mourn

Της Αμάντας Μιχαλοπούλου

Μνήμη Γιώργου Σπορίδη (1970-2011)

Τι διαβάζει κανείς στο βαρύ πένθος; Θα σας πω εγώ. Απολύτως τίποτα. Για αρκετούς μήνες ήμουν καθαρή- αδιάβαστη και άγραφη σαν φύλλο. Κάθε φορά επιχειρούσα να ξεκινήσω ένα βιβλίο, κάθε φορά τα παρατούσα. Έπεσαν στα χέρια μου σπουδαία κείμενα. Πρόχειρα θυμάμαι το “Κοντά στην άγρια καρδιά” της Κλαρίσε Λισπέκτορ. Ή τη “χρονιά της μαγικής σκέψης” της Τζόαν Ντίντιον. Επικράτησε ένα αίσθημα σχεδόν υπαρξιακής αδημονίας. Το μυαλό μου ήταν αλλού. 

Στη Λισπέκτορ σημείωσα τη φράση: “Η θλίψη της ήταν μια μεγάλη κούραση βαριά, χωρίς θυμό”. Και αλλού: “Αυτή η απαλή έλλειψη κατανόησης της ζωής που μου επιτρέπει να ζω”. Στην Ντίντιον σημείωσα τη φράση: “Το πένθος αποδεικνύεται ότι είναι μια περιοχή που κανείς μας δε γνωρίζει ώσπου να βρεθεί εκεί”. Είναι ενδεικτικό το τι σημειώνει κανείς. Όταν πενθείς ενδιαφέρεσαι μόνο για την επιβεβαίωση των αισθημάτων σου ή ακόμη και του άδειου τόπου μέσα σου. Κι ο πιο αποτελεσματικός τρόπος να συνειδητοποιήσεις το κενό είναι να αφεθείς στο κενό.

Μετά το πρώτο τρίμηνο δοκίμασα να διαβάσω βιβλία αυτοβοήθειας που σε κάνουν να νιώθεις ότι όλα ρυθμίζονται αν είσαι ταχτικός, πειθαρχικός, ψυχαναγκαστικός. Ας πούμε τα “Μαθήματα Ευτυχίας” της Γκρέτσεν Ρούμπιν. Μόνο που για να λειτουργήσει η αυτοδέσμευση χρειάζεται και έναν αντίστοιχο χαρακτήρα, χωρίς ισχυρές τάσεις διάλυσης.

Κι έτσι επέστρεψα σε βιβλία χιλιοδιαβασμένα, με τον τρόπο που ψάχνει κανείς τις βασικές συνταγές σε ένα λαδωμένο οδηγό μαγειρικής με τσακισμένα φύλλα. Διάβασα για χιλιοστή φορά την “Επιστολή του Λόρδου Τσάντος” του Φον Χόφμανσταλ. Τον “Φόβο κατάρρευσης” του Γουίνικοτ. Διάβασα Τσέχοφ, Κάθριν Μάνσφιλντ, Γονατά. Τα διηγήματα του Μπολάνιο και του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου.

Μού πήρε καιρό να καταλάβω ποιος ήταν ο συνδετικός αρμός των βιβλίων. Ήταν η διηγηματογραφία. Όπως μερικές φορές το σώμα διψάει για πορτοκαλάδα ή για κρασί, έτσι κι η ψυχή χρειάζεται μια μικρή ιστορία. Στο βαρύ πένθος η μικρή ιστορία λειτουργεί ιαματικά περιστέλλοντας τον αχανή χρόνο. Δεν αντέχεις μεγάλες ποσότητες (και θα συνεχίσω εδώ τη μεταφορά με το φαγητό: δεν τρως και δε διαβάζεις πολύ, μόνο μπουκιά-μπουκιά, σαν να σου έχουν βγάλει τον ορό και να πίνεις με καλαμάκι). Για ποίηση ούτε λόγος. Προσφέρεις σοκολατίνα με σαντιγί σε κάποιον που νηστεύει για καιρό; Ο άνθρωπος τρώει και κλαίει, επειδή θυμάται τη γεύση, αλλά δε θέλει να τη θυμάται. Επιπλέον το στομάχι του εκρήγνυται.

Με τα διηγήματα ήταν αλλιώς. Διαβάζοντας το “Ποιοι ακούνε ακόμα τζαζ” του Γιάννη Μπασκόζου άκουγα διαρκώς μουσική στο βάθος του μυαλού μου. Ασφαλώς διαβάζουμε και ερμηνεύουμε. Εγώ για παράδειγμα άκουγα πίσω από τις ιστορίες τους στίχους από το “Name in Stone” των Dead Man’s Bones

www.youtube.com/watch?v=FEvF7qUf2Pc

Με το “Να νιώθεις μπλε, να ντύνεσαι κόκκινα” της Ερσης Σωτηροπούλου σκέφτηκα ότι το διήγημα συνδέεται ευθέως με τη στιγμιαία αποκρυστάλλωση της εμπειρίας. Το γεγονός -από κοντά- έχει εξαιρετική σημασία για τον παθόντα (ακόμη και μια σφήκα κολλημένη στο δικτυωτό του παραθύρου). Και ταυτόχρονα όλα εξακολουθούν να είναι εντυπώσεις, ασύνδετες στιγμές, όπως πιθανότατα η ίδια η ζωή για τον ετοιμοθάνατο.

Το ’ριξα λοιπόν στα διηγήματα. Έγραψα κιόλας μερικά. Όχι όπως παλιά, σαν ασκήσεις- περάσματα από το ένα μυθιστόρημα στο άλλο. Η ουσία της μικρής διήγησης έλαμψε και η ουσία ήταν το παρόν: διάβασε και γράψε τώρα, αυτή τη στιγμή, ανάγγειλε το περιστατικό - την εντύπωση που σου προκαλεί. Κι επιτέλους, χώνεψέ το.

Προχθές διάβασα το πρώτο μυθιστόρημα ύστερα από πολύ καιρό. Το μικρό, αριστουργηματικό “Ένα κάποιο τέλος” του Τζούλιαν Μπαρνς. Μα κι ο Μπαρνς δουλεύει με το ευτελές περιστατικό - κι είναι σαν να γράφει ένα μεγάλο διήγημα σε τρεις χρόνους. Η ζωή πριν από το θάνατο του συμμαθητή του αφηγητή, η ήπια αποδοχή του θανάτου αμέσως μετά και μόνο ύστερα από χρόνια η διαλεύκανση του “εγκλήματος”, η συνείδηση του χρόνου και της φθοράς, η ανθρώπινη ισχυρογνωμοσύνη. Απόηχος, στο βάθος, όλα αυτά που δεν πρόλαβες να πεις στον νεκρό σου, στην ώρα τους.

Δεν είμαι ακόμη έτοιμη για μεγάλα μυθιστορήματα ποταμούς. Δεν ξέρω αν χρειάζονται κιόλας. Μήπως αυτό το αίσθημα οικονομίας δεν σχετίζεται μόνο με τη λύπη και την αδυναμία συγκέντρωσης αλλά και με τον μινιμαλισμό που μάς καλεί σε εποχές κρίσης;

Διαβάζω όμως παραμύθια. Όπως την “Πιο παράξενη ιστορία του κόσμου” της Αλεξάνδρας Κ*. Εκεί βρήκα μια παρηγορητική πλοκή. Εκτυλίσσεται στο Μουσείο Παράξενης Ιστορίας, ένα ίδρυμα που απαρτίζεται από δωρεές του Μέτερλινγκ (δυο φτερά του Γαλάζιου Πουλιού), του Σαρλ Περό (τα κλειδιά του απαγορευμένου δωματίου του Κυανοπώγωνα), του Όσκαρ Ουάιλντ (το άγαλμα του Ευτυχισμένου Πρίγκηπα).

Θα καταφέρω άραγε να επιστρέψω στην κατ’εξοχήν ποίηση δια των παραμυθιών; Προς το παρόν μού είναι απαγορευμένη. “Ίσως και νά’μαι σε κατάσταση βοτάνου ακόμη/φαρμακευτικού ή φιδιού μιας κρύας Παρασκευής” που λέει κι ο ποιητής. Ίσως κάποια στιγμή μού ξαναγράψουν ποίηση στο συνταγολόγιο.

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Η νέα μυθοπλασία του φόβου

Η νέα μυθοπλασία του φόβου

Της Αμάντας Μιχαλοπούλου

Τον τελευταίο καιρό λαμβάνω παράξενα μέιλ. Επισημαίνουν κινδύνους με την ευρηματικότητα της καλής μυθοπλασίας: μου γράφουν, ας πούμε, ότι μπορεί να με πλησιάσει κάποιος που δειγματίζει αρώματα και να μ...

Ίχνη ρήγματος

Ίχνη ρήγματος

Για το βιβλίο της Νάνσυ Χιούστον «Ίχνη Ρήγματος» (μτφρ. Ειρήνη Τσολακέλλη, εκδ. Άγρα)

Της Αμάντας Μιχαλοπούλου

Τα «Ίχνη ρήγματος» είναι ίσως το πιο φιλόδοξο βιβλίο της Νά...

Η ζωή μ' έναν σπασίκλα

Η ζωή μ' έναν σπασίκλα

Της Αμάντας Μιχαλοπούλου

Eδώ και καιρό προσπαθούσα να καταλάβω τι είναι αυτό που τραβάει τα εννιάχρονα στο “Ημερολόγιο ενός σπασίκλα” του Τζεφ Κίνι (εκδ. Ψυχογιός, μτφρ. Χαρά Γιαννακοπούλου). Στην αρχή νόμιζα ότι ήταν μια εποχική μανία της κόρης μου και τ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Πέντε μήνες μετά τη δολοφονική επίθεση, ο Ρούσντι βγάζει νέο βιβλίο – Το μήνυμά του: «Οι λέξεις είναι οι μόνοι νικητές»

Πέντε μήνες μετά τη δολοφονική επίθεση, ο Ρούσντι βγάζει νέο βιβλίο – Το μήνυμά του: «Οι λέξεις είναι οι μόνοι νικητές»

Πέντε μήνες μετά τη δολοφονική επίθεση που δέχθηκε ενώ ετοιμαζόταν να δώσει μια διάλεξη στη Νέα Υόρκη, ο συγγραφέας των «Σατανικών Στίχων» βγάζει νέο βιβλίο. Το μυθιστόρημα «Victory City» του Σαλμάν Ρούσντι έχει ηρωίδα μια νεαρή ποιήτρια που ζει τον 14ο αιώνα στη νότια Ινδία. Τα βιβλία του Ρούσντι κυκλοφορούν σ...

«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

Για την ποιητική σύνθεση του Δημήτρη Αγγελή «Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» (εκδ. Πόλις).

Γράφει ο Διογένης Σακκάς

Η ποιητική συλλογή Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου του Δημήτρη Αγγελή εκτείνεται σε είκοσι εννέα ποιήματα, χωρισμέν...

Καζούο Ισιγκούρο: «Το να είσαι υποψήφιος για Όσκαρ είναι συναρπαστικό»

Καζούο Ισιγκούρο: «Το να είσαι υποψήφιος για Όσκαρ είναι συναρπαστικό»

Τη φετινή χρονιά, ανάμεσα στους υποψηφίους για το Όσκαρ Καλύτερου Διασκευασμένου Σεναρίου βρίσκεται και ο νομπελίστας Kazuo Ishiguro, για το σενάριο της ταινίας «Αισθάνομαι ζωντανός», μια διασκευή του «Ikiru» του Akira Kurosawa. Ο συγγραφέας μίλησε για την υποψηφιότητά του σε πρόσφατη συνέντευξή του στο The Wrap. Τα...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Όιγκεν Ρούγκε [Eugen Ruge] «Τις μέρες που λιγόστευε το φως» (μτφρ. Τεό Βότσος), το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

1 ΟΚΤΩΒΡΙ...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον», που θα κυκλοφορήσει στις 19 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Γιανγκσὶ-ντιέναο (τρεῖς σκηνὲς)  ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ