adieu
Της Αμάντας Μιχαλοπούλου

Όταν εγκαταλείπεις έναν τόπο, εγκαταλείπεις, μοιραία, και μια βιβλιοθήκη. Ύστερα από εφτά χρόνια στο Βερολίνο, τα ράφια ξελασκάρησαν από το βάρος των βιβλίων. Οι αθηναικές μου βιβλιοθήκες απαρτίζονταν κυρίως από τα βιβλία που χαρίζουν οι εκδοτικοί οίκοι στους δημοσιογράφους που ασχολούνται, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, με τα βιβλία. Ετούτη εδώ η βιβλιοθήκη είναι πιο τίμια και ειλικρινής- είναι απολύτως δική μου. Μού θυμίζει λίγο την φοιτητική μου βιβλιοθήκη, τις εμμονές του πρώιμου αναγνώστη που θέλει να εξαντλήσει ένα είδος εμπειρίας πριν περάσει σε κάποιο άλλο.

Όπως τότε, έτσι και τώρα, ξέρω πού αγόρασα το κάθε βιβλίο και γιατί το απόκτησα. Και καθώς τα χωρίζω σε στοίβες (αυτά που θα χαρίσω, αυτά που θα πουλήσω, αυτά που θα πάρω μαζί μου στην Αθήνα) η ζωή και οι προθέσεις μου γίνονται πιο διάφανες. Ώστε εδώ διάβασα όλα τα βιβλία του Ζέμπαλντ; Εδώ ανακάλυψα τον Λαπαθιώτη, την Άννα Ζέγκερς;

Σκυμμένη πάνω από το Τράνζιτο της Ζέγκερς (Εκδ. Άγρα, μτφ. Γιώργος Δεπάστας) σκέφτομαι φυσικά το δικό μου “τράνζιτο”. Και παρότι είναι αμετροεπές να συγκρίνω τον ξεριζωμό των Ευρωπαίων που κυνηγούσε η Βέρμαχτ  το 1933, τις άδειες παραμονής, τις βίζες, με τη δική μου πολιτισμένη μετοίκηση σχεδόν έναν αιώνα αργότερα σε μια Ευρώπη φαινομενικά ειρηνική, ανατριχιάζω όταν διαβάζω τη φράση: “Τριάντα χρόνια τριγύριζα σε όλες τις πιθανές χώρες, σε μια εποχή που ο κόσμος συνήθιζε να φυτεύει δέντρα στη δική του χώρα. Τώρα οι άλλοι φεύγουν κι εγώ γυρίζω”.

Δεν τό’χω νιώσει ακόμη ότι γυρίζω στην Ελλάδα. Υποθέτω ότι αυτές τις μεγάλες αλλαγές τις αντιλαμβάνεται κανείς σταδιακά, ότι δεν μπορείς να βρεθείς απ’το ένα μέρος στο άλλο μονοκόμματα, σαν να αλλάζεις πλευρό στο κρεβάτι. Κι ότι υπάρχει ένας ενδιάμεσος τόπος, κάτι σαν αίθουσα αεροδρομίου, όπου ζει ο ξενιτεμένος μήνες πριν την αναχώρησή του, μήνες μετά την επιστροφή του. Ύστερα θά’ρχεται η στιγμή, δεν μπορεί, που το ταξίδι αποκτά νόημα και γίνεται αφηγήσιμο. Ζω γι αυτή τη στιγμή. Επειδή, όπως γράφει η Ζέγκερς “μόνο ό,τι αφηγούμαστε τελειώνει”.

Το “Τράνζιτο” είναι ένα βιβλίο με πρωταγωνιστή τη Μασσαλία- σπάνια ο τόπος σ’ένα μυθιστόρημα αναγορεύεται σε αληθινό πρωταγωνιστή. Στις πλατείες και στο λιμάνι, στα σκοτεινά καφενεία, στις πρεσβείες και στα ξενοδοχεία, κινούνται δραπέτες και αντιφρονούντες κάθε είδους, κυνηγημένοι από τη χιτλερική Γερμανία και το φόβο. Ο κεντρικός ήρωας δανείζεται την ταυτότητα ενός πεθαμένου συγγραφέα για να πραγματοποιήσει τους στόχους του- που δεν είναι ούτε συνετοί, ούτε πέρα για πέρα εξηγήσιμοι. Γυρίζει πέρα δώθε, σαν τη μύγα, ξεριζωμένος από τον τόπο και τη γλώσσα του. Αναγκάζεται συνεχώς να μηχανεύεται κάτι καινούργιο, ένα αμφίβολο εύρημα, για να βγάλει τη μέρα.

Η σκέψη περί εκπατρισμού με σπρώχνει να ξεφυλλίσω για χιλιοστή φορά τον “Εκπατρισμένο” του Τσβετάν Τοντόροφ (Μτφ. Οντέτ Βαρών-Βασάρ, εκδ. Πόλις), ένα εκτενές δοκίμιο γύρω από τους ανθρώπους που ζουν σε μια χώρα άλλη από τη δική τους. Ασφαλώς ο Τοντόροφ μιλάει για τη δική του περίπτωση- την εγκατάλειψη της κομμουνιστικής Βουλγαρίας για το γεμάτο θέλγητρα Παρίσι. Ωστόσο με προσγειώνει πάντα, μού θυμίζει γιατί αποφάσισα να επιστρέψω: “Αυτό που πρέπει κανείς να φοβάται και να πενθεί είναι η βαθμιαία απώλεια της κουλτούρας καταγωγής, ο απο-πολιτισμός”. Να μια φράση που πρέπει να κορνιζάρω πάνω απ’ το γραφείο μου για να την κοιτάζω τις στιγμές του υπέρμετρου φόβου. Απο-πολιτισμένη, άραγε υπάρχει τέτοια λέξη; Δεν εμπιστεύομαι πια το γλωσσικό μου ένστικτο. Ένας από τους λόγους που επιστρέφω στην Ελλάδα είναι για να διεκδικήσω ξανά τη γλώσσα μου.

Αντίο, λοιπόν, Βερολίνο. Σαν να είσαι άνθρωπος κι εσύ, κεντρικός ήρωας στο αγαπημένο μου μυθιστόρημα, δεν θα σε ξεχάσω ποτέ. Ή όπως λέει ο Βασίλης Αλεξάκης, σοφά, αναφερόμενος στο θάνατο της μητέρας του- και κατά τη γνώμη μου σε κάθε μεγάλη συναισθηματική απάρνηση- “Θα σε ξεχνάω κάθε μέρα”.

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Η νέα μυθοπλασία του φόβου

Η νέα μυθοπλασία του φόβου

Της Αμάντας Μιχαλοπούλου

Τον τελευταίο καιρό λαμβάνω παράξενα μέιλ. Επισημαίνουν κινδύνους με την ευρηματικότητα της καλής μυθοπλασίας: μου γράφουν, ας πούμε, ότι μπορεί να με πλησιάσει κάποιος που δειγματίζει αρώματα και να μ...

Μικρό αναγνωστικό πένθους

Μικρό αναγνωστικό πένθους

Της Αμάντας Μιχαλοπούλου

Μνήμη Γιώργου Σπορίδη (1970-2011)

Τι διαβάζει κανείς στο βαρύ πένθος; Θα σας πω εγώ. Απολύτως τίποτα. Για αρκετούς μήνες ήμουν καθαρή- αδιάβαστη κα...

Ίχνη ρήγματος

Ίχνη ρήγματος

Για το βιβλίο της Νάνσυ Χιούστον «Ίχνη Ρήγματος» (μτφρ. Ειρήνη Τσολακέλλη, εκδ. Άγρα)

Της Αμάντας Μιχαλοπούλου

Τα «Ίχνη ρήγματος» είναι ίσως το πιο φιλόδοξο βιβλίο της Νά...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Επιστήμη, φιλοσοφία, τέχνες, βιογραφίες, λογοτεχνία: Οι εκδόσεις Ροπή μέσα από 5 βιβλία τους

Επιστήμη, φιλοσοφία, τέχνες, βιογραφίες, λογοτεχνία: Οι εκδόσεις Ροπή μέσα από 5 βιβλία τους

Με έδρα τη Θεσσαλονίκη, οι εκδόσεις Ροπή επιδιώκουν μέσω των βιβλίων τους την αλληλεπίδραση των θετικών επιστημών με άλλα γνωστικά πεδία, δίχως διάθεση να απευθύνονται μόνο σε ειδικούς και «γνώστες». 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

...
«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ολίβια Μάνινγκ [Olivia Manning] «Σχολείο για την αγάπη» (μτφρ. Φωτεινή Πίπη), το οποίο κυκλοφορεί στις 23 Απριλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όταν έφτασαν στην κορυφή του λό...

Μαριάννα Σκυλακάκη – Στέλλα Κάσδαγλη: «Τα σημερινά κορίτσια είναι πιο ''δουλεμένα'', εξερευνούν την ταυτότητα και τα θέλω τους»

Μαριάννα Σκυλακάκη – Στέλλα Κάσδαγλη: «Τα σημερινά κορίτσια είναι πιο ''δουλεμένα'', εξερευνούν την ταυτότητα και τα θέλω τους»

Τι ζητούν τα σημερινά κορίτσια; Ποιοι είναι οι μεγαλύτεροι φόβοι τους και πώς τοποθετούνται απέναντι στα αιτήματα του φεμινισμού, αλλά και την έμφυλη βία; Με αφορμή το βιβλίο «Μικρές επικίνδυνες - 100 ιστορίες από 100 γενναία κορίτσια» (εκδ. Key Books) συνομιλήσαμε με τις Μαριάννα Σκυλακάκη και Στέλλα Κάσδαγλη που μ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ολίβια Μάνινγκ [Olivia Manning] «Σχολείο για την αγάπη» (μτφρ. Φωτεινή Πίπη), το οποίο κυκλοφορεί στις 23 Απριλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όταν έφτασαν στην κορυφή του λό...

«Κάτι σαν αγάπη» του Πολυχρόνη Κουτσάκη (προδημοσίευση)

«Κάτι σαν αγάπη» του Πολυχρόνη Κουτσάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το νέο αστυνομικό μυθιστόρημα του Πολυχρόνη Κουτσάκη «Κάτι σαν αγάπη – Μια υπόθεση για τον Γιώργο Δάντη», το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 22 Απριλίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ιφιγένει...

«Επίνοια» του Κωνσταντίνου Γεωργάτου (προδημοσίευση)

«Επίνοια» του Κωνσταντίνου Γεωργάτου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Κωνσταντίνου Γεωργάτου «Επίνοια – Φιλοσοφικοί στοχασμοί», η οποία κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Αν Έχεις

Αν έχεις υγεία, ζεις σε ε...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Επιστήμη, φιλοσοφία, τέχνες, βιογραφίες, λογοτεχνία: Οι εκδόσεις Ροπή μέσα από 5 βιβλία τους

Επιστήμη, φιλοσοφία, τέχνες, βιογραφίες, λογοτεχνία: Οι εκδόσεις Ροπή μέσα από 5 βιβλία τους

Με έδρα τη Θεσσαλονίκη, οι εκδόσεις Ροπή επιδιώκουν μέσω των βιβλίων τους την αλληλεπίδραση των θετικών επιστημών με άλλα γνωστικά πεδία, δίχως διάθεση να απευθύνονται μόνο σε ειδικούς και «γνώστες». 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

...
Aπό τον Γκάμπορ Μάτε έως τον Όσσο: 5 βιβλία για μια πιο υγιή και ισορροπημένη ζωή

Aπό τον Γκάμπορ Μάτε έως τον Όσσο: 5 βιβλία για μια πιο υγιή και ισορροπημένη ζωή

Πέντε βιβλία που κυκλοφόρησαν πρόσφατα μάς δείχνουν τον δρόμο για μια πιο υγιή και ισορροπημένη ζωή, μέσα από δεδομένα που προέκυψαν από σημαντικές επιστημονικές έρευνες των τελευταίων ετών και από πολύτιμα αποστάγματα πνευματικής εμβάθυνσης. 

Γράφει η Ελεάνα Κολοβού 

...
Πέντε αριστουργήματα κλασικής πεζογραφίας που αναμένονται τις επόμενες μέρες

Πέντε αριστουργήματα κλασικής πεζογραφίας που αναμένονται τις επόμενες μέρες

Και τα πέντε έχουν χαρακτηριστεί αριστουργήματα τόσο στην εποχή τους και στις συνθήκες που γράφτηκαν όσο και με σημερινά κριτήρια. Θα βρίσκονται στα ράφια των βιβλιοπωλείων τις επόμενες μέρες.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Marquis De Sade «Οι Εκα...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ