medousa250

Του Γιώργου Π. Πεφάνη

Σχέδια και αυτοσχεδιασμοί για σχεδίες και ναυάγια σε σκηνοθεσία Θωμά Μοσχόπουλου στο Ελληνικό Φεστιβάλ

Το ενδιαφέρον της μουσικοθεατρικής περφόρμανς Μέδουσα: Σχέδια και αυτοσχεδιασμοί για σχεδίες και ναυάγια δεν βρίσκεται τόσο στην εύλογη αλληγορία της χειμαζόμενης πολιτικής και των ναυαγών πολιτών, αλλά στην προσωρινή έστω σύγκλιση ενός ιστορικού γεγονότος (με όλα τα παρεπόμενά του), μιας εικαστικής απεικόνισής του και μιας ζωντανής παράστασης που επιδιώκει στο παρόν να ενσαρκώσει αυτήν τη σύγκλιση. 

Ο απόπλους της φρεγάτας Μέδουσα από την αποικιοκρατική Γαλλία το 1816 είχε ως προορισμό τη Σενεγάλη και ως αποστολή την εκεί επανεγκατάσταση των αποίκων που έστελνε μια κοινωνία που είχε μόλις αποκαταστήσει τον βασιλικό θρόνο της. Μια αντιπροσωπευτική πλωτή κοινωνία σε μικροκλίμακα, με όλες τις κοινωνικές τάξεις να επιβαίνουν στο επιβλητικό πλοίο. Το υπερφίαλο εγχείρημα, όπως και η υφέρπουσα ιδεολογία του, βουλιάζει στα ρηχά νερά της Δυτικής Αφρικής, με τους επιβάτες να καταφεύγουν στις σωσίβιες λέμβους, πλην των πιο ανίσχυρων, οι οποίοι αφέθηκαν στην τύχη τους. Η σχεδία ήταν μικρή για να τους χωρέσει, τα εφόδια λιγοστά και γρήγορα ο τρόμος, η φρίκη και η πείνα άρχισαν να τους αποδεκατίζουν. Η Σχεδία της Μέδουσας, ο περιβόητος πίνακας του Τεοντόρ Ζερικώ (Théodore Gericault), απεικονίζει τους λιγοστούς ναυαγούς που διεσώθησαν από τα κύματα της φύσης και τον κανιβαλισμό των ανθρώπων, να μετεωρίζονται μεταξύ απόλυτης απόγνωσης και κρυφής ελπίδας, μεταξύ ενός νεκρού εφηβικού σώματος σε πρώτο πλάνο και μιας σκιάς καραβιού που αχνοφαίνεται στο βάθος του ορίζοντα.

sxediaΟ πίνακας αυτός αποτέλεσε την αφορμή για τον Θωμά Μοσχόπουλο, η οποία οδήγησε σε ένα πλήθος φιλοσοφικών, αισθητικών και ιστορικών αναγνώσεων σχετικών με τον πίνακα και τα γεγονότα που συνδέονται με αυτόν. Από τις αναγνώσεις και τις πρόβες προέκυψαν διαφορετικά κείμενα των ηθοποιών, μικρές αφηγήσεις και περιγραφές του κεντρικού γεγονότος και των συνεπειών του, από τις οποίες δεν έλειπαν όμως και οι αυτοαναφορές, στο πρώτο μέρος της παράστασης, που παρεμβάλλονταν αιφνιδιαστικά για να διακόψουν τη λογική συνέχεια και τον ειρμό της πλοκής. Οι ηθοποιοί γίνονται αφηγητές ή τραγουδιστές, αλλά ποτέ δεν ταυτίζονται με κάποιον ρόλο, γιατί απλούστατα δεν υπάρχει ένας ρόλος να ενσαρκώσουν. Οι αυτοαναφορές τους σε προσωπικά βιώματα, ακολουθούνται από αποσπάσματα του Σοπενάουερ (Ο κόσμος ως βούληση και ως παράσταση) ή του Τζούλιαν Μπαρνς (Ιστορία του κόσμου σε 10 1/2 κεφάλαια), όμως χωρίς καμία λειτουργική συνάφεια. Θα μπορούσαμε κάλλιστα να ακούσουμε ένα εδάφιο του Μαρξ ή του Σπέγκλερ, χωρίς να αλλάζει ουσιαστικά το τοπίο. Το μοντάζ των κειμένων (αλλά και των μουσικών επιλογών του Κορνήλιου Σελαμσή) δεν αποβλέπει (ή δεν καταλήγει) σε καμία σύνθεση. Το ζητούμενο είναι η συμπαράταξη της απλοϊκής εξομολόγησης με τα ορατόρια και της ενσώματης εικόνας με την ιστορική μαρτυρία, έτσι ώστε η νοηματική συνάφεια του λόγου να κερματιστεί σε έκκεντρες αφηγήσεις.

Αν και αυτοπροτείνεται ως αυτοσχεδιαστική, η παράσταση υπακούει σε ένα σχέδιο. Τούτο δεν προκύπτει τόσο από τη διαίρεσή της στα τρία μέρη (Ταξίδι, Πάθος και Ανθρώπινη σονάτα), ούτε από τις αντίστοιχες μετακινήσεις, (εν πολλοίς ανούσιες, αν όχι κουραστικές), των θεατών. Προκύπτει κυρίως από την αυστηρά διατεταγμένη κίνηση του χορού των εθελοντών, κυρίως στο δεύτερο μέρος, που ήταν και το πιο ουσιαστικό με την εξαιρετική κινησιολογία της Αμαλίας Μπένετ και τις σκόπιμα ανοιχτές ερωτήσεις που διατυπώνουν οι ηθοποιοί γύρω από τα πολλαπλά νοήματα του πίνακα, καθώς περικυκλώνουν τους θεατές στο τρίτο και πιο «διδακτικό» μέρος. Ας σημειωθεί εδώ ότι, μολονότι οι ερωτήσεις αυτές είναι μάλλον κοινότυπες για όποιον γνωρίζει τα στοιχειώδη της ιστορίας και της θεωρίας της τέχνης, δεν επιβαρύνουν ωστόσο την παράσταση με ανούσια στοιχεία ενός σχολαστικισμού. Απεναντίας, επιδιώκουν να ενεργοποιήσουν σκέψεις και συναισθήματα και να προκαλέσουν έστω και μία ουδέτερη συμμετοχή των θεατών στα δρώμενα. Αν τώρα η προσπάθεια αυτή δεν οδηγεί σε καμία εξερεύνηση της υπαρξιακής ενδοχώρας του ζωγράφου ή των ίδιων των ναυαγών, δεν θα πρέπει να το χρεώσουμε στον σκηνοθέτη, αφού δεν μπορούμε να του αποδώσουμε στόχους που μάλλον δεν είχε.

Ο Μοσχόπουλος και οι ηθοποιοί του, μέσα από μια μεταμοντέρνα θεώρηση του παρελθόντος, διατηρούν ειρωνικές αποστάσεις από τα γεγονότα που αφηγούνται, χωρίς να απαντούν οριστικά στα ζητήματα που θέτουν. Είναι χαρακτηριστικό ότι κανείς από τους επτά ηθοποιούς, με εξαίρεση ίσως τον Αργύρη Ξάφη και τη Μαρία Σκουλά, δεν παρασύρεται από αυτό που αφηγείται. Στις πολυφωνικές και πολυεστιακές ερμηνείες τους μπορούμε, παραταύτα, να αναγνωρίσουμε τον σκληρό πυρήνα των γεγονότων, που μας μιλούν λ.χ. για την αποικιοκρατία, την ανθρωποφαγία σε όλες τις μορφές της, το καλλιτεχνικό δαιμόνιο ως απάντηση στις ύστατες προκλήσεις της ζωής ή τις πολιτικές ραδιουργίες της Παλινόρθωσης.

Με την έννοια αυτή, μπορούμε να δεχθούμε ότι η παράσταση μας προσφέρει ένα θέατρο της ιστορίας, μια επιτέλεση δηλαδή του τρόπου με τον οποίο η ιστορία γράφεται και ξαναγράφεται (ενίοτε ερήμην των πρωταγωνιστών της), κάθε φορά που στρέφουμε το βλέμμα στο παρελθόν.

Γιώργος Π. Πεφάνης

 

* Η παράσταση "ανέβηκε" στις 13-17 Ιουνίου στο χώρο "Πειραιώς 260". 

 

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Το παράδοξο και το αινιγματικό

Το παράδοξο και το αινιγματικό

Του Γιώργου Π. Πεφάνη 

Golgóta picnic του Ροδρίγο Γκαρσία στο Ελληνικό Φεστιβάλ 16-6-2012

Ο Γογλοθάς του Ροδρίγο Γκαρσία είναι μία παράσταση που κινείται στον χώρο του αινιγματικού, αλλά δεν καταφέρνει να απαγκιστρωθεί από τη στρ...

Protect me

Protect me

Protect me από τη Schaubühne και τον Falk Richter στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών

Του Γιώργου Π. Πεφάνη ...
Μια σαρωτική μονογραφία

Μια σαρωτική μονογραφία

Του Γιώργου Π. Πεφάνη

Ο καθηγητής Βάλτερ Πούχνερ με σαρωτικό τρόπο διατρέχει όλο το σώμα της καμπανελλικής εργογραφίας στην ογκώδη μονογραφία του «Τοπία ψυχής και μύθοι πολιτείας: Το θεατρικό σύμπαν του Ιάκωβου Καμπανέλλη». ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

5 λεπτά με τον Γρηγόρη Καλαϊτζή

5 λεπτά με τον Γρηγόρη Καλαϊτζή

Πέντε λεπτά με έναν συγγραφέα. Σήμερα, ο Γρηγόρης Καλαϊτζής με αφορμή το δίτομο βιβλίο του «fiction black - 3 Iστορίες».

Επιμέλεια: Book Press

Πώς ξεκινήσατε να γράφετε το βιβλίο σας; Θυμάστε το αρχικό ερέθισμα; ...

Θέατρο στη Στέγη: Ο ελληνικός «Παράδεισος» της Κατερίνας Γιαννοπούλου

Θέατρο στη Στέγη: Ο ελληνικός «Παράδεισος» της Κατερίνας Γιαννοπούλου

Η παράσταση «Παράδεισος» του Αυστριακού συγγραφέα Thomas Köck, σε σκηνοθεσία Κατερίνας Γιαννοπούλου, θα παρουσιαστεί στη Μικρή Σκηνή της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση από 29 Οκτωβρίου μέχρι και 7 Νοεμβρίου. 

Επιμέλεια: Book Press

Η Κατ...

Ο Φραντς Κάφκα στο εργαστήρι του Αλέξανδρου Κυπριώτη

Ο Φραντς Κάφκα στο εργαστήρι του Αλέξανδρου Κυπριώτη

Μεταφραστές και επιμελητές αποκαλύπτουν τις διαδρομές μέσα από τις οποίες προσέγγισαν τη γλώσσα, το ύφος ή και την οικονομία ενός βιβλίου και μοιράζονται μαζί μας τα μυστικά του εργαστηρίου τους. Φιλοξενούμενος, ο μεταφραστής Αλέξανδρος Κυπριώτης, με αφορμή τη δίγλωσση έκδοση του αφηγήματος του Franz Kafka «Ο Μπλούμ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Χριστίνας Πουλίδου «Χωρίς πυξίδα», που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2025

«Βρομοκατάσταση» συνόψισε ο Μορ...

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Δημήτρη Ινδαρέ «Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες. Με αφορμή ένα δημοτικό τραγούδι του Μοριά», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι. ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΡΙΖΕΣ

...
Πράκτορας Σόνυα, του Μπεν Μακιντάιρ (προδημοσίευση)

Πράκτορας Σόνυα, του Μπεν Μακιντάιρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Ben Macintyre «Πράκτορας Σόνυα: Η κατάσκοπος που έκλεψε τα σχέδια της ατομικής βόμβας» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης), το οποίο κυκλοφορεί στις 13 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

25 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

1ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ

Ένα νέο βραβείο για τη μεταφρασμένη λογοτεχνία από ισπανικά, πορτογαλικά και καταλανικά στα ελληνικά είναι γεγονός. Διαβάστε τη βραχεία λίστα των υποψηφίων πρ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ