στόχους που μάλλον δεν είχε.

Ο Μοσχόπουλος και οι ηθοποιοί του, μέσα από μια μεταμοντέρνα θεώρηση του παρελθόντος, διατηρούν ειρωνικές αποστάσεις από τα γεγονότα που αφηγούνται, χωρίς να απαντούν οριστικά στα ζητήματα που θέτουν. Είναι χαρακτηριστικό ότι κανείς από τους επτά ηθοποιούς, με εξαίρεση ίσως τον Αργύρη Ξάφη και τη Μαρία Σκουλά, δεν παρασύρεται από αυτό που αφηγείται. Στις πολυφωνικές και πολυεστιακές ερμηνείες τους μπορούμε, παραταύτα, να αναγνωρίσουμε τον σκληρό πυρήνα των γεγονότων, που μας μιλούν λ.χ. για την αποικιοκρατία, την ανθρωποφαγία σε όλες τις μορφές της, το καλλιτεχνικό δαιμόνιο ως απάντηση στις ύστατες προκλήσεις της ζωής ή τις πολιτικές ραδιουργίες της Παλινόρθωσης.

Με την έννοια αυτή, μπορούμε να δεχθούμε ότι η παράσταση μας προσφέρει ένα θέατρο της ιστορίας, μια επιτέλεση δηλαδή του τρόπου με τον οποίο η ιστορία γράφεται και ξαναγράφεται (ενίοτε ερήμην των πρωταγωνιστών της), κάθε φορά που στρέφουμε το βλέμμα στο παρελθόν.

Γιώργος Π. Πεφάνης

 

* Η παράσταση "ανέβηκε" στις 13-17 Ιουνίου στο χώρο "Πειραιώς 260". 

 

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Το παράδοξο και το αινιγματικό

Το παράδοξο και το αινιγματικό

Του Γιώργου Π. Πεφάνη 

Golgóta picnic του Ροδρίγο Γκαρσία στο Ελληνικό Φεστιβάλ 16-6-2012

Ο Γογλοθάς του Ροδρίγο Γκαρσία είναι μία παράσταση που κινείται στον χώρο του αινιγματικού, αλλά δεν καταφέρνει να απαγκιστρωθεί από τη στρ...

Protect me

Protect me

Protect me από τη Schaubühne και τον Falk Richter στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών

Του Γιώργου Π. Πεφάνη ...
Μια σαρωτική μονογραφία

Μια σαρωτική μονογραφία

Του Γιώργου Π. Πεφάνη

Ο καθηγητής Βάλτερ Πούχνερ με σαρωτικό τρόπο διατρέχει όλο το σώμα της καμπανελλικής εργογραφίας στην ογκώδη μονογραφία του «Τοπία ψυχής και μύθοι πολιτείας: Το θεατρικό σύμπαν του Ιάκωβου Καμπανέλλη». ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Σινεμά στη μεγάλη και στη μικρή οθόνη

Σινεμά στη μεγάλη και στη μικρή οθόνη

Η Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση προτείνει δύο ντοκιμαντέρ βασισμένα σε θεατρικές παραστάσεις της: ένα στο You Tube κανάλι του Ιδρύματος και ένα στον θερινό κινηματογράφο «Στέλλα». Κεντρική εικόνα: Η Μαρία Διακοπαναγιώτου από την παράσταση «Όρνιθες» του Νίκου Καραθάνου.

Επιμέλεια: Book Press ...

Μαρία Καμπάνταη: «Το μοίρασμα ιστοριών μεταξύ των ανθρώπων έχει πάντα ιαματικό ρόλο»

Μαρία Καμπάνταη: «Το μοίρασμα ιστοριών μεταξύ των ανθρώπων έχει πάντα ιαματικό ρόλο»

Η Μαρία Καμπάνταη με αφορμή την πρώτη της συλλογή αφηγημάτων «Ανελκυστήρας» (εκδ. Αρμός), με ιστορίες βγαλμένες από τη δουλειά της ως ψυχολόγου σε δημόσια μονάδα υγείας.

Επιμέλεια: Λεωνίδας Καλούσης

Με ποια λόγια θα συστήνατε το βιβλί...

Γαλήνη (διήγημα)

Γαλήνη (διήγημα)

Απ’ όταν χώρισε, άλλαζε σπίτια συχνά ‒τέσσερα διαμερίσματα σε έξι χρόνια‒, λες κι η ζωή τον εκδικούνταν επειδή ως τότε πάντα απεχθανόταν τις αλλαγές.

Διήγημα της Αλέκας Πλακονούρη

Το τελευταίο διαμέρισμα όμως τ’ αγάπησε με την πρώτη ματιά, ίσως επειδή ήταν πολύ φωτ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Ο θάνατος του Οδυσσέα, του Δημήτρη Σίμου (προδημοσίευση)

Ο θάνατος του Οδυσσέα, του Δημήτρη Σίμου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Δημήτρη Σίμου «Ο θάνατος του Οδυσσέα – Μια Περιπέτεια του Αστυνόμου Καπετάνου», το οποίο κυκλοφορεί στις 10 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

20...

Η χώρα των άλλων, της Λεϊλά Σλιμανί (προδημοσίευση)

Η χώρα των άλλων, της Λεϊλά Σλιμανί (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Leila Slimani «Η χώρα των άλλων» (μτφρ. Κλαιρ Νεβέ, Μανώλης Πιμπλής), που κυκλοφορεί στις 10 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Την πρώτη φορά που η Ματίλντ επισκέφθηκε...

Άνθρωποι στο περιθώριο, του Ούλριχ Αλεξάντερ Μπόσβιτς (προδημοσίευση)

Άνθρωποι στο περιθώριο, του Ούλριχ Αλεξάντερ Μπόσβιτς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Ulrich Alexander Boschwitz «Άνθρωποι στο περιθώριο» (μτφρ. Μαρία Αγγελίδου, Άγγελος Αγγελίδης), που κυκλοφορεί στις 9 Ιουνίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Έξι καλά ελληνικά αστυνομικά

Έξι καλά ελληνικά αστυνομικά

Τέσσερα μυθιστορήματα και δύο συλλογές αστυνομικών ιστοριών Ελλήνων συγγραφέων, επιλεγμένα από την πρόσφατη βιβλιοπαραγωγή.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

...

Οκτώ καλά αστυνομικά μυθιστορήματα

Οκτώ καλά αστυνομικά μυθιστορήματα

Επιλογή οκτώ μεταφρασμένων αστυνομικών μυθιστορημάτων από τις πρόσφατες κυκλοφορίες.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

...

Τσερνομπίλ: 35 χρόνια μετά, οκτώ βιβλία

Τσερνομπίλ: 35 χρόνια μετά, οκτώ βιβλία

Ήταν Σάββατο του Λαζάρου 26 Απριλίου 1986 όταν σημειώθηκε το μεγαλύτερο, μέχρι τότε, πυρηνικό δυστύχημα στην ιστορία. Μια σειρά εκρήξεων προκάλεσε την καταστροφή του αντιδραστήρα 4 του Πυρηνικού Σταθμού Παραγωγής Ενέργειας στο Τσερνομπίλ της τότε Σοβιετικής Ένωσης και σημερινής Ουκρανίας. Τριάντε πέντε χρόνια μετά, ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

19 Μαΐου 2021 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Έξι καλά ελληνικά αστυνομικά

Τέσσερα μυθιστορήματα και δύο συλλογές αστυνομικών ιστοριών Ελλήνων συγγραφέων, επιλεγμένα από την πρόσφατη βιβλιοπαραγωγή. Της Χίλντας Παπαδημητρίου

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ