alt

Ο Άμος Οζ (1939 - 2018) βρέθηκε από τα γεννοφάσκια του στη δίνη σφοδρών αντιπαραθέσεων: πολιτισμικών, θρησκευτικών, εθνοτικών, ταξικών. Τον Δεκέμβριο του 2013 με αφορμή την  επίσκεψή του στην Αθήνα είχε μιλήσει στην Book Press. 

Του Νίκου Κουρμουλή

Ο ίδιος διαπιστώνει:

«Τη δεκαετία του '90, ο Αμερικανός πολιτικός επιστήμων Σάμιουελ Χάντιγκτον, γνωστός για τη θέση του περί μιας μεταψυχροπολεμικής νέας παγκόσμιας τάξης, όπως την περιέγραψε στο έργο «Σύγκρουση πολιτισμών», προέβλεψε πως ο 21ος αιώνας θα είναι υπό τη σκιά ή υπό την επιβουλή μιας παγκόσμιας πολεμικής σύραξης που θα επισπευθεί μετά την πτώση της Σοβιετικής Ένωσης και του Τείχους του Βερολίνου. Η μάχη αυτή, λοιπόν, σύμφωνα με τον Χάντιγκτον, θα δωθεί μετωπικά στο δίπολο της Ανατολής-Δύσης και κατ' επέκταση Χριστιανισμού-Ισλάμ. Σήμερα υπάρχουν διαμάχες που απέχουν σαφώς από μια τυφλή στραυροφορική εκστρατεία, για παράδειγμα. Προσωπικά, τη λογική του Χάντιγκτον τη θεωρώ λανθασμένη. Ή, αν θέλετε, δεν είμαι σε θέση να την ενστερνιστώ. Η σύγκρουση γίνεται μεταξύ του φανατισμού και όλων των υπολοίπων. Είναι μια σύγκρουση σφοδρή και ο λόγος είναι ο εξής: όσο περιπλέκονται τα ζητήματα (κυρίως τα οικονομικά που άπτονται της επιβίωσης, αλλά και τα κοινωνικοπολιτικά), ο κόσμος επιζητά απλές απαντήσεις. Όχι απλοϊκές, αλλά λιτές και ξεκάθαρες. Οι φανατικοί, έχουν έτοιμες τις απαντήσεις: Σκοτώστε τους κακούς, τους απέναντι, τους ξένους, όσους διαφωνούν μαζί μας κ.λπ. Αυτό, όπως καταλαβαίνετε, είναι απλό. Όταν μας επιτίθενται λεκτικά, θα πρέπει να τους αντιμετωπίζουμε με λέξεις και έννοιες, όπως αλληλεγγύη, διάλογος, δικαιοσύνη κ.ά. Η βία, όμως, θα πρέπει να απαντηθεί με βία. Κοιτάξτε, είναι γνωστό πως δεν είμαι ειρηνιστής. Δικαιολογώ μια σύρραξη αν είναι να σταματήσει την επιθετικότητα του άλλου. Αυτό είναι το χειρότερο κακό, η επιθετικότητα, οι ακρότητες που προηγούνται και όχι η βία των επιπτώσεων».

Κοιτάξτε, είναι γνωστό πως δεν είμαι ειρηνιστής. Δικαιολογώ μια σύρραξη αν είναι να σταματήσει την επιθετικότητα του άλλου.

Είναι αλήθεια ότι ο Άμος Οζ δεν υπήρξε θιασώτης ενός ουδετεροποιημένου πασιφισμού. Επιμένει στο ζήτημα των αιτιών και των συνθηκών, που προκαλούν έναν πόλεμο ενδεχομένως. Ο ίδιος έχει λάβει μέρος σε δύο πολέμους, που όπως λέει τον έχουν καθορίσει. Φυσικά και έχει ερωτηθεί πάμπολλες φορές για την Αραβό-Ισραϊλινή διάνεξη. Οι απόψεις του δεν έχουν αλλάξει από το 1969 και εντεύθεν:

«Είναι πολύ δύσκολο να είσαι προφήτης, αν και προέρχομαι από τα μέρη των προφητών. Το μέλλον τι θα δείξει, είναι ακόμη και σε μας που ζούμε καθημερινά τα προβλήματα, άδηλο. Θα επαναλάβω ότι Παλαιστίνιοι και Ισραηλινοί δεν έχουν πού αλλού να πάνε. Για τους Παλαιστίνιους είναι η πατρώα γη. Για τους Ισραηλινούς είναι η μοναδική πατρίδα που τους έχει επιτραπεί να έχουν. Άρα και οι δυο θα πρέπει να αγωνιστούν για να ζήσουν μαζί και όχι να αλληλοσκοτώνονται. Υποστηρίζω πως θα πρέπει να διαιρεθεί ολόκληρη η περιοχή, προσεκτικά. Παλαιστίνιοι και Ισραηλινοί επιτέλους να μείνουν στο ίδιο σπίτι, σε διπλανά διαμερίσματα. Ο ρατσισμός και οι διακρίσεις όχι μόνο δεν βοηθούν, αλλά έχουν ποτίσει με αίμα γενιές και γενιές. Ο ρατσισμός ξέρετε, για μένα, είναι ψυχική διαταραχή».

oz 4Πολυγραφότατος, ελκυστικός ομιλητής, αφήνει τις ιστορίες των βιβλίων του να έρθουν αντιμέτωπες με την χείμαιρα της ιστορικής αναπαράστασης. Το τελευταίο του μεταφρασμένο έργο είναι το τσεχοφικού χαρακτήρα Εικόνες από τη ζωή στο χωριό, που εκτυλίσσεται στην επινοημένη πόλη Τελ Ιλάν:

«Κατ'αρχάς να σας ευχαριστήσω, διότι ο Άντον Τσέχωφ παραμένει το συγγραφικό μου είδωλο, διαχρονικά. Κάθε σύγκριση μαζί του είναι μια ευπρόσδεκτη κολακεία. Πολλοί ρωτούν αν το βιβλίο (συλλογή διηγημάτων για την ακρίβεια) αποτελεί κάποιου είδους παραβολή. Η αλήθεια είναι πως αποφεύγω να γράψω αλληγορικά έργα. Οι «Εικόνες από τη ζωή στο χωριό», γράφτηκαν με σκοπό να αντικρύσουν τα απλά συστατικά της ζωής, όπως: απελπισία, μοναξιά, θάνατος, μελαγχολία, αναμονή. Το Τελ Ιλάν είναι ένα παλιό χωριό, είναι ένας τόπος απομονονωμένος που δεν δηλώνει κάτι για το Ισραήλ. Αν είναι να πω κάτι που αφορά τη δημόσια σφαίρα, το λέω και το γράφω με τη μορφή άρθρου σε εφημερίδα. Και λέω για παράδειγμα στη κυβέρνηση, να πάει στο διάολο. Από την άλλη μεριά, η ανάγκη μας για ιστορίες είναι βασική ανθρώπινη ανάγκη. Ξέρετε, οι ιστορίες στη λογοτεχνία δεν πρέπει να είναι μεταμφιεσμένα ρεπορτάζ. Ποτέ δεν μου άρεσε αυτή η προσέγγιση. Η ανάγκη μας για ιστορίες είναι η ανάγκη μας για όνειρα».

Η ανάγκη μας για ιστορίες, είναι βασική ανθρώπινη ανάγκη. Ξέρετε, οι ιστορίες στη λογοτεχνία δεν πρέπει να είναι μεταμφιεσμένα ρεπορτάζ.

Εδώ, θυμάμαι μια χαρακτηριστική φράση απο την συνέντευξη που είχε δώσει ο συγγραφέας στον Ανταίο Χρυσοστομίδη, όπως μεταφέρθηκε στον συγκεντρωτικό τόμο, «Οι κεραίες της εποχής μας Ι»: ότι έχει δύο στυλό πάνω στο γραφείο του. Ένα μπλε για για γράφει τα λογοτεχνικά του έργα κι ένα μαύρο για τα πολιτικά του άρθρα. Ο ήρεμος Άμος Όζ ενθουσιάζεται, όπως και η γυναίκα του που κάθεται παραδίπλα. Φαίνεται πως τα στυλό είναι μέρος ενός επαναλαμβανόμενου τελετουργικού με κρυφές διαδρομές. Επιβαιβαιώνει και επαυξάνει:

«Είναι ο μόνος τρόπος για να ικανοποιήσω και τις δύο πλευρές του χαρακτήρα μου. Την πολιτική και την πεζογραφική. Πάντως τα σημεία σύγκλισης των δυο προσεγγίσεων, οι άξονες πάνω στους οποίους τέμνεται η πολιτική και η λογοτεχνία, ή που μπερδεύονται τα μελάνια είναι η συναίσθηση, η συμπόνια και η αίσθηση του συμβιβασμού. Όταν γράφω άρθρα σε εφημερίδες, προσπαθώ να αλλάξω τα μυαλά των ανθρώπων. Όταν γράφω μυθιστόρημα, προσκαλώ τους αναγνώστες να συναντήσουν τον εαυτό τους. Ο ιδανικός αναγνώστης είναι αυτός που διαβάζει το βιβλίο και ύστερα σκέφτεται τι συμβαίνει μέσα του. Πάντως, η πρώτη μου αναγνώστρια είναι η γυναίκα μου».

Πίσω στις «Εικόνες από τη ζωή στο χωριό», ένα χαρισματικό σονέτο, όπου όλες του οι ιστορίες κυριαρχούνται από μια αίσθηση συνεχούς αβεβαιότητας:

«Το βιβλίο είναι μια μυθιστορία χωρισμένη σε ιστορίες. Όλες οι ιστορίες εκτυλίσσονται στον ίδιο χωρόχρονο. Υπάρχει πράγματι διάχυτος ένας γρίφος, ένα αίνιγμα. Οι πρωταγωνιστές ψάχνουν κάτι που έχουν χάσει. Πότε και πώς, δεν το γνωρίζουν. Αυτό δεν τους σταματά από το να το αναζητούν. Είναι ιστορίες για ένα χωριό που αλλάζει. Οι παλιοί πιονιέροι, πεθαίνουν. Οι νέοι κάτοικοι, εμφανώς νεόπλουτοι και κυρίως άλλης νοοτροπίας, θέλουν να το κάνουν θέρετρο. Ο κόσμος αλλάζει. Άλλους τους τρομάζει και άλλοι το θεωρούν φυσιολογικό». Η σιωπή είναι ένα από τα κύρια γνωρίσματα της συλλογής. Την ακούς να σέρνεται ανάμεσα στις ανάσες των ηρώων. «Αγαπώ τη σιωπή. Κάθε μέρα σηκώνωμαι χαράματα. Πριν την αυγή. Παρακολουθώ τη φύση που ξυπνά από τη σιωπή. Με βοηθά να βλέπω τα πράγματα στις αληθινές τους διαστάσεις. Αφουγκράζομαι τη φύση. Είναι η ώρα που εμπνέομαι. Βάζω τη σκέψη σε τάξη. Μετά είμαι έτοιμος να στρωθώ στο γράψιμο, αφού πρώτα ανοίξω ραδιόφωνο και ακούσω τους πολιτικούς να χρησιμοποιούν κατά κόρον τις λέξεις «αιωνιότητα» και «ποτέ». Σκέφτομαι ότι ο κόσμος δεν έχει γλυτωμό».

Από όλα τα μεγάλα πειράματα του 20ου αιώνα, το κιμπούτς υπήρξε το πιο πετυχημένο.

Το επόμενο βιβλίο του Άμος Οζ που θα μεταφραστεί σύντομα στα ελληνικά εκτυλίσσεται σ' ένα κιμπούτς. Ο συγγραφέας, έτσι, γυρίζει στο μέρος που τον σημάδεψε (να σημειώσουμε ότι έφυγε από την οικογενειακή εστία σε ηλικία 15 ετών για να ζήσει στο κιμπούτς «Χούλντα»), γνώρισε τη γυναίκα του και πήρε τα πρώτα μαθήματα σοσιαλιστικής ζωής. Δεν μιλά εύκολα για τα κιμπούτς. Είναι ένα ευαίσθητο ζήτημα για τον ίδιο, αφού εκεί πίστεψε στην ουτοπία του σοσιαλισμού και στη συνέχεια την είδε να καταρέει. Παρόλα αυτά:

«Από όλα τα μεγάλα πειράματα του 20ου αιώνα, το κιμπούτς υπήρξε το πιο πετυχημένο. Διότι για την κατασκευή του, δεν χύθηκε σταγόνα αίμα. Από την άλλη μεριά, οι παλιοί ιδεαλιστές, πίστεψαν ότι μπορούν να αλλάξουν τη φύση του ανθρώπου, μονομιάς. Αν είμασταν ίσοι πίστευαν, η ζήλια, ο φθόνος, η ιδιοτέλεια και άλλα κακά, θα εξαφανίζονταν κι αυτά μονομιάς. Αυταπάτες. Φυσικά και η ένταξη μου στο κιμπούτς, άλλαξε τη ζωή μου. Όπως και ο πόλεμος, όπως και η γενοκτονία, όπως και η γνωριμία με τη γυναίκα μου. Αυτά δεν είναι μικρά γεγονότα, και ξέρετε, εμείς οι άνθρωποι βουλιάζουμε στην Ιστορία».

Αφού σε όσο χρόνο μας είχε παραχωρηθεί προσπαθήσαμε να συζητήσουμε για τα μεγάλα ζητήματα που απασχολούν τον ίδιο και την ανθρωπότητα, δεν μπορούσε η αγάπη να μείνει απ' έξω.

«Ο Χριστός πίστευε στην παγκόσμια αγάπη. Διαφωνώ. Η αγάπη είναι ένα σπάνιο ορυκτό. Ο καθένας μας μπορεί να αγαπήσει το πολύ δέκα άτομα στη ζωή του. Η αγάπη είναι μουσική δωματίου. Το να πεις αγαπώ τις Η.Π.Α για παράδειγμα, τι σημαίνει; Για μένα απολύτως τίποτε, είναι κλισέ».

 

altpoliteia link more

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ AMOS OZ

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Μπεατρίζ Χάουσνερ: «Η αγάπη είναι ποίηση και η ποίηση είναι αγάπη»

Μπεατρίζ Χάουσνερ: «Η αγάπη είναι ποίηση και η ποίηση είναι αγάπη»

Συνέντευξη με την Καναδή ποιήτρια Μπεατρίζ Χάουσνερ [Beatriz Hausner] με αφορμή την πρόσφατη έκδοση της συλλογής ποιημάτων της «Λατρευτέ επαναστατημένε έρωτά μου» (μτφρ. Χριστίνα Λιναρδάκη, εκδ. Βακχικόν). 

Συνέντευξη στην Αγγελική Δημοπούλου

Η Μπ...

Έι Τζέι Φιν: «Το Γυναίκα στο Παράθυρο με ταξίδευσε σ' όλο τον κόσμο, αλλά πιστεύω ότι το νέο βιβλίο μου είναι καλύτερο»

Έι Τζέι Φιν: «Το Γυναίκα στο Παράθυρο με ταξίδευσε σ' όλο τον κόσμο, αλλά πιστεύω ότι το νέο βιβλίο μου είναι καλύτερο»

Με αφορμή την έκδοση του δεύτερου μυθιστορήματός του «Τέλος ιστορίας» (μτφρ. Χρήστος Καψάλης, εκδ. Ψυχογιός) συζητήσαμε με τον Αμερικανό συγγραφέα A.J. Finn για το πώς η επιτυχία τού άλλαξε τη ζωή, για το τι είναι ένα καλό μυθιστόρημα αγωνίας, και για πολλά άλλα.

Συνέντευξη στον ...

«Να μεθάς ή να μη μεθάς;» – Ένα ερώτημα με πολλαπλές απαντήσεις σε μια συζήτηση με τον Βέλγο συγγραφέα Λοράν ντε Σουτέρ

«Να μεθάς ή να μη μεθάς;» – Ένα ερώτημα με πολλαπλές απαντήσεις σε μια συζήτηση με τον Βέλγο συγγραφέα Λοράν ντε Σουτέρ

Μια ενδιαφέρουσα συζήτηση για τη επιρροή του ποτού στους ανθρώπους με τον Βέλγο δημοσιογράφο και δοκιμιογράφο Λοράν ντε Σουτέρ [Laurent de Sutter]. Αφορμή το βιβλίο του «Η τέχνη της μέθης» (μτφρ. Ζωή Καραμπέκιου, εκδ. Το μέλλον). 

Συνέντευξη στην Αγγελική Δημοπούλου ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Παρουσίαση βιβλίου-εκδήλωση: «Τι δημοκρατίες θα υπάρχουν το 2050;» του Γιώργου Σιακαντάρη

Παρουσίαση βιβλίου-εκδήλωση: «Τι δημοκρατίες θα υπάρχουν το 2050;» του Γιώργου Σιακαντάρη

Την Τετάρτη 19 Ιουνίου παρουσιάζεται το νεο βιβλίο του Γιώργου Σιακαντάρη «Τι δημοκρατίες θα υπάρχουν το 2050; – Μεταδημοκρατία, μεταπολιτική, μετακόμματα» (εκδ. Αλεξάνδρεια) στην Τεχνόπολη Δήμου Αθηναίων.

Επιμέλεια: Book Press

Οι εκδόσεις Αλεξάνδρεια σας προσκαλούν στην παρο...

«Lacrima: το υφαντό των δακρύων» της Καρολίν Γκιγελά Ενγκιγέν (κριτική) – Ένα νυφικό ως κοινωνικό σχόλιο σε μια έξοχη παράσταση

«Lacrima: το υφαντό των δακρύων» της Καρολίν Γκιγελά Ενγκιγέν (κριτική) – Ένα νυφικό ως κοινωνικό σχόλιο σε μια έξοχη παράσταση

Για την παράσταση της Καρολίν Γκιγελά Ενγκιγέν [Caroline Guiela Nguyen] «Lacrima: το υφαντό των δακρύων» που παρουσιάστηκε στο φετινό Φεστιβάλ Αθηνών/Επιδαύρου. Κεντρική εικόνα: © Jean-Louis-Fernandez.

Γράφει ο Νίκος Ξένιος 

...
Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μηνά Στραβοπόδη «Συμπληγάδες αξιών» το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Ιουνίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ναι, το ξέρω! Δεν έπρεπε να σκοτώσω. Μα έπρεπε να σκοτώσω. Ξέρω, δεν είνα...

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή ΕΚΠΑ Αντώνη Μακρυδημήτρη «Μικρές δοκιμές», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το μείζον πρόβλημα στην εποχή μας έχει ...

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το κατασκοπικό μυθιστόρημα του Λεν Ντέιτον [Len Deighton] «Αποστολή στο Βερολίνο» (μτφρ. Αντώνης Καλοκύρης), το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μάλλον φέρνουν κ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Σύμμαχοι, ενίοτε κι αντίπαλοι. Αγαπημένοι, μα κάποιες φορές σε άλλο μήκος κύματος. Με αφορμή την Ημέρα του Πατέρα (16 Ιουνίου) επιλέξαμε πέντε βιβλία που βρίσκονται σε κυκλοφορία και αναδεικνύουν την πολυπλοκότητα και την ουσιαστική δύναμη που φέρει ο πατέρας ως ρόλος και ως υπόσταση. Κεντρική εικόνα: ο Φίλιπ Ροθ με...

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

Τα τελευταία χρόνια, η κουίρ λογοτεχνία έχει ανανεωθεί με σύγχρονους εκπροσώπους όπως ο Όσεαν Βουόνγκ ή η Κάρμεν Μαρία Ματσάδο. Εάν αναζητούσαμε, όμως, τις βάσεις ενός κουίρ λογοτεχνικού Κανόνα θα έπρεπε να πάμε πιο πίσω, σε κάποια βιβλία καθοριστικά για την ομοερωτική λογοτεχνία αλλά και για τη λογοτεχνία γενικότερ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ