mourn

Της Αμάντας Μιχαλοπούλου

Μνήμη Γιώργου Σπορίδη (1970-2011)

Τι διαβάζει κανείς στο βαρύ πένθος; Θα σας πω εγώ. Απολύτως τίποτα. Για αρκετούς μήνες ήμουν καθαρή- αδιάβαστη και άγραφη σαν φύλλο. Κάθε φορά επιχειρούσα να ξεκινήσω ένα βιβλίο, κάθε φορά τα παρατούσα. Έπεσαν στα χέρια μου σπουδαία κείμενα. Πρόχειρα θυμάμαι το “Κοντά στην άγρια καρδιά” της Κλαρίσε Λισπέκτορ. Ή τη “χρονιά της μαγικής σκέψης” της Τζόαν Ντίντιον. Επικράτησε ένα αίσθημα σχεδόν υπαρξιακής αδημονίας. Το μυαλό μου ήταν αλλού. 

Στη Λισπέκτορ σημείωσα τη φράση: “Η θλίψη της ήταν μια μεγάλη κούραση βαριά, χωρίς θυμό”. Και αλλού: “Αυτή η απαλή έλλειψη κατανόησης της ζωής που μου επιτρέπει να ζω”. Στην Ντίντιον σημείωσα τη φράση: “Το πένθος αποδεικνύεται ότι είναι μια περιοχή που κανείς μας δε γνωρίζει ώσπου να βρεθεί εκεί”. Είναι ενδεικτικό το τι σημειώνει κανείς. Όταν πενθείς ενδιαφέρεσαι μόνο για την επιβεβαίωση των αισθημάτων σου ή ακόμη και του άδειου τόπου μέσα σου. Κι ο πιο αποτελεσματικός τρόπος να συνειδητοποιήσεις το κενό είναι να αφεθείς στο κενό.

Μετά το πρώτο τρίμηνο δοκίμασα να διαβάσω βιβλία αυτοβοήθειας που σε κάνουν να νιώθεις ότι όλα ρυθμίζονται αν είσαι ταχτικός, πειθαρχικός, ψυχαναγκαστικός. Ας πούμε τα “Μαθήματα Ευτυχίας” της Γκρέτσεν Ρούμπιν. Μόνο που για να λειτουργήσει η αυτοδέσμευση χρειάζεται και έναν αντίστοιχο χαρακτήρα, χωρίς ισχυρές τάσεις διάλυσης.

Κι έτσι επέστρεψα σε βιβλία χιλιοδιαβασμένα, με τον τρόπο που ψάχνει κανείς τις βασικές συνταγές σε ένα λαδωμένο οδηγό μαγειρικής με τσακισμένα φύλλα. Διάβασα για χιλιοστή φορά την “Επιστολή του Λόρδου Τσάντος” του Φον Χόφμανσταλ. Τον “Φόβο κατάρρευσης” του Γουίνικοτ. Διάβασα Τσέχοφ, Κάθριν Μάνσφιλντ, Γονατά. Τα διηγήματα του Μπολάνιο και του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου.

Μού πήρε καιρό να καταλάβω ποιος ήταν ο συνδετικός αρμός των βιβλίων. Ήταν η διηγηματογραφία. Όπως μερικές φορές το σώμα διψάει για πορτοκαλάδα ή για κρασί, έτσι κι η ψυχή χρειάζεται μια μικρή ιστορία. Στο βαρύ πένθος η μικρή ιστορία λειτουργεί ιαματικά περιστέλλοντας τον αχανή χρόνο. Δεν αντέχεις μεγάλες ποσότητες (και θα συνεχίσω εδώ τη μεταφορά με το φαγητό: δεν τρως και δε διαβάζεις πολύ, μόνο μπουκιά-μπουκιά, σαν να σου έχουν βγάλει τον ορό και να πίνεις με καλαμάκι). Για ποίηση ούτε λόγος. Προσφέρεις σοκολατίνα με σαντιγί σε κάποιον που νηστεύει για καιρό; Ο άνθρωπος τρώει και κλαίει, επειδή θυμάται τη γεύση, αλλά δε θέλει να τη θυμάται. Επιπλέον το στομάχι του εκρήγνυται.

Με τα διηγήματα ήταν αλλιώς. Διαβάζοντας το “Ποιοι ακούνε ακόμα τζαζ” του Γιάννη Μπασκόζου άκουγα διαρκώς μουσική στο βάθος του μυαλού μου. Ασφαλώς διαβάζουμε και ερμηνεύουμε. Εγώ για παράδειγμα άκουγα πίσω από τις ιστορίες τους στίχους από το “Name in Stone” των Dead Man’s Bones

www.youtube.com/watch?v=FEvF7qUf2Pc

Με το “Να νιώθεις μπλε, να ντύνεσαι κόκκινα” της Ερσης Σωτηροπούλου σκέφτηκα ότι το διήγημα συνδέεται ευθέως με τη στιγμιαία αποκρυστάλλωση της εμπειρίας. Το γεγονός -από κοντά- έχει εξαιρετική σημασία για τον παθόντα (ακόμη και μια σφήκα κολλημένη στο δικτυωτό του παραθύρου). Και ταυτόχρονα όλα εξακολουθούν να είναι εντυπώσεις, ασύνδετες στιγμές, όπως πιθανότατα η ίδια η ζωή για τον ετοιμοθάνατο.

Το ’ριξα λοιπόν στα διηγήματα. Έγραψα κιόλας μερικά. Όχι όπως παλιά, σαν ασκήσεις- περάσματα από το ένα μυθιστόρημα στο άλλο. Η ουσία της μικρής διήγησης έλαμψε και η ουσία ήταν το παρόν: διάβασε και γράψε τώρα, αυτή τη στιγμή, ανάγγειλε το περιστατικό - την εντύπωση που σου προκαλεί. Κι επιτέλους, χώνεψέ το.

Προχθές διάβασα το πρώτο μυθιστόρημα ύστερα από πολύ καιρό. Το μικρό, αριστουργηματικό “Ένα κάποιο τέλος” του Τζούλιαν Μπαρνς. Μα κι ο Μπαρνς δουλεύει με το ευτελές περιστατικό - κι είναι σαν να γράφει ένα μεγάλο διήγημα σε τρεις χρόνους. Η ζωή πριν από το θάνατο του συμμαθητή του αφηγητή, η ήπια αποδοχή του θανάτου αμέσως μετά και μόνο ύστερα από χρόνια η διαλεύκανση του “εγκλήματος”, η συνείδηση του χρόνου και της φθοράς, η ανθρώπινη ισχυρογνωμοσύνη. Απόηχος, στο βάθος, όλα αυτά που δεν πρόλαβες να πεις στον νεκρό σου, στην ώρα τους.

Δεν είμαι ακόμη έτοιμη για μεγάλα μυθιστορήματα ποταμούς. Δεν ξέρω αν χρειάζονται κιόλας. Μήπως αυτό το αίσθημα οικονομίας δεν σχετίζεται μόνο με τη λύπη και την αδυναμία συγκέντρωσης αλλά και με τον μινιμαλισμό που μάς καλεί σε εποχές κρίσης;

Διαβάζω όμως παραμύθια. Όπως την “Πιο παράξενη ιστορία του κόσμου” της Αλεξάνδρας Κ*. Εκεί βρήκα μια παρηγορητική πλοκή. Εκτυλίσσεται στο Μουσείο Παράξενης Ιστορίας, ένα ίδρυμα που απαρτίζεται από δωρεές του Μέτερλινγκ (δυο φτερά του Γαλάζιου Πουλιού), του Σαρλ Περό (τα κλειδιά του απαγορευμένου δωματίου του Κυανοπώγωνα), του Όσκαρ Ουάιλντ (το άγαλμα του Ευτυχισμένου Πρίγκηπα).

Θα καταφέρω άραγε να επιστρέψω στην κατ’εξοχήν ποίηση δια των παραμυθιών; Προς το παρόν μού είναι απαγορευμένη. “Ίσως και νά’μαι σε κατάσταση βοτάνου ακόμη/φαρμακευτικού ή φιδιού μιας κρύας Παρασκευής” που λέει κι ο ποιητής. Ίσως κάποια στιγμή μού ξαναγράψουν ποίηση στο συνταγολόγιο.

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Η νέα μυθοπλασία του φόβου

Η νέα μυθοπλασία του φόβου

Της Αμάντας Μιχαλοπούλου

Τον τελευταίο καιρό λαμβάνω παράξενα μέιλ. Επισημαίνουν κινδύνους με την ευρηματικότητα της καλής μυθοπλασίας: μου γράφουν, ας πούμε, ότι μπορεί να με πλησιάσει κάποιος που δειγματίζει αρώματα και να μ...

Ίχνη ρήγματος

Ίχνη ρήγματος

Για το βιβλίο της Νάνσυ Χιούστον «Ίχνη Ρήγματος» (μτφρ. Ειρήνη Τσολακέλλη, εκδ. Άγρα)

Της Αμάντας Μιχαλοπούλου

Τα «Ίχνη ρήγματος» είναι ίσως το πιο φιλόδοξο βιβλίο της Νά...

Η ζωή μ' έναν σπασίκλα

Η ζωή μ' έναν σπασίκλα

Της Αμάντας Μιχαλοπούλου

Eδώ και καιρό προσπαθούσα να καταλάβω τι είναι αυτό που τραβάει τα εννιάχρονα στο “Ημερολόγιο ενός σπασίκλα” του Τζεφ Κίνι (εκδ. Ψυχογιός, μτφρ. Χαρά Γιαννακοπούλου). Στην αρχή νόμιζα ότι ήταν μια εποχική μανία της κόρης μου και τ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Βίος και Πολιτεία»: Η Εύα Καραϊτίδη, εκδότρια της Εστίας, έρχεται στο Υπόγειο

«Βίος και Πολιτεία»: Η Εύα Καραϊτίδη, εκδότρια της Εστίας, έρχεται στο Υπόγειο

Στο 48ο επεισόδιο της σειράς συζητήσεων στο Βιβλιοπωλείο της Πολιτείας με ανθρώπους από το χώρο του βιβλίου και της σκέψης, o Κώστας Κατσουλάρης συνομιλεί με την εκδότρια της Εστίας, Εύα Καραϊτίδη. Η συζήτηση θα μεταδοθεί, την Πέμπτη, 25 Ιουλίου, στις 7.00μμ.

Επιμέλεια: Book Press

...
Καλοκαίρι 2024: Γκουρογιάννης, Βανς, Κουτσί – Τρία επίκαιρα μυθιστορήματα

Καλοκαίρι 2024: Γκουρογιάννης, Βανς, Κουτσί – Τρία επίκαιρα μυθιστορήματα

Τρία μυθιστορήματα που εφάπτονται με σημαντικές πλευρές της πραγματικότητας αυτού του δύσκολου καλοκαιριού. Κύπρος, αμερικανικές εκλογές, Παλαιστίνη. Τρία μυθιστορήματα που μας βοηθούν να εμβαθύνουμε σε μεγάλα γεγονότα, χωρίς να μας περιορίζουν σε αυτά.

Γράφει ο Κ.Β. Κατσ...

«Τα σκυλιά» του Ανέστη Αζά στο Φεστιβάλ Αθηνών (κριτική)

«Τα σκυλιά» του Ανέστη Αζά στο Φεστιβάλ Αθηνών (κριτική)

Για την παράσταση «Τα σκυλιά» σε σκηνοθεσία του Ανέστη Αζά, η οποία παρουσιάστηκε στο Φεστιβάλ Αθηνών & Επιδαύρου.

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Ένα project που δικαιώνει το ελληνικό ρεπερτόριο του Φεστιβάλ Αθηνών είναι «Τα σκυλιά» του Ανέστη Αζά...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση του επίμετρου του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη, από το μυθιστόρημα του Τζον Απντάικ [John Updike] «Ο λαγός έχει λεφτά» (μτφρ. Πάνος Τομαράς), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 12 Ιουλίου από τις εκδόσεις Οξύ.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Μεγάλη Αμερικανική βόλτα τε...

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή πανεπιστημίου Ιωαννίνων, 
Χρήστου Β. Μασσαλά «Σκάβοντας εντός», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ξύπνησε μέσα μου η επιθ...

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] «Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» (μτφρ. Κρίτων Ηλιόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Τόπος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα βιβλία του 21ου αιώνα σύμφωνα με τους Νιου Γιορκ Τάιμς – Μεθοδολογία, σχόλια, διακρίσεις, τα 20 πρώτα

Τα 100 καλύτερα βιβλία του 21ου αιώνα σύμφωνα με τους Νιου Γιορκ Τάιμς – Μεθοδολογία, σχόλια, διακρίσεις, τα 20 πρώτα

Τα 100 καλύτερα βιβλία του 21ου αιώνα, όπως ψηφίστηκαν από 503 μυθιστοριογράφους, συγγραφείς μη μυθοπλαστικών έργων, ποιητές, κριτικούς και άλλους βιβλιόφιλους – με την επιμέλεια των συντακτων του Book Review των Νew Υork Τimes. Έκπληξη; Οι γυναίκες συγγραφείς είναι, οριακά, περισσότερες από τους άντρες. 

...
50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

Στις 20 Ιουλίου συμπληρώνονται 50 χρόνια από τον Αττίλα Ι που αποτέλεσε την πρώτη πράξη της κυπριακής τραγωδίας. Επιλέγουμε πέντε μυθιστορήματα που εξετάζουν τα επίχειρα της Ιστορίας μέσα από το πρίσμα προσωπικών καταστροφών. Εικόνα στο κέντρο του άρθρου: © Doros Partasides. 

...
Θρίλερ στην καρδιά του καλοκαιριού: 13 μυθιστορήματα που ανεβάζουν την αδρεναλίνη

Θρίλερ στην καρδιά του καλοκαιριού: 13 μυθιστορήματα που ανεβάζουν την αδρεναλίνη

Σίριαλ κίλερς, πτώματα που ξεθάβονται τυχαία, ένοχα μυστικά που έρχονται από το παρελθόν, βία και αγωνία στο έπακρο. Επιλέγουμε 13 θρίλερ για τις καυτές ημέρες και νύχτες του καλοκαιριού. 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ